Lì xì, hay mừng tuổi, là một trong những phong tục gợi nhiều cảm xúc nhất mỗi độ Tết đến Xuân về ở các quốc gia châu Á, trong đó có Việt Nam. Trong khoảnh khắc Năm mới vừa sang, những tờ tiền mới đặt trang trọng trong phong bao được trao đi cùng lời chúc sức khỏe, an khang, may mắn cho một Năm mới đầy hy vọng tốt lành.
Dù cùng chung ý nghĩa cầu chúc những điều tốt đẹp nhưng phong tục lì xì ở mỗi quốc gia lại mang những sắc thái riêng, phản ánh bản sắc văn hóa và nếp sống của từng cộng đồng. Những chiếc phong bao lì xì không chỉ để mừng tuổi, mà còn kể những câu chuyện thú vị về Tết của mỗi vùng đất.
Nguồn gốc và ý nghĩa của phong tục lì xì đầu năm
Phong tục lì xì đầu năm có nguồn gốc từ Trung Quốc. Tương truyền, vào đêm Giao thừa thường xuất hiện một con quỷ chuyên đi làm hại trẻ em. Nếu trẻ bị nó chạm vào đầu thì sẽ bị ốm đau, thậm chí tử vong.
Để bảo vệ con mình, một cặp vợ chồng đã khẩn cầu thần linh che chở. Thần linh liền phái 8 nàng tiên xuống trần gian. Đêm Giao thừa, 8 nàng tiên hóa thành 8 đồng xu ẩn mình dưới gối đứa trẻ. Khi con quỷ định chạm vào đứa bé thì 8 đồng xu sáng rực khiến con quỷ hoảng sợ bỏ chạy.
Từ đó, người dân tin rằng tiền xu có thể trấn áp tà khí, mang lại bình an cho trẻ nhỏ. Cũng kể từ đó, tục tặng tiền xu cho trẻ nhỏ hình thành với ước muốn con trẻ khỏe mạnh, lớn khôn, tránh điều xui rủi.
Đến thời nhà Tần, những đồng xu được buộc thêm sợi dây đỏ, gọi là “tiền trấn tà.” Về sau, khi tiền giấy trở nên phổ biến, tiền xu được thay bằng tiền giấy để trong phong bao đỏ. Tên gọi cũng chuyển từ nghĩa “trấn tà” sang “mừng tuổi,” lì xì trở thành lời chúc đầu năm nhẹ nhàng, ấm áp, mong người nhận thêm tuổi mới, thêm phúc lành.
Từ nguồn gốc ấy, phong tục lì xì đã lan tỏa ra nhiều quốc gia châu Á cùng những biến đổi để phù hợp với văn hóa, tập quán và đời sống của mỗi dân tộc.
Những phong tục lì xì thú vị ở các nước
Việt Nam
Tại Việt Nam thời xa xưa, khi Tết đến, người lớn thường mừng tuổi trẻ em bằng những đồng tiền xu mệnh giá nhỏ kèm lời chúc khỏe mạnh, chóng lớn, học giỏi. Niềm vui trong trẻo thơ ngây của trẻ khi được mừng tuổi ngày đầu Năm mới có năng lượng xua đi mọi điều xấu.
Ngày nay, khi không còn sử dụng tiền xu, người lớn sẽ đặt tiền giấy vào trong phong bao đỏ hoặc phong bao nhiều màu để mừng tuổi các bé.
Phong tục lì xì cũng được mở rộng đa chiều, con cái cũng mừng tuổi lại ông bà, bố mẹ. Sếp mừng tuổi nhân viên, bạn bè, đồng nghiệp lì xì lẫn nhau. Người nào chu đáo sẽ luôn chuẩn bị phong bao chứa số tiền lẻ với ngụ ý tiền sẽ “sinh sôi nảy nở” theo quan niệm phong thủy.
Trung Quốc
Ở Trung Quốc, phong bao lì xì được gọi là “hongbao,” gắn liền với màu đỏ - màu của cát tường, hỷ sự và may mắn. Theo quan niệm dân gian, hồng bao không chỉ mang ý nghĩa chúc phúc mà còn có tác dụng xua đuổi điều xấu, bảo vệ trẻ nhỏ trong Năm mới.
Người Trung Quốc rất coi trọng con số khi lì xì. Mệnh giá tiền liên quan đến các số 6, 8 được ưa chuộng vì tượng trưng cho thuận lợi, phát tài, trong khi mệnh giá liên quan đến những con số mang ý nghĩa không may như số 4 thường bị tránh tuyệt đối.
Khi nhận lì xì, người Trung Quốc sẽ nhận bằng cả hai tay và không mở ra ngay trước mặt người tặng. Họ để tất cả lì xì dưới gối và sau 1 tuần mới mở ra.
Hàn Quốc
Ở Hàn Quốc, lì xì được gọi là Sebae-don. Vào dịp Tết Nguyên đán, trẻ em sẽ mặc trang phục truyền thống và thực hiện nghi lễ cúi lạy bậc tiền bối nhằm thể hiện sự biết ơn công sinh thành, dưỡng dục. Sau đó, trẻ mới bắt đầu nhận lì xì từ người lớn cùng những lời chúc tốt đẹp cho Năm mới.
Lì xì ở Hàn Quốc thường là những chiếc túi nhỏ đầy màu sắc, bên trong có tiền mừng tuổi, đôi khi là món quà giá trị cao như vàng, ngọc... với hàm ý cầu chúc sức khỏe, bình an.
Ngoài những túi lì xì, người lớn trong nhà còn chuẩn bị những món ăn nhẹ và nước ngọt đóng chai, khi nhà có trẻ con đến chơi thì sẽ mang ra thết đãi lũ trẻ. Người lớn thì tặng nhau những món quà đặc trưng của Hàn Quốc như các loại sâm quý hiếm.
Nhật Bản
Lì xì đầu Năm mới ở Nhật Bản gọi là Otoshidama, là nét văn hóa chúc Tết Dương lịch (1/1) đặc sắc của Xứ Phù Tang. Quốc gia này không đón Tết âm lịch như các quốc gia châu Á khác mà đón Tết dương lịch giống như phương Tây.
Vào ngày 1/1, người lớn sẽ tặng tiền cho trẻ em đựng trong phong bao màu trắng (Pochibukuro) được dán kín, thể hiện sự tinh tế và riêng tư. Khác với Việt Nam, bao lì xì của người Nhật Bản sẽ được ghi rõ tên người nhận, số tiền mừng tuổi trong phong bao cũng tăng dần theo độ tuổi và dừng khi người được lì xì bước qua tuổi 20.
Singapore
Người Hoa ở Singapore rất coi trọng ngày Tết cổ truyền. Vì thế họ thường chú trọng vào việc tặng lì xì cho cha mẹ, ông bà hoặc người thân.
Phong bao lì xì thường sẽ có màu đỏ rực rỡ đựng những đồng tiền mới có mệnh giá từ 2-20 đô Singapore, tượng trưng sự may mắn cho Năm mới.
Ngoài tiền mặt, người dân ở đây còn lì xì nhau bằng ngân phiếu, ngân lượng, voucher, vé xe tháng... hoặc bữa ăn sum họp đủ đầy mọi thành viên trong gia đình.
Bên cạnh đó, lì xì điện tử ngày càng phổ biến, nhất là trong giới trẻ, phản ánh sự giao thoa giữa truyền thống và công nghệ.
Malaysia
Tại Malaysia, nơi có sự giao thoa của nhiều nền văn hóa, phong tục lì xì xuất hiện chủ yếu trong cộng đồng người Hoa và được biến tấu phù hợp với tín ngưỡng bản địa. Thay vì phong bao đỏ, nhiều gia đình sử dụng phong bao xanh, tượng trưng cho bình an, phúc lành và sự trong sạch.
Lì xì ở Malaysia không chỉ giới hạn trong phạm vi gia đình. Trong dịp Tết, nhiều cửa hàng, doanh nghiệp trao phong bao tượng trưng cho khách hàng như một lời chúc may mắn, góp phần tạo nên không khí lễ hội rộn ràng, cởi mở.
Campuchia
Ở Campuchia, phong bao lì xì được gọi là “ang pav” hoặc “tae ea.” Chỉ trẻ nhỏ hoặc người chưa lập gia đình mới có "đặc quyền" nhận tiền mừng tuổi.
Bao lì xì sau đó sẽ được cất giữ trong vỏ gối hoặc nơi nào đó gần giường ngủ của người nhận với mục đích lan tỏa vận may.
Truyền thống lì xì ở Campuchia còn xuất hiện trong Lễ Vía Thần Tài (Saen Chen) hoặc dịp cưới hỏi, thôi nôi... Ngoài lì xì bằng tiền, đôi khi người ta cũng lì xì nhau bằng những tấm séc./.
Nhân Tết Ất Tỵ, tìm hiểu phong tục đón Tết của các nước châu Á
Tết Âm lịch hay còn gọi là Tết Nguyên đán là một trong những nét văn hóa truyền thống lâu đời, không thể thiếu trong đời sống của người dân nhiều nước châu Á.
