Tại trạm bơm xăng ở huyện Hải An, tỉnh Giang Tô, miền Đông Trung Quốc ngày 16/11/2018.(Ảnh: THX/ TTXVN)
Báo Nikkei (Nhật Bản) số ra gần đây có bài viết “Một tranh chấp khác giữa Mỹ và Trung Quốc về năng lượng địa chính trị xoay quanh việc nắm giữ công nghệ thế hệ tiếp theo.”
Bài viết có nội dung như sau:Tới thời điểm hiện tại, cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung đã có thể nhìn thấy sâu tận gốc rễ và nếu nhìn từ góc độ năng lượng có thể hiểu được đó là cuộc chiến giữa Mỹ - quốc gia sản xuất năng lượng hàng đầu thế giới - và Trung Quốc - quốc gia tiêu thụ năng lượng hàng đầu thế giới.
Đối với Mỹ, quốc gia chi phối năng lượng toàn cầu, đang thúc đẩy gia tăng nhanh chóng sản lượng dầu và khí đốt tự nhiên, Trung Quốc đang thách thức nước này bằng cách kiểm soát việc nắm giữ công nghệ năng lượng thế hệ tiếp theo.
Sản lượng dầu thô của Mỹ đã tăng 17%, lên mức trung bình 10,95 triệu thùng mỗi ngày trong năm 2018, vượt Nga và Saudi Arabia để trở thành quốc gia sản xuất dầu thô lớn nhất thế giới.
Nguyên nhân đương nhiên phải nói tới là cuộc cách mạng khai thác dầu đá phiến tại Mỹ đã thúc đẩy sản lượng dầu thô của nước này.
Với kỹ thuật chiết tách dầu thô, khí thiên nhiên từ những phiến đá nằm sâu trong lòng đất, sản lượng dầu thô của Mỹ đã nhanh chóng tăng gấp 2 lần trong vòng 10 năm.Chính trị và năng lượng là hai vấn đề liên quan chặt chẽ với nhau.
Sau chiến tranh thế giới lần thứ 2, thế kỷ 20 đã chứng kiến việc đảm bảo nguồn dầu mỏ trở thành nhân tố quan trọng của an ninh quốc gia.Sau cuộc hội đàm Yalta kết thúc chiến tranh thế giới lần thứ 2 năm 1945, Tổng thống Mỹ Franklin D. Roosevelt đã đặt ra một trật tự cho khu vực Trung Đông.
Abdulaziz - vị vua đầu tiên của Saudi Arabia - đã được Mỹ chào đón trên một con tàu của nước này đi xuyên qua kênh đào Suez. Hai bên đã thống nhất rằng Mỹ đảm nhận an ninh của Saudi Arabia, ngược lại Saudi Arabia đảm bảo hoạt động dầu mỏ của Mỹ tại đây.
Kể từ đó, Vịnh Ba Tư - nơi lưu thông của các tàu chở dầu - đã được tích hợp sâu sắc vào an ninh của Mỹ.Quy mô sản xuất năng lượng của Mỹ ngày càng gia tăng. Tổng thống Donald Trump đã tuyên bố về mục tiêu chi phối năng lượng toàn cầu, gia tăng ảnh hưởng bằng việc tận dụng những thành quả của công nghệ khai thác dầu đá phiến.
Trung Quốc đang tiếp cận những thay đổi này
Theo Cơ quan tài nguyên dầu khí và kim loại quốc gia Nhật Bản (JOGMEC), Trung Quốc năm 2018 đã trở thành nước nhập khẩu khí đốt tự nhiên hóa lỏng (LNG) lớn nhất thế giới với 95,50 triệu tấn - vượt Nhật Bản - nhờ các đường ống dẫn khí đốt với Nga.Trung Quốc từ năm 2009 đã vượt Mỹ để trở thành nước tiêu thụ năng lượng lớn nhất thế giới.
Sự chênh lệch giữa Mỹ và Trung Quốc ngày càng nới rộng. Tại Trung Quốc, tỷ lệ phụ thuộc nhập khẩu dầu thô chiếm tới 70% và đối với khí thiên nhiên là 40%. Đảm bảo năng lượng là điều kiện quan trọng để nước này có được tăng trưởng kinh tế.
Trong đàm phán thương mại Mỹ-Trung, Trung Quốc có thể giảm thặng dư thương mại với Mỹ, ngoài biện pháp nhập khẩu ngũ cốc, máy bay..., nước này có thể tăng nhập khẩu LNG từ Mỹ. Trung Quốc cần năng lượng và Mỹ muốn bán năng lượng.
Ở một góc độ nào đó, hai yếu tố này là thống nhất. Tuy nhiên, chiến lược của hai nước về năng lượng đang đối lập nhau.
Trong khi Mỹ muốn trở thành quốc gia chi phối năng lượng toàn cầu, thì Trung Quốc không muốn và ngăn cản điều đó.Sáng kiến “Vành đai và Con đường” (BRI), một trong những chiến lược quan trọng nhất của Trung Quốc đang thực hiện mục tiêu khai thác thị trường của các nền kinh tế mới nổi và tạo ra một khu vực an ninh rộng khắp dọc theo các tuyến giao thông.
Trong mục tiêu trên, nội dung quan trọng mà Trung Quốc hướng tới là ổn định nguồn năng lượng thông qua việc đảm bảo tuyến đường vận chuyển, đặc biệt là tuyến đường trên biển.
Thông qua BRI, Trung Quốc nhắm tới châu Á, Trung Đông để mở rộng ảnh hưởng địa chính trị của năng lượng. Đây là một chiến thuật mang tính truyền thống. Nếu thành công, Trung Quốc sẽ có thể dẫn đầu trong việc nắm bắt công nghệ năng lượng thế hệ tiếp theo.
Không chỉ các công nghệ như điện mặt trời, điện gió, ôtô điện, pin điện … mà còn phải kiểm soát toàn bộ chuỗi cung ứng từ khai thác tài nguyên, lắp đặt, sản xuất thiết bị cho tới tái chế và sử dụng.
Năm 2017, trong 10 công ty đứng đầu thế giới về sản xuất tấm pin điện mặt trời thì có đến 9 công ty của Trung Quốc. Cũng trong năm 2017, 50% lượng xe điện được bán ra trên toàn cầu được tiêu thụ ở thị trường Trung Quốc.
[Trung-Nga-Mỹ đang tranh giành một trật tự thế giới mới?]
Những chính sách hỗ trợ mạnh mẽ từ chính phủ đã thúc đẩy các doanh nghiệp Trung Quốc phát triển.Lĩnh vực năng lượng là một lĩnh vực quan trọng nhất trong chiến lược “Sản xuất tại Trung Quốc đến năm 2025” và Mỹ và Trung Quốc đang tranh giành quyền bá chủ công nghệ thế hệ tiếp theo trong lĩnh vực này.
Trung Quốc là nước tiêu thụ năng lượng chiếm 1/4 toàn cầu, sự chuyển đổi năng lượng của Bắc Kinh sẽ quyết định trào lưu thế giới, và nhiều khả năng trong tương lai nước này sẽ chi phối trật tự năng lượng toàn cầu. Chính viễn cảnh này đang làm Mỹ lo sợ.Nắm giữ kỹ thuật tiên tiến, mang tính cách mạng sẽ quyết định xu hướng bá chủ năng lượng toàn cầu.
Trong bối cảnh cuộc chiến thương mại Mỹ-Trung ngày càng căng thẳng, các nhà nghiên cứu năng lượng Mỹ đã đưa ra khái niệm “năng lượng địa chính trị.”
Trong năng lượng địa chính trị thay vì số lượng tài nguyên, tính ưu việt của kỹ thuật đang đóng vài trò quyết định. Nhật Bản nên làm gì trong bối cảnh xung đột Mỹ-Trung ngày càng căng thẳng?
Điều quan trọng là không được bối rối trước trật tự năng lượng do Trung Quốc dẫn dắt, mà phải tham gia, hiện diện và khẳng định tầm quan trọng.Việc phục hồi những lĩnh vực sản xuất thiết bị riêng như động cơ điện gió, tấm pin năng lượng mặt trời là khó, tuy nhiên, sức mạnh của Nhật Bản là ở công nghệ tự động hóa và hệ thống kiểm soát thiết bị. Nuôi dưỡng những điều đó như thế nào? Chiến lược năng lượng của Nhật Bản cũng cần phải thay đổi trọng tâm trong thời gian tới./.
