Tiếp tục chương trình nghị sự của Quốc hội ngày 5/11, các đại biểu Quốc hội thảo luận tại hội trường về dự án Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất).
Phát biểu giải trình, làm rõ một số vấn đề đại biểu Quốc hội nêu, Bộ trưởng Bộ Tài chính Ngô Văn Tuấn cho biết phiên thảo luận ở Tổ đã có 355 ý kiến đại biểu phát biểu và Cơ quan soạn thảo đã có Báo cáo giải trình đầy đủ các ý kiến tham gia của các đại biểu Quốc hội cũng như ý kiến của Cơ quan thẩm tra.
4 nguyên tắc cơ bản
Tại phiên thảo luận, các đại biểu Quốc hội cũng đã đóng góp thêm nhiều ý kiến tâm huyết, trách nhiệm, xác đáng và sát thực tiễn, bảo đảm cho dự án luật khi được bấm nút thông qua có tính khả thi rất cao.
Bộ trưởng Bộ tài chính trân trọng cảm ơn tất cả ý kiến đóng góp của các đại biểu Quốc hội và khẳng định sẽ phối hợp chặt chẽ với Cơ quan thẩm tra để thể chế hóa, tiếp thu đầy đủ các ý kiến của các đại biểu Quốc hội.
Theo Bộ trưởng, các ý kiến của đại biểu ở hội trường cũng như ở Tổ đều cơ bản thống nhất rất cao với sự cần thiết phải hợp nhất Luật Ngân sách Nhà nước và Luật Đầu tư công thành Luật Ngân sách Nhà nước (hợp nhất). Các đại biểu cơ bản đồng tình và thống nhất với các nội dung của dự thảo Luật đã trình Quốc hội.
Bên cạnh đó, Bộ trưởng cho biết 4 nguyên tắc cơ bản trong xây dựng Luật. Thứ nhất, thể chế hóa kịp thời các quy định mới của Đảng trong quản lý ngân sách và đầu tư, đặc biệt là Kết luận 18 của Trung ương 2, Nghị quyết 79 của Trung ương 3 và Kết luận 106 của Trung ương 4 vừa rồi.
Thứ hai, quán triệt nguyên tắc mọi khoản chi, chương trình, dự án sử dụng tiền ngân sách Nhà nước đều phải được đánh giá hiệu quả kinh tế-xã hội theo đúng nguyên tắc tại Kết luận 18. Để đáp ứng yêu cầu phát triển của đất nước, tổng vốn đầu tư trong giai đoạn tới dự kiến tăng khoảng 2,21 lần. Trong 5 năm tới, đầu tư công của Trung ương cần huy động khoảng 3,8 triệu tỷ đồng và của địa phương là 4,42 triệu tỷ đồng. Đây là con số rất lớn, gấp 2,6 lần giai đoạn trước đồng thời phải nâng hiệu quả sử dụng lên gấp đôi so với yêu cầu trước đây. Vì vậy, nguyên tắc đánh giá hiệu quả là xuyên suốt trong quá trình xây dựng dự thảo Luật. Thêm vào đó, việc huy động vốn cho đầu tư phát triển phải bảo đảm nguồn vốn cho củng cố an ninh, quốc phòng và bảo đảm an sinh xã hội.
Thứ ba, bảo đảm tuyệt đối an toàn về an ninh tài chính quốc gia, đặc biệt là hạn mức vay và bội chi ngân sách Nhà nước phải trong hạn mức Quốc hội giao. Thứ tư là đẩy mạnh phân cấp, phân quyền, cải cách thủ tục hành chính, bảo đảm vai trò dẫn dắt của ngân sách Trung ương nhưng bảo đảm tính chủ động của ngân sách địa phương.
Chịu trách nhiệm dự toán sát thực tế
Về đề xuất của đại biểu Quốc hội làm sao dự toán ngân sách phải sát thực tiễn, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho biết điều này có nhiều nguyên nhân, song ông nhấn mạnh nguyên nhân chủ quan là chính và do công tác phân tích, dự báo còn kém, chưa theo kịp diễn biến tình hình kinh tế trong nước và thế giới. Dẫn chứng năm 2025, Bộ trưởng chỉ ra tăng trưởng dự kiến đầu năm chỉ 6% nhưng kết thúc đạt 8,02% hay như dự toán về tiền sử dụng đất sau khi tháo gỡ khó khăn của Luật Đất đai năm 2024 và một số khoản thu bất thường. Đối với dự toán năm 2027, khi trình Quốc hội, Cơ quan soạn thảo đã báo cáo mức dự toán chỉ tăng 9,1% so với ước thực hiện năm 2026. Trong khi đó, yêu cầu tăng trưởng vẫn được dự báo ở mức trên 10%, lạm phát ở mức 4,5%.
Do đó, Bộ trưởng cho biết năm nay Bộ Tài chính có đổi mới là yêu cầu ngành thuế và hải quan địa phương hoàn toàn chịu trách nhiệm. Đảng ủy Bộ Tài chính đã có nghị quyết giao nhiệm vụ rất rõ ràng: Không được giảm thu, không được phản ánh “không phù hợp với điều kiện kinh tế,” nhưng cũng không được giấu nguồn thu để tăng thu và kiên quyết xử lý những trường hợp cố tình vi phạm
Về việc phân bổ chi tiết các khoản từ đầu năm theo Điều 40 của dự thảo Luật, Bộ trưởng Ngô Văn Tuấn cho hay trong thực tiễn có nhiều nhiệm vụ, chương trình, dự án phải có trong dự toán và chi từ đầu năm nhưng chưa đủ điều kiện phân bổ chi tiết. Trước các ý kiến của đại biểu Quốc hội, Cơ quan soạn thảo đã tiếp thu, đưa vào quy định việc phân bổ chi tiết kết thúc vào ngày 31/12. Trường hợp muốn tiếp tục sử dụng thì Chính phủ phải báo cáo Ủy ban Thường vụ Quốc hội và Ủy ban Nhân dân phải báo cáo Hội đồng Nhân dân, trừ một số khoản chi đặc thù gắn với con người, chương trình, dự án chi khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo và một số chương trình trọng điểm quốc gia.
Đối với chi chuyển nguồn, Bộ trưởng ghi nhận ý kiến đại biểu phản ánh về chi chuyển nguồn trong những năm vừa qua là rất lớn. Một trong những nguyên nhân là tăng thu lớn vào cuối năm. Do vậy, Dự thảo Luật lần này đã quy định rất rõ các điều kiện được phép chuyển nguồn. Cụ thể, chuyển nguồn chỉ kéo dài đến ngày 31/12 của năm sau đồng thời quy định rõ một số nguồn cụ thể được phép chuyển; Nếu không sẽ xử lý hủy dự toán để bảo đảm kỷ cương, kỷ luật ngân sách./.