Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 (2026-2030) của Trung Quốc được nhiều chuyên gia đánh giá là dấu mốc quan trọng trong tiến trình phát triển của nước này, khi nền kinh tế bước sang một giai đoạn mới với những mục tiêu cao hơn về chất lượng tăng trưởng và hiện đại hóa đất nước.
Trả lời phỏng vấn phóng viên TTXVN tại Bắc Kinh, Giáo sư Khúc Cường tại Đại học Dân tộc Trung ương Trung Quốc, chuyên gia bình luận của Mạng Truyền hình toàn cầu Trung Quốc (CGTN), cho rằng giai đoạn quy hoạch mới không chỉ mang ý nghĩa kinh tế mà còn đánh dấu bước chuyển quan trọng trong quá trình hiện đại hóa của quốc gia đông dân nhất thế giới.
Theo Giáo sư Khúc Cường, các nội dung được thảo luận tại kỳ họp Lưỡng hội năm nay, bao gồm Đại hội đại biểu nhân dân toàn quốc (Nhân đại) và Hội nghị Hiệp thương chính trị nhân dân Trung Quốc (Chính hiệp) có ý nghĩa đặc biệt khi Trung Quốc chuẩn bị bước vào năm đầu tiên triển khai Quy hoạch 5 năm lần thứ 15.
Ông nhận định đây là một “hội nghị mang tính cột mốc”, bởi từ năm 2026 Trung Quốc sẽ bước vào giai đoạn phát triển hoàn toàn mới với nhiều mục tiêu chiến lược quan trọng.
Theo ông, trong nhiều thập kỷ qua, Trung Quốc đã đạt được những thành tựu lớn trong phát triển kinh tế. Từ một quốc gia còn nhiều khó khăn, Trung Quốc đã từng bước xây dựng nền công nghiệp quy mô lớn, ban đầu dựa vào lao động dồi dào và sản xuất hàng hóa xuất khẩu, sau đó chuyển sang các ngành công nghiệp hiện đại và tự động hóa.
Nhờ vậy, Trung Quốc hiện đã trở thành nền kinh tế lớn thứ hai thế giới và đóng vai trò quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu. Tuy nhiên, những thành tựu đó mới chỉ là bước đầu của quá trình hiện đại hóa.
Giáo sư Khúc Cường cho biết hiện nay thu nhập bình quân đầu người của Trung Quốc đã đạt khoảng 13.500 USD, tiến gần ngưỡng 14.000 USD, mức được nhiều tổ chức quốc tế coi là cột mốc để bước vào nhóm quốc gia thu nhập trung bình cao.
Mặc dù đây là kết quả đáng khích lệ, nhưng ông nhận định giai đoạn tới sẽ thách thức hơn. Khi quy mô nền kinh tế ngày càng lớn, việc duy trì tốc độ tăng trưởng và thêm 1% GDP sẽ khó khăn hơn nhiều so với trước đây.
Một thách thức khác là mô hình tăng trưởng dựa vào sản xuất hàng hóa truyền thống đang dần đạt tới giới hạn. Theo ông, các ngành sản xuất thâm dụng lao động như dệt may, đồ chơi… từng đóng góp lớn vào xuất khẩu và tăng trưởng của Trung Quốc trong nhiều thập kỷ, song mô hình này không thể tiếp tục duy trì tốc độ tăng trưởng cao trong dài hạn.
Để tiếp tục phát triển, Trung Quốc cần tìm kiếm các động lực mới từ khoa học và công nghệ.
Giáo sư Khúc Cường cho rằng một trong những mục tiêu quan trọng của Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 là thúc đẩy phát triển các ngành công nghệ có giá trị gia tăng cao nhằm giúp Trung Quốc vượt qua “bẫy thu nhập trung bình.”
Điều này đòi hỏi Trung Quốc phải đạt được những bước đột phá trong một số lĩnh vực công nghệ then chốt, thay vì chỉ dựa vào quy mô sản xuất. Dẫn ví dụ về mô hình phát triển của Mỹ, ông cho rằng nước này không dẫn đầu trong mọi lĩnh vực sản xuất, nhưng lại nắm giữ các ngành công nghệ có giá trị gia tăng cao nhất trong chuỗi giá trị toàn cầu, đủ để tạo ra lợi thế cạnh tranh lớn.
Để minh họa cho sự thay đổi của Trung Quốc trong quá trình hiện đại hóa, Giáo sư Khúc Cường cho biết nhiều người nước ngoài từng đến Trung Quốc 20 năm trước cho đến nay đều nhận thấy sự thay đổi lớn tại đây.
Hệ thống cơ sở hạ tầng hiện đại như đường sắt cao tốc, mạng lưới giao thông phát triển nhanh; môi trường đô thị ngày càng trật tự và an toàn. Tại nhiều thành phố và thậm chí cả các thị trấn nhỏ, hệ thống hạ tầng và trật tự xã hội đã thay đổi rất lớn chỉ trong vòng hai thập kỷ.
Tuy nhiên, Giáo sư Khúc Cường cho rằng trong giai đoạn phát triển mới, Trung Quốc cũng phải đối mặt với nhiều yếu tố bất định liên quan sự thay đổi nhanh chóng của khoa học và công nghệ.
Những lĩnh vực như trí tuệ nhân tạo (AI), năng lượng mới hay công nghệ nhiệt hạch đang phát triển nhanh và có thể tạo ra những thay đổi lớn trong cấu trúc kinh tế toàn cầu.
Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 của Trung Quốc được xây dựng trong bối cảnh đó và đặt mục tiêu thúc đẩy “lực lượng sản xuất mới”, trong đó khoa học công nghệ và đổi mới sáng tạo sẽ trở thành động lực chính của tăng trưởng.
Giáo sư cho rằng cấu trúc của quy hoạch mới có thể được hiểu theo hai hướng chính.
Thứ nhất, “trần phát triển” tập trung vào các ngành công nghiệp mũi nhọn như AI, xe điện, năng lượng mới, công nghệ số. Điển hình là ngành xe điện Trung Quốc đã vươn lên dẫn đầu thế giới chỉ sau vài năm.
Đồng thời, việc phổ biến các mô hình AI mã nguồn mở của nước này đang hỗ trợ các quốc gia đang phát triển tiếp cận công nghệ tiên tiến với chi phí thấp, tạo ra những tác động lan tỏa tích cực.
Thứ hai, “nền tảng phát triển”, tức các chính sách nhằm bảo đảm phúc lợi xã hội và nâng cao chất lượng cuộc sống của người dân. Với quốc gia đông dân như Trung Quốc, thịnh vượng thực sự phải đến từ sự phát triển đồng đều thay vì chỉ tập trung ở một bộ phận nhỏ.
Do đó, các chính sách trong quy hoạch mới cũng tập trung vào việc củng cố an sinh xã hội (y tế, lương hưu, chăm sóc trẻ em, nông thôn) nhằm nâng cao mức sống, qua đó thúc đẩy tiêu dùng nội địa — động lực tăng trưởng then chốt trong giai đoạn tới.
Theo Giáo sư Khúc Cường, sự kết hợp giữa phát triển công nghệ cao, củng cố hệ thống an sinh xã hội và thúc đẩy tiêu dùng nội địa sẽ tạo thành cấu trúc chính của Quy hoạch 5 năm lần thứ 15. Ông cho rằng những định hướng này cũng là các chủ đề quan trọng được thảo luận tại kỳ họp Lưỡng hội năm nay./.
Trung Quốc đề ra 20 chỉ tiêu chủ yếu trong Quy hoạch 5 năm lần thứ 15
Dự thảo Cương yếu Quy hoạch 5 năm lần thứ 15 về phát triển kinh tế-xã hội của Trung Quốc đưa ra 20 chỉ tiêu, trong đó có 3 chỉ tiêu về phát triển kinh tế xoay quanh tăng trưởng, cơ cấu và hiệu quả.
