Dòng sông Thu Bồn mải miết chảy qua bao thế kỷ, bồi đắp nên dáng hình văn hóa Phố cổ Hội An, di sản văn hóa Thế giới. Cũng chính dòng sông ấy, sau những biến động của thiên nhiên và thời cuộc, lại trở thành "người mẹ" nuôi dưỡng hai dòng chảy nghệ thuật độc đáo tại thành phố Đà Nẵng.
Một bên là Củi lũ, sự tái sinh kỳ diệu từ những tàn dư bão tố mưa lũ; một bên là gốm Thanh Hà, làng nghề truyền thống có hơn 500 năm lịch sử đã có sự chuyển mình mạnh mẽ để “sống khỏe” giữa thời hiện đại.
Hồi sinh di sản từ "vết sẹo" của thiên tai
Những ngày Tết, không gian Làng Củi Lũ của nghệ sĩ Lê Ngọc Thuận tấp nập du khách. Người ta đến đây không chỉ để check-in, mà để chạm tay vào những thớ gỗ xù xì, lắng nghe câu chuyện về sự hồi sinh.
Năm 2025 vừa qua đi với những đợt mưa lũ lịch sử trút xuống dải đất miền Trung. Khi nước rút, thứ ở lại trên bãi bờ là ngổn ngang củi mục, rễ cây xác xơ. Với người khác, đó là rác, là tàn dư của sự tàn phá, nhưng với những nghệ nhân nơi đây, đó là "vàng ròng" của ký ức.
Từ đủ những cây củi, gỗ mục trôi dạt theo dòng nước lũ tưởng như bỏ đi ấy, 28 mẫu ngựa độc bản đã ra đời, kiêu hãnh đón chào năm mới Bính Ngọ 2026.
"Ngựa Vân Giáp" với lớp vỏ sần sùi như chiến bào, tượng trưng cho sự vững chãi trước sóng gió. "Ngựa Thanh Nhã" với những đóa hoa nở trên lưng, mang thông điệp "Hoa khai phú quý". Hay độc đáo hơn là "Ngựa Giao Chỉ" tỏa sáng với lớp sơn mài dát vàng, "Ngựa Ai Cập" đầy khí chất uy nghi và "Ngựa Kim Ngư" mang ý nghĩa tài lộc hội tụ.
Những tác phẩm ấy không chỉ là vật phẩm trang trí, mà là tuyên ngôn về ý chí và sức sống dẻo dai của người dân miền Trung, vốn còn nhiều khó khăn.
Chia sẻ về ý tưởng này, nghệ nhân Lê Ngọc Thuận bộc bạch: "Trong suy nghĩ của người Việt chúng ta, ngựa là hình ảnh tượng trưng cho sức bền, sự khỏe mạnh, can trường, sung mãn. Nắm bắt tinh thần này, tôi kết hợp nhiều ngôn ngữ tạo ra các tác phẩm từ củi lũ để mọi người có thể trang trí trong nhà hoặc tặng bạn bè thay lời chúc một năm mới mạnh khỏe, giàu năng lượng".
Với anh Thuận, mỗi khúc gỗ trôi dạt đều mang một câu chuyện riêng về hạnh phúc hoặc mất mát.
Và quả thật, qua bàn tay tài hoa, những "vết sẹo" của thiên tai đã hóa thành những tác phẩm nghệ thuật, mang thông điệp về sự "vượt khó" và quật cường - một phẩm chất chưa bao giờ thiếu vắng trên mảnh đất di sản này.
"Nếu những khúc gỗ này có thể kể chuyện, thì mình sẽ là người giúp chúng lên tiếng" anh Thuận chia sẻ.
Lộc Mã: Sức trẻ trong lò nung 500 tuổi
Xuôi theo dòng chảy văn hóa của dòng Thu Bồn nơi phố cổ Hội An, cách đó không xa, làng gốm Thanh Hà 500 năm tuổi đang đón một cái Tết "to" hơn mọi năm. Danh hiệu "Điểm du lịch cộng đồng tốt nhất năm 2025" như một luồng gió mới thổi bùng ngọn lửa nghề nơi đây.
Khác với vẻ thâm trầm, gai góc của ngựa củi lũ, đàn ngựa đất nung tại Thanh Hà năm nay mang một dáng vẻ no đủ, phồn thực và đầy tính thời đại. Không chọn hình ảnh ngựa chiến tung vó sa trường, các nghệ nhân trẻ lại dồn tâm sức tạo tác những chú "Lộc Mã" với ngoại hình mập mạp, chân ngắn, bước đi uyển chuyển và mang phong thái quý tộc.
Lý giải về sự khác biệt này, nghệ nhân trẻ Nguyễn Viết Lâm hào hứng: "Kiểu con ngựa này là con Lộc Mã. Ngày xưa các quan đỗ đạt về làng sẽ cưỡi những con ngựa như thế này. Nó không phải ngựa chiến ra chiến trường nên không cần quá nhiều cơ bắp hay chân dài... Nó tượng trưng cho sự tiết kiệm, tích lũy của một năm, mang ý nghĩa tài lộc và thăng tiến".
Để tạo ra một chú "Lộc Mã" có hồn như thế không hề đơn giản. Anh Lâm cho biết tính theo giờ công thì "mất khoảng 500 đến 600 giờ mới xong một con", đòi hỏi sự kiên nhẫn và tỉ mỉ tột độ.
Câu chuyện về "Lộc Mã" cũng chính là câu chuyện của làng gốm Thanh Hà hôm nay: Sức trẻ đang thổi bùng sức sống mới cho làng nghề cổ.
Nghệ nhân Lê Văn Nhật chia sẻ: "Làm những linh vật có tính tâm linh và dân gian nói chung là rất khó khi tạo hình. Linh vật Ngựa cần kỹ thuật và kinh nghiệm để xây dựng dáng sao cho toát lên được cái hồn và sự uy phong của sản phẩm" .
Không chỉ giữ gìn kỹ thuật xưa, họ còn mạnh dạn đổi mới. "Sản phẩm tráng men có màu sắc khách hàng sẽ thích hơn, và mình cũng vẽ được nhiều chi tiết hơn so với gốm mộc", anh Nhật nói thêm. Chính tư duy "mở" ấy, kết hợp với việc sử dụng lò điện để bảo vệ môi trường, đã giúp gốm Thanh Hà không những không bị lãng quên mà còn "sống khỏe", đàng hoàng bước ra thế giới.
Khát vọng vươn mình của miền Di sản
Trong nắng xuân vàng như rót mật, hình ảnh những du khách quốc tế trầm trồ trước đôi bàn tay tài hoa của người thợ gốm là minh chứng sống động nhất cho sức hút của văn hóa Hội An.
Chứng kiến quy trình chế tác thủ công, một nam du khách người Israel đã phải thốt lên: "Dù máy móc trên thế giới có thể tạo ra rất nhiều thứ, nhưng vẻ đẹp của một sản phẩm được thổi hồn hoàn toàn bằng tay như linh vật ngựa này là điều vô cùng đặc biệt và máy móc không thể nào sao chép được".
Hai chất liệu - một từ lòng sông (đất sét), một từ thượng nguồn trôi dạt (củi lũ), dẫu khác biệt về hình hài nhưng lại gặp nhau ở một điểm chung: Khát vọng vươn mình.
Năm Bính Ngọ 2026 mang một ý nghĩa đặc biệt hơn bao giờ hết. Đây là cái Tết đầu tiên đánh dấu sự chuyển mình lịch sử khi Quảng Nam và Đà Nẵng sáp nhập, mở ra một không gian phát triển mới, rộng lớn và đầy tiềm năng.
Hình tượng con Ngựa, dù là ngựa gỗ tái sinh từ lũ dữ hay ngựa gốm no tròn sung túc đều đang chở theo niềm tin và khát vọng của người dân xứ Quảng về một tương lai "đại phát".
Đó là khát vọng về một Đà Nẵng mới không chỉ kiên cường vượt qua thiên tai, bão lũ như những chú ngựa củi lũ, mà còn biết tích lũy nội lực, thăng tiến vững chắc và thịnh vượng như những chú "Lộc Mã" Thanh Hà.
Tiếng vó ngựa vô hình đang vang lên bên dòng Thu Bồn, báo hiệu một hành trình bứt phá, đưa nền di sản văn hóa độc đáo của đất và người nơi đây hòa vào dòng chảy hiện đại, vươn mình ra thế giới với khát vọng phát triển phồn vinh và thịnh vượng cùng đất nước./.