Ngày 25/8, tại thành phố Đà Nẵng, Hội nghị toàn thể năm 2026 của Mạng lưới Tư pháp Đông Nam Á (SEAJust) khai mạc với sự tham dự của đại diện 22 quốc gia thành viên của Mạng lưới các cơ quan tư pháp, mạng lưới tư pháp và các đối tác quốc tế nhằm tăng cường hợp tác ứng phó với các hình thức tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia ngày càng liên kết và phức tạp.
Hội nghị do Cơ quan Phòng, chống Ma túy và Tội phạm của Liên hợp quốc (UNODC) phối hợp với Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao Việt Nam tổ chức, với sự hỗ trợ tài chính của Chính phủ Hàn Quốc, diễn ra từ ngày 25-27/8.
Phát biểu khai mạc, Phó Viện trưởng Viện Kiểm sát Nhân dân Tối cao Việt Nam Nguyễn Quang Dũng cho biết tội phạm xuyên quốc gia những năm gần đây diễn biến phức tạp, phương thức, thủ đoạn ngày càng tinh vi, phạm vi hoạt động ngày càng mở rộng.
Thành tựu khoa học, công nghệ và quá trình chuyển đổi số bị tội phạm lợi dụng để thực hiện các hành vi phạm tội xuyên biên giới, trong đó có tội phạm có tổ chức, tội phạm công nghệ cao, ma túy, rửa tiền, mua bán người và lừa đảo xuyên quốc gia. Không một quốc gia nào có thể đơn lẻ ứng phó hiệu quả với những thách thức xuyên biên giới.
Các nước cần tăng cường chia sẻ thông tin, phối hợp điều tra, truy tố, xét xử và nâng cao hiệu quả hợp tác tương trợ tư pháp về hình sự.
Đáng chú ý, số lượng và tính chất phức tạp của các yêu cầu tương trợ tư pháp về hình sự ngày càng gia tăng, không chỉ liên quan đến tống đạt giấy tờ, lấy lời khai, thu thập chứng cứ mà còn đến chứng cứ điện tử, dữ liệu kỹ thuật số, truy tìm và thu hồi tài sản phạm tội, truy tìm dòng tiền. Điều này đặt ra yêu cầu đổi mới phương thức và cơ chế hợp tác, bảo đảm tương trợ tư pháp được thực hiện nhanh chóng, thực chất và hiệu quả hơn.
Tại hội nghị, Trưởng Đại diện UNODC Khu vực Đông Nam Á-Thái Bình Dương bà Delphine Schantz nhấn mạnh tính chất thay đổi nhanh chóng của tội phạm có tổ chức tại Đông Nam Á và nhu cầu cấp thiết phải tăng cường hợp tác xuyên biên giới.
Theo đánh giá mới nhất của UNODC về các mối đe dọa tội phạm có tổ chức xuyên quốc gia tại Đông Nam Á, các mạng lưới tội phạm ngày càng liên kết giữa các quốc gia và các thị trường phi pháp.
Lừa đảo trên không gian mạng, mua bán người, rửa tiền, cờ bạc trực tuyến và nhiều loại hình tội phạm khác có sự kết nối thông qua cơ sở hạ tầng, công nghệ và các kênh tài chính dùng chung.
Riêng các hành vi lừa đảo đã gây thiệt hại từ 88,3 đến 114,1 tỷ USD tại Đông Á, Đông Nam Á, Australia và New Zealand trong năm 2025. Hoạt động mua bán người nhằm cưỡng ép thực hiện hành vi phạm tội ngày càng mang tính toàn cầu, với nạn nhân và những người bị đưa vào các hoạt động này đến từ ít nhất 80 quốc gia và vùng lãnh thổ được xác định tại các khu phức hợp lừa đảo trong khu vực.
Bà Delphine Schantz cho rằng khi các mạng lưới tội phạm ngày càng liên kết, các biện pháp ứng phó cũng phải được kết nối tương ứng. Hợp tác trong thu thập chứng cứ xuyên biên giới, truy tìm và thu hồi tài sản do phạm tội mà có, xác định và bắt giữ đối tượng tình nghi, hỗ trợ tố tụng hình sự là yếu tố thiết yếu để đưa tội phạm xuyên quốc gia ra trước công lý.
Theo UNODC, từ khi thành lập năm 2020, SEAJust đã hỗ trợ hợp tác trong hơn 300 vụ việc liên quan đến tương trợ tư pháp về hình sự và dẫn độ, trong đó hơn 125 vụ việc được xử lý riêng trong năm 2025.
Từ 8 thành viên sáng lập, mạng lưới hiện có 24 thành viên trên hơn 4 châu lục. Canada và Kazakhstan tham gia với tư cách thành viên mới tại Hội nghị toàn thể năm nay.
Trong khuôn khổ hội nghị, các đại biểu trao đổi về những phát triển pháp luật trong hợp tác quốc tế về hình sự; hệ thống tương trợ tư pháp về hình sự của Kazakhstan; các sáng kiến của ASEAN, trong đó có Hiệp định ASEAN về dẫn độ và các mẫu yêu cầu tương trợ tư pháp; cập nhật hoạt động của các mạng lưới đối tác như Mạng lưới Tư pháp châu Âu (EJN), Eurojust, GlobE và ARIN-AP...
Hội nghị cũng diễn ra trong bối cảnh hợp tác quốc tế phòng, chống tội phạm mạng được tăng cường.
Công ước Liên hợp quốc về chống tội phạm mạng (Công ước Hà Nội) tạo khuôn khổ toàn cầu mới nhằm thúc đẩy hợp tác phòng, chống tội phạm mạng và tiếp cận, thu thập chứng cứ điện tử.
Việt Nam đã hoàn tất quy trình phê chuẩn và là thành viên của Công ước.Hội nghị toàn thể SEAJust năm 2026 khẳng định cam kết chung tăng cường hợp tác tư pháp hình sự, đáp ứng yêu cầu đấu tranh với tội phạm có tổ chức ngày càng liên kết, xuyên biên giới, góp phần bảo đảm an ninh, công lý và phát triển bền vững trong khu vực./.