Nhân dịp kỷ niệm 80 năm Ngày Quốc hội Việt Nam thông qua bản Hiến pháp đầu tiên (9/11/1946-9/11/2026), bên hành lang Quốc hội, một số các đại biểu đã chia sẻ những góc nhìn sâu sắc về giá trị trường tồn của Hiến pháp 1946, đồng thời nhấn mạnh yêu cầu cấp thiết về đổi mới tư duy lập pháp và nâng cao trách nhiệm đại diện trước cử tri trong giai đoạn phát triển mới của đất nước.
Nhìn lại mốc son lịch sử khi bản Hiến pháp đầu tiên được thông qua, đại biểu Nguyễn Vũ Trung (đoàn Thành phố Hồ Chí Minh) khẳng định ngay trong hoàn cảnh vô cùng khó khăn của đất nước vừa giành độc lập, Hiến pháp 1946 đã đặt nền móng vững chắc cho một Nhà nước của Nhân dân, do Nhân dân và vì Nhân dân.
Lời nói đầu của Hiến pháp với ba nguyên tắc căn bản: đoàn kết toàn dân, bảo đảm các quyền tự do dân chủ và xây dựng chính quyền mạnh mẽ, sáng suốt, vẫn là kim chỉ nam cho hoạt động lập pháp hôm nay. Mỗi quyết sách của Quốc hội cần phải bắt đầu và được đo lường bằng việc bảo vệ quyền lợi, tháo gỡ khó khăn và phục vụ cuộc sống của nhân dân.
Cùng chung nhận định, đại biểu Trịnh Thị Tú Anh (đoàn Lâm Đồng) đánh giá cao tư tưởng quyền lực nhà nước thuộc về toàn thể nhân dân được thể hiện tại Điều 1 của Hiến pháp năm 1946 không chỉ dừng lại ở tuyên bố chính trị mà được thể hiện bằng các cơ chế cụ thể như quyền bãi miễn đại biểu, quyền phúc quyết Hiến pháp.
Sau 80 năm, bài học lớn nhất đối với Quốc hội khóa XVI chính là bảo đảm quyền lực nhà nước được thực thi đúng mục đích, đúng giới hạn và có trách nhiệm giải trình cao nhất trước nhân dân.
Trước những yêu cầu phát triển mới và sự thay đổi nhanh chóng của khoa học-công nghệ, các đại biểu cho rằng tư duy xây dựng pháp luật tại Kỳ họp thứ 2, Quốc hội khóa XVI cần có sự chuyển dịch mạnh mẽ.
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh cho rằng làm luật không chỉ đặt câu hỏi cơ quan quản lý cần công cụ gì, mà phải đặt ngược lại: quy định đó tạo ra chi phí tuân thủ ra sao cho người dân và doanh nghiệp. Cần phân biệt rõ những nội dung phải quy định chặt chẽ với những lĩnh vực cần không gian linh hoạt cho đổi mới sáng tạo. Phân cấp, phân quyền phải gắn liền với trách nhiệm và kiểm soát quyền lực, bảo đảm pháp luật vừa đủ chặt chẽ để ngăn ngừa sai phạm, vừa đủ hợp lý để mở đường cho phát triển.
Đồng tình với quan điểm trên, đại biểu Nguyễn Vũ Trung nhấn mạnh tư duy lập pháp phải chuyển mạnh sang kiến tạo khuôn khổ phát triển. Với khối lượng lập pháp lớn tại kỳ họp, các quy định phải xuất phát từ thực tiễn, tránh chồng chéo hay phát sinh thủ tục không cần thiết. Đối với các vấn đề mới, pháp luật cần mở đường cho thử nghiệm và sáng tạo trong giới hạn an toàn, có cơ chế theo dõi và điều chỉnh linh hoạt.
Theo đại biểu Nguyễn Vũ Trung, một quyết sách đúng và trúng phải trải qua hai giai đoạn, đó là: được xây dựng từ nhu cầu thực tế chính đáng của người dân và được giám sát chặt chẽ khi đi vào thực thi. Trách nhiệm của đại biểu không dừng lại ở lá phiếu hay phát biểu tại nghị trường, mà phải theo đuổi, đôn đốc việc giải quyết kiến nghị đến cùng.
Đại biểu Trịnh Thị Tú Anh cũng cho rằng đại biểu Quốc hội phải có chính kiến, dám bảo vệ lợi ích chung và biết cân nhắc toàn diện các tác động của chính sách. Trách nhiệm đại diện không chỉ thể hiện ở việc phản ánh tiếng nói của cử tri mà còn phải bảo vệ quyền và lợi ích hợp pháp của cả những nhóm đối tượng chưa có điều kiện cất lên tiếng nói. Sự nhất quán giữa lời nói, hành động và trách nhiệm trước những vấn đề lớn của đất nước chính là thước đo niềm tin của cử tri dành cho đại biểu./.
Hiến pháp năm 1946: Tầm nhìn chiến lược của Quốc hội đầu tiên
Đoàn kết toàn dân, bảo đảm các quyền tự do dân chủ và thực hiện chính quyền mạnh mẽ và sáng suốt của nhân dân được xác lập thành những nguyên tắc nền tảng của Nhà nước mới.
