Nhận lời mời của Thủ tướng Cộng hòa Ấn Độ Narendra Modi, Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng cùng đoàn đại biểu cấp cao Việt Nam tham dự Hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế mới nổi (BRICS) lần thứ 18 và làm việc song phương tại Ấn Độ vào ngày 12-13/9.
Với chủ đề “Xây dựng các nền tảng tự cường, đổi mới sáng tạo, hợp tác và phát triển bền vững,” Hội nghị lần này là một trong những sự kiện đa phương quan trọng trong năm nay của BRICS, diễn ra trong bối cảnh tình hình thế giới biến động nhanh, phức tạp.
Trong bối cảnh đó, việc Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị thượng đỉnh BRICS lần thứ 18 là dấu mốc quan trọng trong quá trình Việt Nam tham gia BRICS. Đây là lần đầu tiên Thủ tướng Lê Minh Hưng tham dự Hội nghị thượng đỉnh BRICS và là lần thứ hai Việt Nam tham dự Hội nghị thượng đỉnh của nhóm với tư cách nước đối tác.
BRICS và sự chuyển động của một thế giới đa cực
Được hình thành từ năm 2006 ở cấp Bộ trưởng Ngoại giao, ban đầu gồm Brazil, Nga, Ấn Độ và Trung Quốc, BRICS đã trải qua một chặng đường phát triển đáng chú ý. Năm 2010, với sự gia nhập của Nam Phi, nhóm chính thức mang tên BRICS, phản ánh sự mở rộng từ một tập hợp các nền kinh tế mới nổi thành một cơ chế hợp tác ngày càng có ý nghĩa trên cả phương diện kinh tế, chính trị và phát triển.
Sau các đợt mở rộng, BRICS hiện có 11 thành viên gồm Brazil, Nga, Ấn Độ, Trung Quốc, Nam Phi, Ai Cập, Ethiopia, Iran, Các Tiểu vương quốc Arab thống nhất, Saudi Arabia và Indonesia. Bên cạnh đó, nhóm đã hình thành cơ chế nước đối tác với 10 quốc gia gồm Belarus, Bolivia, Cuba, Kazakhstan, Malaysia, Nigeria, Thái Lan, Uganda, Uzbekistan và Việt Nam.
Quy mô ấy cho thấy BRICS không còn chỉ là một tập hợp của một số nền kinh tế mới nổi, mà đang trở thành một diễn đàn hợp tác rộng lớn của các quốc gia thuộc Nam Bán cầu.
11 thành viên BRICS hiện chiếm khoảng 49,5% dân số thế giới, 40% GDP toàn cầu và 26% thương mại toàn cầu. Sự mở rộng về thành viên đồng thời kéo theo sự mở rộng về địa lý, nguồn lực, thị trường và kinh nghiệm phát triển.
Điều đáng chú ý là sức hấp dẫn của BRICS không chỉ nằm ở quy mô kinh tế. Trong bối cảnh nhiều cơ chế quản trị toàn cầu đang đứng trước yêu cầu cải cách, tiếng nói của các nước đang phát triển ngày càng được coi trọng.
Những vấn đề như cải cách các thể chế tài chính quốc tế, nâng cao tiếng nói của các nước đang phát triển, bảo đảm tiếp cận công bằng với nguồn lực tài chính và công nghệ, củng cố an ninh lương thực, an ninh năng lượng và chuỗi cung ứng đang trở thành những nội dung hợp tác ngày càng nổi bật.
Trong năm Chủ tịch BRICS 2026, Ấn Độ đã thúc đẩy hàng trăm cuộc họp và hoạt động cấp cao tại nhiều địa phương, tập trung vào ba trụ cột hợp tác gồm chính trị-an ninh, kinh tế-tài chính và văn hóa, giao lưu nhân dân. Điều này cho thấy BRICS đang hướng tới một phương thức hợp tác thực chất hơn, với những kết quả có khả năng tác động trực tiếp tới đời sống kinh tế-xã hội.
Từ chủ động tham gia đến trở thành nước đối tác
Quan hệ Việt Nam-BRICS được hình thành và phát triển trên nền tảng Việt Nam chủ động tham gia các cơ chế đa phương mới, phù hợp với đường lối đối ngoại độc lập, tự chủ, đa phương hóa, đa dạng hóa và chủ động, tích cực hội nhập quốc tế toàn diện, sâu rộng, hiệu quả.
Tháng 5/2025, nhân chuyến thăm chính thức Liên bang Nga và dự Lễ kỷ niệm 80 năm Ngày Chiến thắng trong Chiến tranh Vệ quốc vĩ đại, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã công bố quyết định Việt Nam nhận lời trở thành nước đối tác của BRICS. Sau đó, ngày 18/6/2025, Brazil - nước Chủ tịch luân phiên BRICS năm 2025 - đã chính thức công bố Việt Nam là nước đối tác thứ 10 của BRICS.
Trước khi trở thành nước đối tác của BRICS, Việt Nam đã nhiều lần được mời và tham dự các hội nghị của BRICS mở rộng ở các cấp khác nhau, cả kênh Đảng và Nhà nước, như: Phó Trưởng ban Đối ngoại Trung ương Nguyễn Minh Tâm dự Hội nghị các chính đảng BRICS+ tại Vladivostok, Nga (tháng 6/2024); Thứ trưởng Bộ Ngoại giao Nguyễn Minh Hằng tham dự Phiên đối thoại BRICS với các nước đang phát triển tại Niznhy Novgorod, Nga (tháng 6/2024); Bộ trưởng Bộ Công an Lương Tam Quang dự Cuộc gặp các đại diện cấp cao phụ trách an ninh BRICS+ tại Saint Petersburg, Nga (tháng 9/2024); Phó Tổng Giám đốc Thông tấn xã Việt Nam Đoàn Thị Tuyết Nhung dự Hội nghị cấp cao truyền thông BRICS tại Moskva, Nga (tháng 9/2024); Thủ tướng Chính phủ Phạm Minh Chính tham dự Hội nghị các Nhà lãnh đạo Nhóm BRICS mở rộng (BRICS+) năm 2024 tại Kazan, Nga (tháng 10/2024), dự Hội nghị Thượng đỉnh BRICS mở rộng năm 2025 tại Brazil (tháng 7/2025)...
Quá trình đó cho thấy Việt Nam không đứng ngoài những chuyển động mới của BRICS, mà từng bước chủ động tìm hiểu, tham gia và đóng góp vào các cơ chế hợp tác phù hợp với lợi ích và ưu tiên phát triển của đất nước.
Điểm đáng chú ý trong cách Việt Nam tiếp cận BRICS là tinh thần chủ động, tích cực và trách nhiệm. Việt Nam tham gia BRICS không nhằm tạo ra sự lựa chọn đối lập với các cơ chế hợp tác quốc tế khác, mà hướng tới mở rộng không gian hợp tác, tăng cường quan hệ với các đối tác, đồng thời đóng góp tiếng nói của một nước đang phát triển vào các vấn đề chung của khu vực và thế giới.
Trong các hoạt động của BRICS, Việt Nam đề cao chủ nghĩa đa phương, luật pháp quốc tế, tăng cường đoàn kết và hợp tác quốc tế, thúc đẩy vai trò của các nước đang phát triển trong quản trị toàn cầu.
Đồng thời, Việt Nam chủ động tham gia những cơ chế, sáng kiến phù hợp với các ưu tiên phát triển của mình, qua đó mở rộng các kênh hợp tác, trao đổi kinh nghiệm và tiếp cận những xu hướng mới về khoa học-công nghệ, đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số, năng lượng và phát triển bền vững.
Sự tham gia của Việt Nam vào BRICS ngày càng đa dạng, không chỉ ở các hoạt động chính trị, kinh tế và chuyên ngành mà còn mở rộng sang văn hóa, giao lưu nhân dân và kết nối cộng đồng.
Trong năm Chủ tịch BRICS 2026 của Ấn Độ, Việt Nam tích cực tham gia các hoạt động như Hội chợ BRICS, Hòa nhạc giao hưởng BRICS cùng hoạt động Đạp xe và Chạy bộ BRICS..., góp phần giới thiệu hình ảnh đất nước, con người và văn hóa Việt Nam, tăng cường hiểu biết, giao lưu và gắn kết giữa người dân, qua đó tạo thêm nền tảng xã hội cho hợp tác lâu dài giữa các nước thành viên và đối tác BRICS.
Đại sứ Việt Nam tại Ấn Độ, kiêm nhiệm Nepal và Bhutan, Trịnh Minh Mạnh nhận định việc Thủ tướng Chính phủ Lê Minh Hưng lần đầu tiên dự Hội nghị lần này tại Ấn Độ thể hiện sự ủng hộ mạnh mẽ của Việt Nam đối với vai trò Chủ tịch của Ấn Độ.
Trong bối cảnh kinh tế và chính trị thế giới có nhiều bất định, sự tham gia của đoàn Việt Nam còn thể hiện sự ủng hộ của Việt Nam đối với chủ nghĩa đa phương; là thông điệp về đoàn kết, hợp tác và trách nhiệm chung vì hòa bình, ổn định và phát triển bền vững.
Chủ đề của Hội nghị năm nay về “Xây dựng các nền tảng tự cường, đổi mới sáng tạo, hợp tác và phát triển bền vững” có nhiều điểm tương đồng với những ưu tiên phát triển của Việt Nam. Vì vậy, Việt Nam có thể chia sẻ kinh nghiệm và thúc đẩy các sáng kiến hợp tác thiết thực trong những lĩnh vực chúng ta có lợi ích chung như chuyển đổi số, khoa học-công nghệ và đổi mới sáng tạo, phát triển nguồn nhân lực, kinh tế xanh, năng lượng sạch, tăng cường kết nối và xây dựng chuỗi cung ứng bền vững.
Thông qua đó, Việt Nam mong muốn vừa đóng góp vào thành công chung của BRICS, vừa phát huy vai trò cầu nối và thúc đẩy tiếng nói của các nước đang phát triển, trên cơ sở cởi mở, bao trùm, minh bạch và bổ trợ cho các cơ chế hợp tác đa phương hiện có.
Về phía Ấn Độ, Giáo sư Reena Marwah - giảng viên Đại học Delhi, Tổng thư ký Hiệp hội các học giả châu Á - cho rằng Việt Nam có thể đóng góp cho BRICS trong nhiều vấn đề với tư cách là một nước đối tác, và ngược lại, các thành viên của khối có thể học hỏi từ kinh nghiệm phát triển, hội nhập và kết nối chuỗi cung ứng của Việt Nam.
Bên cạnh đó, bà Reena Marwah cho rằng Việt Nam còn có thể phát huy vai trò cầu nối giữa BRICS với Hiệp hội các quốc gia Đông Nam Á (ASEAN) vốn đã có mức độ hội nhập nội khối khá cao và có dư địa lớn trong thúc đẩy thương mại với BRICS.
Kinh nghiệm của Việt Nam trong ASEAN có thể góp phần thúc đẩy BRICS tháo gỡ các rào cản thuế quan và phi thuế quan, qua đó tạo thêm lợi ích trực tiếp cho doanh nghiệp và người tiêu dùng.
Không chỉ thế, với mạng lưới liên kết rộng lớn nhờ tham gia nhiều khuôn khổ kinh tế lớn như Hiệp định Đối tác Kinh tế Toàn diện Khu vực (RCEP) và Hiệp định Đối tác Toàn diện và Tiến bộ xuyên Thái Bình Dương (CPTPP), Việt Nam còn có khả năng đóng vai trò cầu nối giữa các nền kinh tế phát triển ở phương Bắc với các nước ở phương Nam toàn cầu.
Ở chiều ngược lại, BRICS cũng có thể mang lại cho Việt Nam những cơ hội mới về tài chính và phát triển. Khối đã xây dựng các cơ chế như Thỏa thuận Dự trữ Dự phòng (RCA) và Ngân hàng Phát triển Mới (NDB), có thể hỗ trợ các nước tiếp cận nguồn vốn thuận lợi hơn, thúc đẩy thanh toán bằng đồng nội tệ và tài trợ cho các dự án phát triển ở mức chi phí hợp lý.
Trong một thế giới đang đứng trước những biến động khó lường, việc đa dạng hóa quan hệ và mở rộng các kênh hợp tác có ý nghĩa ngày càng quan trọng. Với Việt Nam, một nền kinh tế có độ mở cao và tham gia sâu vào các chuỗi cung ứng toàn cầu, việc tăng cường quan hệ với các nền kinh tế lớn và năng động thuộc BRICS góp phần mở rộng thị trường, tăng cường khả năng thích ứng và tạo thêm động lực cho tăng trưởng./.