Phát triển đô thị thông minh đang được xem là một trong những động lực quan trọng để nâng cao năng suất, mở rộng không gian kinh tế và thúc đẩy chuyển đổi số quốc gia, hướng tới mục tiêu tăng trưởng hai con số.
Không chỉ dừng ở ứng dụng công nghệ, mô hình này được kỳ vọng tạo ra cách thức quản trị mới, tối ưu hóa nguồn lực và hình thành các cực tăng trưởng dựa trên dữ liệu và đổi mới sáng tạo.
Hiện khu vực đô thị đóng góp khoảng 70% GDP cả nước. Tuy nhiên, tốc độ đô thị hóa nhanh cũng kéo theo nhiều áp lực về giao thông, môi trường, năng lượng và quản lý dân cư.
Theo các chuyên gia, nếu tiếp tục phát triển theo mô hình truyền thống, dư địa tăng trưởng của các đô thị sẽ ngày càng thu hẹp.
Phó Giáo sư, tiến sỹ Trần Đình Thiên - nguyên Viện trưởng Viện Kinh tế Việt Nam cho rằng muốn đạt mục tiêu tăng trưởng cao, Việt Nam phải tạo ra những không gian phát triển mới dựa trên công nghệ và đổi mới sáng tạo.
Theo ông, đô thị chính là nơi hội tụ mạnh nhất của dữ liệu, tri thức và năng suất lao động. “Đô thị thông minh không chỉ là lắp đặt công nghệ mà là thay đổi mô hình tăng trưởng, vận hành đô thị bằng dữ liệu và quản trị hiện đại,” ông Thiên nhận định.
Một trong những yêu cầu quan trọng mà Nghị quyết 57 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia đặt ra là chuẩn hóa hạ tầng số và phát triển dữ liệu số quốc gia.
Đây cũng được xem là điều kiện tiên quyết để phát triển đô thị thông minh đồng bộ và bền vững.
Năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ tiếp tục đẩy mạnh chuẩn hóa các lĩnh vực cốt lõi của nền kinh tế số. Dự kiến, 53 tiêu chuẩn mới sẽ tập trung vào dữ liệu và trung tâm dữ liệu, dịch vụ công trực tuyến, mô hình dữ liệu đô thị, giao dịch điện tử và an toàn thông tin.
Đáng chú ý, nhóm tiêu chuẩn dành cho đô thị thông minh chiếm tỷ trọng lớn, bao gồm các tiêu chuẩn về chia sẻ dữ liệu, bảo mật thông tin và hạ tầng công nghệ thông tin-truyền thông.
Theo các chuyên gia, việc chuẩn hóa dữ liệu sẽ giúp tránh tình trạng phát triển manh mún, thiếu kết nối giữa các địa phương.
Tiến sỹ Võ Trí Thành - Viện trưởng Viện Nghiên cứu chiến lược thương hiệu và cạnh tranh cho rằng, lợi thế lớn nhất của đô thị thông minh nằm ở khả năng kết nối và khai thác dữ liệu để nâng cao hiệu quả quản trị.
Trong nền kinh tế số, dữ liệu là tài nguyên mới. Đô thị nào quản trị dữ liệu tốt hơn sẽ có lợi thế cạnh tranh lớn hơn.
Các chuyên gia nhận định nếu hạ tầng giao thông là “xương sống” của đô thị truyền thống thì dữ liệu và hạ tầng số chính là “hệ thần kinh” của đô thị thông minh.
Từ giao thông, môi trường, quy hoạch đến dịch vụ công đều cần được kết nối trên nền tảng dữ liệu thống nhất để phục vụ điều hành và ra quyết định.
Cuối năm 2025, Bộ Xây dựng đã đưa vào vận hành Cổng Thông tin Đô thị thông minh Quốc gia tại smartcities.gov.vn nhằm phục vụ quản lý, giám sát và thúc đẩy chuyển đổi số đô thị trên phạm vi toàn quốc.
Theo ông Lê Hoàng Trung - Phó Cục trưởng Cục Phát triển đô thị (Bộ Xây dựng), hệ thống này sẽ trở thành nền tảng dữ liệu trung tâm cấp quốc gia, đóng vai trò kết nối và liên thông các nguồn dữ liệu đô thị.
Hệ thống được phát triển theo hướng mở, đồng bộ với các hệ thống thông tin của Nhà nước, hỗ trợ ra quyết định dựa trên dữ liệu và thúc đẩy hợp tác công- tư.
Đối với các địa phương, cổng thông tin hỗ trợ xây dựng lộ trình phát triển phù hợp với điều kiện thực tiễn, đồng thời tạo môi trường minh bạch để thu hút doanh nghiệp và chuyên gia tham gia phát triển đô thị thông minh.
Bên cạnh những kết quả bước đầu, quá trình phát triển đô thị thông minh tại Việt Nam vẫn đối mặt nhiều thách thức như dữ liệu phân tán, thiếu kết nối, cơ chế phối hợp liên ngành còn hạn chế và thiếu nhân lực chất lượng cao.
Phó Giáo sư, Tiến sỹ Nguyễn Vũ Phương - Phó Giám đốc Học viện Chiến lược bồi dưỡng cán bộ xây dựng (Bộ Xây dựng) cho rằng nhiều địa phương vẫn quen điều hành theo kinh nghiệm hành chính truyền thống, trong khi đô thị thông minh đòi hỏi năng lực quản trị dựa trên dữ liệu.
“Muốn vận hành đô thị thông minh, cán bộ quản lý phải biết xác định vấn đề ưu tiên, đọc và phân tích dữ liệu, đánh giá hiệu quả chính sách. Nếu thiếu năng lực này, việc triển khai rất dễ rơi vào hình thức,” ông Phương nói.
Sự phối hợp giữa quy hoạch, hạ tầng, môi trường và công nghệ thông tin hiện vẫn chưa đồng bộ, khiến nhiều dự án triển khai rời rạc và khó phát huy hiệu quả.
Từ góc độ doanh nghiệp, đại diện Viettel Solutions cho rằng nguồn nhân lực là yếu tố quyết định hiệu quả vận hành của các Trung tâm điều hành đô thị thông minh (IOC). Vì vậy, doanh nghiệp tiếp cận đô thị thông minh theo toàn bộ chuỗi giá trị, từ nghiên cứu, tư vấn, thiết kế đến vận hành và đào tạo nhân lực.
Để tháo gỡ các điểm nghẽn, Bộ Xây dựng đã tham mưu Chính phủ ban hành Nghị định 269/2025/NĐ-CP về phát triển đô thị thông minh. Nghị định đưa ra các quy định về chuẩn hóa hạ tầng số, hạ tầng kỹ thuật và dữ liệu nhằm bảo đảm tính thống nhất, liên thông và khả năng tương tác giữa các hệ thống.
Theo các chuyên gia, đây là nền tảng quan trọng để tránh tình trạng mỗi địa phương phát triển một hệ thống riêng lẻ, gây lãng phí nguồn lực và khó mở rộng trong tương lai.
Trong dài hạn, phát triển đô thị thông minh không chỉ là bài toán công nghệ mà còn là quá trình tái cấu trúc mô hình phát triển đô thị. Khi dữ liệu trở thành nền tảng của quản trị, dịch vụ công được số hóa và các quyết định được đưa ra theo thời gian thực, năng lực cạnh tranh của đô thị sẽ được nâng lên đáng kể.
Đây cũng được xem là dư địa quan trọng để Việt Nam hình thành các cực tăng trưởng mới, nâng cao năng suất lao động và hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số trong kỷ nguyên số./.
Kiến tạo hạ tầng siêu đô thị Thành phố Hồ Chí Minh
Với việc triển khai khởi công hàng loạt công trình trọng điểm, TP Hồ Chí Minh không chỉ định hình một siêu đô thị tầm khu vực và quốc tế, mà còn mở ra không gian phát triển mới, tăng kết nối vùng.
