Bộ Chính trị vừa ban hành Nghị quyết số 23-NQ/TW về công tác người Việt Nam ở nước ngoài, mang đến cách nhìn ngày càng rõ về nguồn lực đối ngoại của quốc gia: Sức mạnh ấy không chỉ được tạo nên từ các cơ quan đại diện, các thỏa thuận quốc tế hay những hoạt động ngoại giao chính thức, mà còn từ cộng đồng người Việt đang sống, học tập, làm việc và hội nhập tại các quốc gia trên thế giới.
Xây dựng 'bản đồ nhân tài' người Việt ở nước ngoài
Ông Mai Hải Lâm, Việt kiều tại Ba Lan, Chủ tịch Hội Quốc tế Phi lợi nhuận (AISBL) We Love Phở đánh giá Nghị quyết 23-NQ/TW không chỉ khẳng định vị thế chiến lược của kiều bào, mà còn mở ra một tư duy mới: Biến những mạng lưới xã hội, văn hóa của người Việt ở nước ngoài thành một phần của hạ tầng đối ngoại quốc gia trong kỷ nguyên mới.
Ở châu Âu, người Việt hiện diện trong nhiều lĩnh vực: kinh doanh, khoa học, y tế, giáo dục, nghệ thuật, dịch vụ và đời sống xã hội. Cùng với đó là hàng nghìn nhà hàng, cửa hàng và doanh nghiệp nhỏ đang đưa sản phẩm, món ăn và những câu chuyện Việt Nam vào đời sống thường nhật.
Một nhà hàng Việt có thể là nơi một người châu Âu lần đầu biết đến phở. Một lễ hội cộng đồng có thể giúp một thành phố hiểu hơn về Tết Việt. Một doanh nhân Việt có thể mở ra một quan hệ thương mại mới. Một nhà khoa học có thể tạo thêm một hợp tác nghiên cứu. Một người trẻ gốc Việt có thể trở thành người giới thiệu tiếng Việt và văn hóa Việt Nam với bạn bè cùng thế hệ.
Theo ông Mai Hải Lâm, những hoạt động ấy thường được nhìn như những đóng góp riêng lẻ. Nhưng nếu nhìn từ góc độ đối ngoại, chúng có thể được xem là những mắt xích của một mạng lưới xã hội đang kết nối Việt Nam với thế giới. Điều này khá gần với cách tiếp cận mới được thể hiện trong Nghị quyết 23-NQ/TW.
Nghị quyết xác định người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, là một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng, là cầu nối giữa Việt Nam với thế giới, đồng hành và tham gia trực tiếp vào sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.
Nếu nhìn từ châu Âu, điểm đáng chú ý nhất nằm ở chữ “nguồn lực”. Bởi một nguồn lực chỉ thực sự trở thành sức mạnh khi được kết nối, tổ chức và tạo điều kiện phát huy.
Trong những năm qua, tại nhiều thành phố châu Âu, cộng đồng và nhiều hội đoàn người Việt đã tổ chức nhiều hoạt động giới thiệu ẩm thực và văn hóa Việt Nam. Phở Cultural Roadshow Europe 2026 là một ví dụ gần đây, khi cộng đồng, nghệ nhân, doanh nghiệp, hội đoàn và các cơ quan đại diện cùng tham gia, một món ăn có thể trở thành điểm khởi đầu cho những cuộc gặp gỡ rộng hơn về văn hóa, con người và đất nước.
“Điều quan trọng không chỉ là có thêm bao nhiêu người biết đến phở, mà là Việt Nam được biết đến như thế nào. Một món ăn được giới thiệu đơn thuần như một sản phẩm tiêu dùng sẽ tạo ra một trải nghiệm khác với một món ăn được đặt trong câu chuyện về vùng đất, nguyên liệu, kỹ thuật chế biến và đời sống của người Việt. Đó cũng là khoảng cách giữa quảng bá một sản phẩm và xây dựng sức mạnh mềm,” ông Mai Hải Lâm nói.
Đánh giá vai trò của kiều bào trong sự nghiệp phát triển đất nước, Tiến sỹ Mạc Quốc Anh, Phó Chủ tịch kiêm Tổng Thư ký Hiệp hội Doanh nghiệp nhỏ và vừa thành phố Hà Nội (HANOISME) nhận định hơn 6 triệu người Việt Nam ở nước ngoài là một nguồn lực đặc biệt, không chỉ về kiều hối, vốn đầu tư hay quan hệ thị trường, mà còn về tri thức, công nghệ, quản trị, mạng lưới và uy tín quốc tế.
Để kết nối và phát huy hiệu quả nguồn lực này, Tiến sỹ Mạc Quốc Anh đề nghị Nhà nước có cơ chế cụ thể, chẳng hạn như xây dựng một cơ sở dữ liệu hoặc “bản đồ nhân tài” người Việt Nam toàn cầu theo lĩnh vực như: Công nghệ số, bán dẫn, trí tuệ nhân tạo (AI), y sinh, tài chính, năng lượng, giáo dục, logistics, quản trị đô thị, thương mại quốc tế, pháp lý quốc tế.
Khi đã có “bản đồ nhân tài,” Nhà nước, địa phương, trường đại học, viện nghiên cứu và doanh nghiệp trong nước có thể đặt hàng cụ thể: Cần chuyên gia tư vấn chiến lược bán dẫn, cần chuyên gia chuyển đổi số cho doanh nghiệp nhỏ và vừa, cần chuyên gia hỗ trợ xuất khẩu vào Liên minh châu Âu (EU), cần chuyên gia về tiêu chuẩn xanh, cần chuyên gia gọi vốn quốc tế... Khi có một bài toán rõ ràng, người tài sẽ tìm được lời giải.
“Tôi cho rằng kiều bào trí thức là ‘nguồn lực mềm’ nhưng có thể tạo ra ‘sức mạnh cứng’ cho quốc gia bằng cách cung cấp công nghệ mới, thị trường mới, chuẩn mực mới, vốn mới và vị thế mới cho Việt Nam,” Tiến sỹ Mạc Quốc Anh khẳng định.
Triển khai 'trạm kết nối' chiến lược
Để huy động nguồn lực từ kiều bào, không thể không nhắc đến vai trò của các cơ quan đại diện Việt Nam ở nước ngoài. Đây không chỉ là nơi thực hiện công tác lãnh sự hay đối ngoại truyền thống, mà còn là “trạm kết nối” giữa cộng đồng kiều bào và nhu cầu phát triển trong nước.
Ngay sau khi Nghị quyết số 23-NQ/TW được ban hành, Đại sứ quán Việt Nam tại Liên bang Nga đã trao đổi với lãnh đạo Liên hiệp các tổ chức người Việt Nam tại Liên bang Nga và nhận được những phản hồi tích cực từ cộng đồng.
Đại sứ Việt Nam tại Nga Đặng Minh Khôi cho hay Đại sứ quán sẽ sớm phổ biến tinh thần Nghị quyết tới cộng đồng bằng những hình thức phù hợp, đồng thời cụ thể hóa các nội dung trong hoạt động thực tiễn.
Theo Đại sứ, điểm đổi mới quan trọng của Nghị quyết là sự chuyển biến trong cách nhìn nhận vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài.
Nếu Nghị quyết số 36-NQ/TW trước đây tập trung nhiều vào vận động, khuyến khích kiều bào hướng về quê hương, Nghị quyết số 23-NQ/TW tiếp tục khẳng định người Việt Nam ở nước ngoài là bộ phận không tách rời của cộng đồng các dân tộc Việt Nam, đồng thời xác định đây là một trong những nguồn lực chiến lược quan trọng, góp phần nâng cao sức mạnh tổng hợp quốc gia.
Cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài cũng được xác định là cầu nối giữa Việt Nam với thế giới, đồng hành và tham gia trực tiếp vào sự nghiệp xây dựng, phát triển và bảo vệ Tổ quốc.
“Đây là một bước chuyển mang tính chiến lược, phù hợp với yêu cầu phát triển trong giai đoạn mới và chắc chắn sẽ tạo thêm động lực để kiều bào đóng góp nhiều hơn cho đất nước,” Đại sứ Đặng Minh Khôi nhận định.
Đại sứ Đặng Minh Khôi đặc biệt đánh giá cao định hướng phát huy các nguồn lực chiến lược của người Việt Nam ở nước ngoài phục vụ phát triển đất nước, nhất là trong các lĩnh vực khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, công nghệ sinh học và hệ sinh thái khởi nghiệp.
Tổng Lãnh sự Việt Nam tại San Francisco (Mỹ) Hoàng Anh Tuấn nhận định Nghị quyết số 23-NQ/TW là sự tiếp nối Nghị quyết số 36-NQ/TW, kế thừa tinh thần đại đoàn kết dân tộc, đồng thời phát triển cách tiếp cận về công tác người Việt Nam ở nước ngoài lên một bước mới.
Theo ông Hoàng Anh Tuấn, Nghị quyết sẽ tạo thêm động lực trong thu hút nguồn lực và chất xám của kiều bào, qua đó nâng cao hiệu quả đóng góp cho quá trình phát triển kinh tế-xã hội của đất nước.
Với Nghị quyết số 23-NQ/TW, Tổng Lãnh sự Hoàng Anh Tuấn kỳ vọng các cơ quan đại diện có thêm điều kiện thuận lợi để thúc đẩy hoạt động thu hút và phát huy nguồn lực kiều bào.
Theo ông Hoàng Anh Tuấn, Nghị quyết thể hiện quyết tâm của lãnh đạo Đảng, Nhà nước và cả hệ thống chính trị trong việc nhìn nhận đầy đủ hơn vai trò của cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài, ghi nhận những đóng góp của kiều bào, đồng thời đổi mới phương thức vận động và huy động nguồn lực./.