Ngày Pháp luật Việt Nam là dịp quan trọng để tôn vinh Hiến pháp, pháp luật, nâng cao nhận thức, ý thức thượng tôn Hiến pháp và pháp luật trong toàn xã hội. Sau 13 năm triển khai, Ngày Pháp luật Việt Nam ngày càng khẳng định vai trò, ý nghĩa trong đời sống xã hội.
Nhân dịp này, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Bộ trưởng Bộ Tư pháp, Phó Chủ tịch Thường trực Hội đồng Phối hợp phổ biến, giáo dục pháp luật Trung ương Hoàng Thanh Tùng đã trả lời báo chí về những kết quả đạt được, yêu cầu đổi mới và định hướng triển khai Ngày Pháp luật Việt Nam trong giai đoạn mới.
Lan tỏa văn hóa thượng tôn pháp luật trong toàn xã hội
Theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, ngay từ bản Hiến pháp năm 1946, tư tưởng xuyên suốt đã là khẳng định quyền lực nhà nước thuộc về nhân dân, bảo đảm các quyền tự do, dân chủ của nhân dân và được tổ chức, thực hiện theo Hiến pháp, pháp luật.
Đây cũng là nền tảng tư tưởng, chính trị và pháp lý để chúng ta tiếp tục xây dựng Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa Việt Nam của nhân dân, nhân dân và vì nhân dân hôm nay.
Từ tinh thần đó, việc tổ chức Ngày Pháp luật Việt Nam 9/11 cần được đặt trong mối liên hệ chặt chẽ với yêu cầu xây dựng và hoàn thiện Nhà nước pháp quyền xã hội chủ nghĩa; phải thực sự trở thành dịp để mỗi cơ quan, tổ chức và mỗi người nhìn nhận sâu sắc hơn trách nhiệm của mình trước Hiến pháp và pháp luật.
Ngày Pháp luật Việt Nam không đơn thuần là hoạt động tuyên truyền, phổ biến các quy định pháp luật, mà quan trọng hơn là khơi dậy, củng cố ý thức tôn trọng, chấp hành và bảo vệ pháp luật; đưa tinh thần thượng tôn Hiến pháp, pháp luật trở thành chuẩn mực ứng xử, nguyên tắc hành động và văn hóa trong đời sống xã hội.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho rằng, tinh thần ấy cần được thể hiện trước hết trong hoạt động của các cơ quan nhà nước và đội ngũ cán bộ, công chức, viên chức.
Đặc biệt, trong bối cảnh chúng ta đang vận hành mô hình tổ chức bộ máy mới, thực hiện chính quyền địa phương hai cấp, yêu cầu thượng tôn Hiến pháp, pháp luật càng phải được cụ thể hóa bằng hiệu lực, hiệu quả hoạt động của bộ máy và chất lượng phục vụ nhân dân.
Phân cấp, phân quyền phải đi đôi với điều kiện bảo đảm thực hiện và cơ chế kiểm soát phù hợp. Người dân phải cảm nhận được giá trị của Hiến pháp, pháp luật không chỉ qua những quy định trên văn bản mà còn qua việc quyền, lợi ích hợp pháp của mình được tôn trọng, bảo vệ trong thực tiễn.
Do đó, Ngày Pháp luật Việt Nam cần góp phần lan tỏa nhận thức rằng pháp luật không chỉ là công cụ quản lý nhà nước mà còn là nền tảng bảo đảm quyền con người, quyền công dân, tạo lập môi trường ổn định, minh bạch, an toàn cho đầu tư, kinh doanh và thúc đẩy đổi mới sáng tạo, phát triển đất nước.
Mỗi quy định pháp luật được ban hành phải xuất phát từ thực tiễn, bảo đảm tính hợp hiến, hợp pháp, tính thống nhất, đồng bộ, khả thi và hướng tới lợi ích chung.
Đó cũng chính là cách thiết thực nhất để chúng ta kế thừa và phát huy di sản lập hiến của 80 năm trước, biến những giá trị của Hiến pháp năm 1946 thành động lực và sức mạnh nội sinh cho công cuộc xây dựng đất nước phồn vinh, văn minh, hạnh phúc trong giai đoạn phát triển mới.
Một trong những định hướng quan trọng được Tổng Bí thư, Chủ tịch nước đưa ra là không ngừng nâng cao chất lượng thể chế và những quyết sách quốc gia trên nền tảng Hiến pháp, đáp ứng yêu cầu phát triển lâu dài; pháp luật phải tạo điều kiện cho đổi mới, sáng tạo có trách nhiệm, kiểm soát rủi ro vì lợi ích công, không đặt ra những rào cản bất hợp lý đối với sự phát triển.
Với chức năng, nhiệm vụ, vai trò của Bộ Tư pháp, theo Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng, Bộ Tư pháp nhận thức sâu sắc chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước vừa là định hướng chiến lược, vừa là yêu cầu xuyên suốt trong toàn bộ hoạt động của Bộ và ngành Tư pháp, từ tham mưu hoạch định chính sách, xây dựng pháp luật, kiểm tra, rà soát văn bản quy phạm pháp luật, thẩm định dự thảo đến tổ chức thi hành pháp luật.
Để hiện thực hóa chỉ đạo này, ngành Tư pháp cần tập trung vào một số nhiệm vụ trọng tâm sau:
Thứ nhất, tiếp tục đổi mới tư duy xây dựng pháp luật, chuyển mạnh từ tư duy quản lý sang tư duy kiến tạo và phục vụ phát triển.
Trong bối cảnh mới, pháp luật không thể chỉ tập trung vào việc xây dựng các quy phạm về quản lý, kiểm soát, mà phải chủ động nhận diện những vấn đề mới nảy sinh từ thực tiễn phát triển, dự báo xu hướng vận động của xã hội, của khoa học công nghệ và nền kinh tế để có những điều chỉnh phù hợp.
Bộ Tư pháp sẽ tiếp tục tham mưu hoàn thiện thể chế theo hướng đồng bộ, thống nhất, minh bạch, ổn định và có tính dự báo cao; kiên quyết khắc phục tư duy cục bộ, lợi ích ngành, lĩnh vực trong xây dựng pháp luật, tình trạng quy định pháp luật chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu rõ ràng hoặc tạo ra những điều kiện kinh doanh, thủ tục hành chính không cần thiết.
Thứ hai, nâng cao hơn nữa chất lượng công tác thẩm định, kiểm tra, rà soát văn bản quy phạm pháp luật, bảo đảm mọi quy định được ban hành trên nền tảng Hiến pháp và có tính khả thi cao.
Bộ Tư pháp cần tiếp tục phát huy vai trò là cơ quan tham mưu của Chính phủ trong xây dựng pháp luật, đồng thời nâng cao chất lượng xây dựng chính sách, thẩm định dự án, dự thảo văn bản quy phạm pháp luật.
Trong đó, cần đặc biệt chú trọng đánh giá tác động thực chất của chính sách, tính khả thi, nguồn lực tổ chức thực hiện và những tác động đối với người dân, doanh nghiệp.
Cùng với đó, công tác kiểm tra, rà soát, hệ thống hóa văn bản quy phạm pháp luật cần được đẩy mạnh, kịp thời phát hiện những quy định bất cập, mâu thuẫn, chồng chéo, không còn phù hợp với thực tiễn để đề xuất sửa đổi, bổ sung, thay thế hoặc bãi bỏ.
Việc rà soát, xử lý những "điểm nghẽn" về thể chế phải được tiến hành thường xuyên, có trọng tâm, trọng điểm, không để những bất cập của pháp luật trở thành rào cản đối với hoạt động sản xuất, kinh doanh và đời sống xã hội.
Thứ ba, coi trọng việc xây dựng pháp luật trong những lĩnh vực mới, những vấn đề mới mà thực tiễn phát triển đang đặt ra. Cuộc Cách mạng công nghiệp lần thứ tư, chuyển đổi số, trí tuệ nhân tạo, kinh tế số, kinh tế xanh, kinh tế tuần hoàn và các mô hình kinh doanh mới đang đặt ra nhiều vấn đề pháp lý chưa có tiền lệ.
Vì vậy, Bộ Tư pháp sẽ phối hợp với các Bộ, ngành chủ động nghiên cứu, tham mưu xây dựng khuôn khổ pháp lý cho những lĩnh vực mới, bảo đảm nguyên tắc vừa khuyến khích đổi mới, sáng tạo, vừa kiểm soát rủi ro.
Tinh thần ở đây là không vì chưa có tiền lệ mà e ngại, trì hoãn đổi mới; đồng thời cũng không buông lỏng quản lý, mà phải tạo ra hành lang pháp lý đủ rộng cho sáng tạo nhưng đủ chặt chẽ để bảo vệ lợi ích công và quyền, lợi ích hợp pháp của các chủ thể liên quan.
Thứ tư, gắn chặt công tác xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành pháp luật. Quá trình xây dựng chính sách, cần tính toán đầy đủ các điều kiện bảo đảm thi hành, từ tổ chức bộ máy, nhân lực, kinh phí đến hạ tầng kỹ thuật và cơ chế phối hợp.
Sau khi văn bản được ban hành, cần tăng cường theo dõi, đánh giá tình hình thi hành pháp luật, kịp thời phát hiện những khó khăn, vướng mắc, bất cập từ thực tiễn để kiến nghị xử lý.
Đặc biệt, cần coi trọng việc tiếp nhận phản ánh, kiến nghị của người dân, doanh nghiệp và các cơ quan thực thi pháp luật, từ đó có giải pháp khắc phục phù hợp.
Thứ năm, đẩy mạnh chuyển đổi số, ứng dụng khoa học công nghệ trong công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật. Bộ Tư pháp cần tiếp tục phát huy vai trò trong xây dựng, quản lý và vận hành các nền tảng số, cơ sở dữ liệu pháp luật, tạo điều kiện để người dân, doanh nghiệp và các cơ quan nhà nước chủ động tiếp cận thông tin pháp luật nhanh chóng, chính xác, thuận tiện; qua đó, pháp luật thực sự trở nên gần gũi, dễ hiểu, dễ tiếp cận và dễ thực hiện hơn.
Phát huy quyền làm chủ và giám sát việc thực thi pháp luật
Ngày Pháp luật nước Cộng hòa xã hội chủ nghĩa Việt Nam 9/11 được quy định trong Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2012 và tiếp tục được kế thừa, phát huy tại Luật Phổ biến, giáo dục pháp luật năm 2026.
Điều này có ý nghĩa rất quan trọng, thể hiện sự quan tâm của Đảng, Nhà nước đối với công tác xây dựng và tổ chức thi hành pháp luật; đồng thời khẳng định vị trí, vai trò của Hiến pháp và pháp luật trong quản lý nhà nước, quản lý xã hội cũng như trong đời sống của mỗi người dân.
Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho rằng kết quả nổi bật là nhận thức của các cấp, các ngành và người dân về vị trí, vai trò của Hiến pháp và pháp luật trong đời sống xã hội ngày càng được nâng cao.
Thông qua các hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam, tinh thần thượng tôn Hiến pháp và pháp luật được truyền tải bằng nhiều hình thức thiết thực, phù hợp với từng nhóm đối tượng và điều kiện thực tiễn.
Pháp luật đã từng bước đến gần hơn với người dân thông qua các mô hình phổ biến, giáo dục pháp luật tại cơ sở, hoạt động tư vấn, trợ giúp pháp lý và các hình thức truyền thông trực quan, sinh động và thông qua nền tảng số.
Thứ hai, thông qua các hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam, văn hóa pháp lý trong mỗi cá nhân từng bước được nâng cao; ý thức tự giác học tập, tìm hiểu, tuân thủ và chấp hành pháp luật ngày càng có chuyển biến tích cực.
Pháp luật không còn chỉ là những quy định mang tính bắt buộc mà đã trở thành chuẩn mực trong nhận thức, hành vi và cách ứng xử của mỗi người trong đời sống hằng ngày. Đây chính là nền tảng quan trọng để xây dựng văn hóa thượng tôn pháp luật bền vững.
Thứ ba, Ngày Pháp luật Việt Nam đã góp phần tăng cường sự gắn kết giữa công tác xây dựng pháp luật với tổ chức thi hành pháp luật. Thông qua các hoạt động hưởng ứng, nhiều vấn đề thực tiễn, những bất cập, vướng mắc trong chính sách, pháp luật được quan tâm phản ánh, trao đổi, kiến nghị xử lý kịp thời.
Qua đó góp phần khuyến khích người dân, doanh nghiệp tham gia tích cực hơn vào quá trình xây dựng, hoàn thiện chính sách, pháp luật, đồng thời, nâng cao hiểu biết pháp luật, phát huy quyền làm chủ và giám sát việc thực thi pháp luật.
Thứ tư, cùng với sự phát triển của công nghệ và xu hướng chuyển đổi số, các hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam ngày càng có thêm những phương thức tiếp cận mới để người dân, doanh nghiệp chủ động tiếp cận, tìm hiểu, học tập pháp luật trên môi trường số.
Có thể khẳng định, việc triển khai thực hiện Ngày Pháp luật Việt Nam đã thực sự trở thành sự kiện chính trị, pháp lý quan trọng của đất nước, lan tỏa tinh thần thượng tôn Hiến pháp, pháp luật trong xã hội; góp phần nâng cao hiểu biết pháp luật và ý thức tuân thủ pháp luật của cán bộ, công chức và nhân dân.
Tuy nhiên, chúng ta cũng cần nhìn nhận thẳng thắn rằng, ở một số nơi, hoạt động hưởng ứng Ngày Pháp luật Việt Nam còn hình thức, chưa có chiều sâu, chưa đi vào thực chất, cách thức tổ chức thực hiện còn chậm đổi mới.
Công tác xây dựng và thi hành pháp luật vẫn còn hạn chế; một số quy định còn chồng chéo, mâu thuẫn, thiếu tính ổn định và khả thi. Tổ chức thi hành pháp luật vẫn là khâu yếu.
Trong giai đoạn mới, Bộ trưởng Hoàng Thanh Tùng cho rằng, cần tiếp tục phát huy những kết quả đạt được, đưa Ngày Pháp luật Việt Nam trở thành hoạt động thường xuyên, liên tục, gắn với trách nhiệm cụ thể và kết quả thực chất; qua đó góp phần xây dựng nền hành chính phục vụ, nâng cao hiệu lực, hiệu quả tổ chức thi hành pháp luật, từng bước hình thành văn hóa thượng tôn Hiến pháp, pháp luật - nền tảng quan trọng để đất nước phát triển nhanh, bền vững trong kỷ nguyên mới./.