Hàn Quốc ngày nay là nước công nghiệp phát triển mạnh nhưng vẫn giữ được nhiềunét đẹp Á Đông riêng của dân tộc Hàn. Một trong những nét đẹp đặc sắc đó là vănhóa Tết, đặc biệt là văn hóa Tết Âm lịch cổ truyền.
Người Hàn Quốc hiện dùng cả hai thứ lịch là dương lịch và âm lịch nên họ vui đóncả hai Tết: Tết dương lịch và Tết Âm lịch cổ truyền.
Tết Dương lịch:
Hàn Quốc cũng giống như các nước phương Tây, Tết dương lịch được tính từ thờikhắc giao thừa giữa đêm 31/12 năm cũ dương lịch bước sang những giây phút đầutiên của sáng ngày 1/1 năm mới dương lịch.
Tết dương lịch là một ngày đại lễ và được mọi người ưa chuộng, nhất là giớitrẻ. Tuy nhiên, Tết dương lịch không dài ngày, người ta thường chỉ có những hoạtđộng lễ hội và vui chơi vào hai ngày đầu năm, đến ngày mùng 3 mọi người lại tiếptục các công việc thường ngày của một năm mới.
Tết Âm lịch cổ truyền:
Tết Âm lịch cổ truyền của Hàn Quốc là tết chính và là đại lễ long trọng nhấttrong năm âm lịch được tính từ thời khắc giao thừa của năm cũ âm lịch.
Từ thời Tam Quốc (trước công nguyên), những người nông dân đã có thói quen dùngmột loại lịch dựa trên vòng quay của Mặt Trăng quanh Trái Đất. Một tháng có 29hay 30 ngày và có 12 tháng trong một năm. Tuy nhiên cộng lại thì có 354 ngàytrong một năm so với 365 ngày theo dương lịch.
Để bù lại sự chênh lệch 11 ngàynày, cứ 33 tháng lại có một tháng nhuận 30 ngày. Vì nó là sự lặp lại của thángtrước, tháng nhuận được coi là sự may mắn, không có những ngày “xui.”
Lễ cưới và các lễ quan trọng khác thường được chọn vào thời gian này. Mặc dùdương lịch của phương Tây đã được chính thức dùng từ thế kỷ 19 nhưng đa số ngườiHàn ngày nay vẫn tính những ngày quan trọng của họ bằng âm lịch và họ vui đónTết âm lịch long trọng hơn nhiều so với Tết dương lịch vì đó mới thực sự là Tếtcổ truyền của dân tộc Hàn.
Một số phong tục, tập quán trong dịp Tết Âm lịch cổ truyền Hàn Quốc:
Tết Âm lịch cổ truyền của người Hàn Quốc theo tiếng Hàn là Seol - là đại lễ quantrọng nhất trong năm. Vào ngày 30 Tết, các gia đình đều đã lo dọn vệ sinh sạchsẽ nhà cửa. Buổi tối trước giao thừa, họ thường tắm bằng nước nóng để tẩy trần.Các thanh tre được đốt trong nhà lúc giao thừa để xua đuổi tà ma vì tục truyềndo tiếng nổ của các thanh tre sẽ làm cho ma quỷ khiếp sợ bỏ chạy.
Đêm giao thừa không ai ngủ cả, vì theo truyền thuyết nếu ngủ thì sáng hôm sausẽ bị bạc trắng cả lông mi và đầu óc kém minh mẫn khi thức dậy. Ngày mùng Một cóý nghĩa rất quan trọng vì đó là ngày đầu tiên của một năm mới. Mọi người đều mặcquần áo cổ truyền, uống gui balli sool, tiến hành nghi lễ cúng Tổ tiên gọi làChesa do người trưởng nam đứng ra thực hiện.
Đồ cúng cùng với rượu gạo được bàytrên mặt bàn giữa nhà. Trên đó cũng đặt các bài vị tổ tiên viết trên giấy sớ sẽđốt đi sau khi cúng. Chủ gia đình thắp hương, khấn mời Tổ tiên, cả nhà cùng báilạy làm lễ.
Sau lễ Chesa là lễ Seba, con cái bái lạy cha mẹ, ông bà. Còn các cháu, sau khilàm động tác cúi đầu chào năm mới trước người lớn và chúc họ may mắn, chúng sẽđược người lớn thưởng tiền hoặc có khi là vàng, ngọc hay một món quà quý nào đótuỳ thuộc vào tuổi, vị trí của chúng trong gia đình và đương nhiên là cả điềukiện, hoàn cảnh, quan niệm của từng gia đình nữa. Kết thúc, cả nhà quây quầncùng nhau thụ lộc những đồ ăn vừa cúng Tổ tiên.
Tiếp sau đó mọi người sẽ đi chúc tết hàng xóm, người thân, đi thăm mộ Tổ tiên vàdu xuân đến những nơi danh lam, thắng cảnh, hoặc thăm các vườn hoa, cây cảnh,viếng chùa ngày xuân. Họ thường đến những nơi đã được xây dựng từ các triều đạicũ theo triết lý “thiên địa nhân hoà đồng” của đạo Lão.
Với các trẻ em trong những ngày Tết Nguyên Đán còn là dịp chúng được thỏa sứctham gia vào các trò chơi truyền thống được tổ chức ở các nơi công cộng như cáctrò chơi như kéo co, thả diều, bập bênh và yut-nori, một loại trò chơi trên vángỗ dùng gậy.
Theo quy định chung của Nhà nước, các công sở của Hàn Quốc cho người lao độngnghỉ Tết từ ngày 29 (hoặc 30) của tháng 12 Âm lịch năm cũ cho đến hết ngày mùng2 Tết. Tuy nhiên, không khí Tết còn kéo dài đến qua ngày trăng tròn đầu tiêntrong năm được gọi là ngày Daeboreum mà ở Việt Nam, Trung Quốc... vẫn gọi là TếtNguyên Tiêu (Rằm Tháng Giêng).
Nói về văn hóa Tết Nguyên Đán Hàn Quốc không thể không nhắc đến văn hóa ẩm thựctrong mối quan hệ chặt chẽ với các nghi thức thờ cúng Thần, Phật và tổ tiên. Đồăn để cúng Thần, Phật, tổ tiên được các gia đình chuẩn bị từ trước Tết.
Vào đêm giao thừa, người Hàn phải hoàn tất các đồ ăn đã chế biến để đem đặtlên bàn thờ, có khi tới hơn 20 món, trong đó nhất thiết phải có món chính làttok-kuk (là một loại phở nước được chế từ bò hay gà). Ngoài ra là cá khô, thịtbò khô, bánh bao hấp, hoa quả, rau, hồng khô và các loại bánh cổ truyền.
Thực đơn cho ngày Tết, nhất là trong ngày mùng Một phổ biến thường là mónttok-kuc (có nghĩa là “ăn” một năm khác). Các món ăn khác cũng hay dùng trongdịp Tết là bánh bao, bánh pindaettok (bánh tráng kếp đậu xanh) và sujonggwa (chèquế) hay shikhye, một loại rượu nấu bằng gạo.
Tuy nhiên, có một món không thểthiếu đối với các gia đình Hàn Quốc không chỉ dịp Tết mà cả quanh năm, đó là móncay kim chi.
Vào ngày Tết luôn có món gakkimchi, nghĩa là kim chi làm với lá cải xanh trộnvới vừng trắng. Một món truyền thống cũng không thể thiếu vắng là chigae, đượcchế từ các loại thịt hoặc cá thu nấu mềm, người lớn tuổi rất thích; món thịtviên bulgogi, giới trẻ rất thích ăn cùng với nưóc chấm pa-jun chua ngọt. Ngoàira còn có một món đặc biệt là bibim, tức cháo gạo nếp nấu với thịt bò và rauđậu.
Bên cạnh tính đa dạng ngày càng tăng của nhiều loại đồ uống hiện đại từ phươngTây du nhập vào như các loại rượu, bia, nước ngọt, càphê... ngày nay cũng nhưnhiều nước Á Đông khác, uống trà theo kiểu Hàn Quốc vẫn là thói quen văn hoá ẩmthực của người Hàn.
Một vài loại trà ngon có hương vị đặc biệt mà người Hàn hay dùng vào dịp Tếtlà trà camip ướp lá trái cây hồng, rất thơm; trà saenggang ướp gừng; tràkyepicha ướp quế; trà insam trộn với sâm, rất quý; đặc biệt nhất là trà omijachỉ có ở Hàn Quốc, có đủ cả năm vị ngọt, chua, mặn, cay và đắng.
Cũng giống như Việt Nam và nhiều nước Đông Á khác, trong những ngày Tết NguyênĐán cổ truyền đã là dịp để các thành viên xa gia đình trở về đoàn tụ trong sựhòa thuận, yêu thương và mọi người đều trang phục đẹp, lịch sự, nói với nhaubằng những lời chúc tốt đẹp nhất.
Tùy theo mỗi quốc gia, dân tộc mà có những đặcsắc riêng trong văn hoá Tết, song nét đẹp chung bao trùm tất cả vẫn là tínhchân, thiện, mỹ - một nét đẹp đậm tính nhân văn Á Đông./.
Hồng Liên (TTXVN/Vietnam+)