Theo tờ Nature, bằng cách phân tích hơn 1 triệu tế bào não, các nhà nghiên cứu đã khám phá ra những khác biệt trên diện rộng về mô hình hoạt động gene giữa não bộ nam và nữ.
Phát hiện đột phá này có thể giúp giải đáp lý do tại sao rủi ro mắc một số bệnh lý về não - chẳng hạn như tâm thần phân liệt và bệnh Alzheimer - lại khác nhau giữa hai giới.
Nghiên cứu vừa được công bố trên tạp chí Science vào giữa tháng Tư. Bằng cách xác định giới tính dựa trên sự kết hợp của các nhiễm sắc thể, nhóm nghiên cứu đã tìm ra hơn 100 gene cho thấy sự biến thiên nhất quán trong quá trình biểu hiện giữa nam và nữ tại nhiều vùng não khác nhau.
Bà Jessica Tollkuhn, nhà khoa học thần kinh và sinh học phân tử tại Phòng thí nghiệm Cold Spring Harbor (New York, Mỹ), đánh giá cao phát hiện này: "Việc có được những dấu ấn biểu hiện gene này cung cấp một cơ sở phân tử để hiểu về mặt sinh học cách thức bộ não của nam giới và phụ nữ có thể đang hoạt động hơi khác nhau trong bối cảnh các môi trường nội tiết tố khác nhau mà cơ thể họ tạo ra."
Bà nói thêm rằng "việc hiểu được những khác biệt giới tính trong tính nhạy cảm với bệnh tật có thể dẫn đến các phương pháp điều trị tốt hơn mang lại lợi ích cho tất cả mọi người."
Nhiều nghiên cứu trước đây đã ghi nhận sự khác biệt rõ rệt về nguy cơ mắc các bệnh lý thần kinh giữa hai giới. Ví dụ, bệnh tâm thần phân liệt, rối loạn tăng động giảm chú ý (ADHD) và Parkinson thường phổ biến hơn ở nam giới (những người mang nhiễm sắc thể XY). Ngược lại, bệnh Alzheimer và các chứng rối loạn tâm trạng như trầm cảm và lo âu lại có xu hướng xảy ra nhiều hơn ở nữ giới (những người mang nhiễm sắc thể XX).
Bà Tollkuhn chia sẻ: "Điều gì nằm bên dưới điều đó đã luôn là một câu hỏi trọng tâm." Bà giải thích rằng những khác biệt về giới tính trong bộ não có xu hướng "cực kỳ tinh tế," đồng thời nhấn mạnh: "Phần lớn bộ não không cho thấy sự khác biệt giới tính trong chức năng hằng ngày của nó."
Tuy nhiên, những khác biệt vô hình ở cấp độ phân tử lại đóng vai trò rất lớn. Đồng tác giả nghiên cứu Alex DeCasien, nhà sinh học tiến hóa và tính toán tại Viện Sức khỏe Tâm thần Quốc gia Mỹ, cho biết sự khác biệt trong biểu hiện gene giữa tế bào não nam và nữ có thể "điều biến tác động của các biến thể bệnh."
Để đi đến kết luận này, tác giả DeCasien cùng các cộng sự đã tiến hành nghiên cứu trên các mẫu mô từ 30 người. Họ phân tích các tế bào thuộc sáu khu vực của vỏ não, nhận diện khoảng 680.000 nơron kích thích, 290.000 nơron ức chế, cùng 270.000 tế bào thần kinh đệm và các loại tế bào khác.
Qua quá trình phân tích hơn 4.300 gene, nhóm nghiên cứu báo cáo rằng yếu tố giới tính thực chất chỉ chiếm chưa tới 1% sự biến thiên trong biểu hiện gene trên toàn bộ các tế bào não.
Bình luận về con số này, bà Donna Maney, nhà khoa học thần kinh tại Đại học Emory (Georgia, Mỹ), nhận định: "Phát hiện này phù hợp với những gì chúng ta đã biết về sự biến thiên ở con người - có nhiều sự biến thiên bên trong một giới tính hơn là giữa các giới tính."
Dù vậy, phần trăm nhỏ bé này lại mở ra những hướng đi mới đầy hứa hẹn trong việc phát triển các phương pháp điều trị y khoa nhắm mục tiêu, được cá nhân hóa cao hơn cho từng giới trong tương lai./.
Gene di truyền là yếu tố chính quyết định tuổi thọ con người
Khoảng 55% sự khác biệt về tuổi thọ giữa các cá nhân trong một quần thể là do gene quyết định, con số này cao hơn đáng kể so với mức ước tính khiêm tốn 10-25% trước đây.
