Chỉ còn gần một tháng nữa là đến Tết Âm lịch 2013, nhưng thời điểm này, những người làm mứt cuối cùng ở làng nghề Xuân Đỉnh (huyện Từ Liêm, Hà Nội) lại tỏ ra không mấy mặn mà. Cảnh tượng nhà nhà đỏ lửa nấu đường làm mứt mỗi dịp Tết đến, xuân về nay chỉ còn trong ký ức.
Đìu hiu làng nghề truyền thống
Những ngày này, men theo con đường liên xã Xuân Đỉnh, chúng tôi vẫn thấy mứt Tết, bánh kẹo với đủ chủng loại được bày bán nhan nhản tại các cửa hàng ven đường. Song để tìm được một vài hộp mứt Tết nhãn hiệu truyền thống của Xuân Đỉnh cũng không phải là chuyện dễ, thay vào đó là những sản phẩm dán mác của rất nhiều thương hiệu bánh kẹo lớn như Hữu Nghị, Bibica hay Kinh Đô. Cùng với sự xáo trộn thương hiệu, năm nay, làng nghề làm mít Tết truyền thống Xuân Đỉnh cũng trầm lắng lạ thường. Đâu đó có bếp than hồng nổi lửa, thì ở đó thêm những tiếng thở dài của người làm nghề đã và đang... ngóng Tết. Là người có 30 năm thâm niên làm nghề, ông Trung, chủ cơ sở sản xuất mứt tết Bính Trung bảo rằng, bình thường thì trước Tết Nguyên đán 2 tháng, mọi công đoạn như mua nguyên liệu, sơ chế đã được tiến hành khá gọn gàng. Còn năm nay, làng nghề vẫn còn rất im ắng, hàng nhập về cũng ít đi nhiều. Lý giải cho thực tế trên, ông Trung ngán ngẩm nói: “Do thời tiết mưa nhiều nên việc sản xuất vốn đã khó khăn lại thêm vất vả vì nơi chế biến chật chội, không đủ chỗ phơi khô nguyên liệu nên hàng nhập về cũng cắt giảm đi nhiều. Vì lẽ đó nên năm nay nhà tôi chỉ nhập hơn 20 tạ bí đao, trong khi năm ngoái nhập tới 40-50 tạ.” Theo tìm hiểu của phóng viên Vietnam+, thôn Đông (xã Xuân Đỉnh) xưa là nơi tập trung nhiều cơ sở sản xuất mứt tết nhất của làng, nhưng nay cũng chỉ còn vài ba gia đình sản xuất cố bám trụ với nghề. Đề cập đến điều này, ông Trung cho biết: “Do đất chật không có chỗ sản xuất, trong khi doanh thu lại thấp, mỗi năm chỉ kiếm được vài chục triệu đồng nên nhiều gia đình đã chuyển sang xây phòng trọ cho sinh viên trường nghề thuê.” Cũng chính vì vậy mà không khí Tết ở các cơ sở làm mứt năm nay trầm lắng hơn nhiều so với mọi năm. Tại các trục đường chính, không còn cảnh những chuyến xe tải nối đuôi nhau vào làng thu mua hàng, mà chỉ có một vài người khách lẻ đến đây đặt trước làm quà dịp Tết. “Vì không có nhiều khách hàng đến đặt mua nên nhà tôi đành phải cắt giảm công nhân. Hiện nay, cả xưởng chỉ còn lại hơn chục người làm, giảm một nửa so với năm trước. Trong đó, 8/10 người là sinh viên làm thời vụ,” ông Trung ngậm ngùi.
Tự đánh mất thương hiệu
Trao đổi với phóng viên, ông Dương Văn Tân, Trưởng ban Văn hóa Thông tin xã Xuân Đỉnh, huyện Từ Liêm cho hay: “Từ những năm 2000 trở về trước, cả xã có khoảng 150 hộ tham gia làm mứt Tết truyền thống, nhưng nay số hộ làm nghề chỉ còn đếm trên đầu ngón tay.” Theo ông Tân, những năm gần đây, công nghệ làm mứt Tết ở làng nghề được "khép kín" từ khâu sản xuất, dán nhãn mác rồi tiêu thụ sản phẩm. Tuy nhiên, trong sự phát triển của nền kinh tế thị trường, một làng nghề làm mứt truyền thống dường như vẫn không thể cạnh tranh được những thương hiệu của các doanh nghiệp thực phẩm đã có tên tuổi. Một điều đáng lo là trong khi làng nghề chưa gây dựng được thương hiệu, nay lại phát triển manh mún, điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm chưa thật sự đảm bảo đã khiến nghề làm mứt Tết ngày càng mai một dần. Để cứu làng nghề, năm 2002, một số hộ làm mứt trong xã đã tự đứng lên thành lập “Hiệp hội mứt Tết truyền thống Xuân Đỉnh.” Trong những năm đó, chính quyền xã Xuân Đỉnh cũng đã nhiều lần lên tiếng, xin Ủy ban nhân dân huyện Từ Liêm khoảng 2 ha đất để xây dựng trụ sở Hiệp hội và quy hoạch làng nghề. Song, đề xuất trên cũng không thành bởi lý do quỹ đất của huyện đã hết. Gắng gượng tồn tại, nhưng Hiệp hội ra đời cũng không giúp được gì cho người dân trong việc bảo tồn làng nghề. Và chỉ vài năm sau, Hiệp hội đã tan rã trước sự “bất lực” của chính quyền địa phương. Bên những gói mứt còn thêm mùi bí, mùi dừa, ông Đỗ Văn Lực, nguyên Phó ban của Hiệp hội mứt Tết truyền thống Xuân Đỉnh thở dài ngao ngán: “Làng nghề dần mai một, giờ không mấy người gắn bó với nghề, khéo năm sau nhà tôi cũng phải nghỉ làm thôi.” Ông Lực là một trong những hộ làm mứt có truyền thống lâu đời và vẫn tồn tại cho đến ngày nay. Hiện, công nghệ làm mứt của gia đình ông đã được hiện đại hóa với nhiều loại máy móc. Nhưng sau khi Hiệp hội mà ông là phó ban "tan rã," các hộ làm mứt ở Xuân Đỉnh lại tiếp tục phải “ngụp lặn” trong sự canh tranh khốc liệt của nền kinh tế thị trường. Bên cạnh đó, những năm gần đây, làng mứt Tết Xuân Đỉnh còn nảy sinh một nghịch lý là người dân chấp nhận “móc ngoặc,” nhận đơn đặt hàng làm mứt của các hãng bánh kẹo có tiếng, khiến làng nghề dần đánh mất thương hiệu truyền thống. Cũng bởi thế, nên giá mứt Xuân Đỉnh mấy năm nay đã tụt xuống chỉ còn một nửa. Dù rằng, những ngày cận Tết này, đâu đó những tấm biển "Làng nghề truyền thống" đã được tân trang, dựng lên, song vẫn không giấu nổi cảnh đìu hiu của một làng nghề truyền thống./.
Tự đánh mất thương hiệu
Trao đổi với phóng viên, ông Dương Văn Tân, Trưởng ban Văn hóa Thông tin xã Xuân Đỉnh, huyện Từ Liêm cho hay: “Từ những năm 2000 trở về trước, cả xã có khoảng 150 hộ tham gia làm mứt Tết truyền thống, nhưng nay số hộ làm nghề chỉ còn đếm trên đầu ngón tay.” Theo ông Tân, những năm gần đây, công nghệ làm mứt Tết ở làng nghề được "khép kín" từ khâu sản xuất, dán nhãn mác rồi tiêu thụ sản phẩm. Tuy nhiên, trong sự phát triển của nền kinh tế thị trường, một làng nghề làm mứt truyền thống dường như vẫn không thể cạnh tranh được những thương hiệu của các doanh nghiệp thực phẩm đã có tên tuổi. Một điều đáng lo là trong khi làng nghề chưa gây dựng được thương hiệu, nay lại phát triển manh mún, điều kiện vệ sinh an toàn thực phẩm chưa thật sự đảm bảo đã khiến nghề làm mứt Tết ngày càng mai một dần. Để cứu làng nghề, năm 2002, một số hộ làm mứt trong xã đã tự đứng lên thành lập “Hiệp hội mứt Tết truyền thống Xuân Đỉnh.” Trong những năm đó, chính quyền xã Xuân Đỉnh cũng đã nhiều lần lên tiếng, xin Ủy ban nhân dân huyện Từ Liêm khoảng 2 ha đất để xây dựng trụ sở Hiệp hội và quy hoạch làng nghề. Song, đề xuất trên cũng không thành bởi lý do quỹ đất của huyện đã hết. Gắng gượng tồn tại, nhưng Hiệp hội ra đời cũng không giúp được gì cho người dân trong việc bảo tồn làng nghề. Và chỉ vài năm sau, Hiệp hội đã tan rã trước sự “bất lực” của chính quyền địa phương. Bên những gói mứt còn thêm mùi bí, mùi dừa, ông Đỗ Văn Lực, nguyên Phó ban của Hiệp hội mứt Tết truyền thống Xuân Đỉnh thở dài ngao ngán: “Làng nghề dần mai một, giờ không mấy người gắn bó với nghề, khéo năm sau nhà tôi cũng phải nghỉ làm thôi.” Ông Lực là một trong những hộ làm mứt có truyền thống lâu đời và vẫn tồn tại cho đến ngày nay. Hiện, công nghệ làm mứt của gia đình ông đã được hiện đại hóa với nhiều loại máy móc. Nhưng sau khi Hiệp hội mà ông là phó ban "tan rã," các hộ làm mứt ở Xuân Đỉnh lại tiếp tục phải “ngụp lặn” trong sự canh tranh khốc liệt của nền kinh tế thị trường. Bên cạnh đó, những năm gần đây, làng mứt Tết Xuân Đỉnh còn nảy sinh một nghịch lý là người dân chấp nhận “móc ngoặc,” nhận đơn đặt hàng làm mứt của các hãng bánh kẹo có tiếng, khiến làng nghề dần đánh mất thương hiệu truyền thống. Cũng bởi thế, nên giá mứt Xuân Đỉnh mấy năm nay đã tụt xuống chỉ còn một nửa. Dù rằng, những ngày cận Tết này, đâu đó những tấm biển "Làng nghề truyền thống" đã được tân trang, dựng lên, song vẫn không giấu nổi cảnh đìu hiu của một làng nghề truyền thống./.
Hùng Võ (Vietnam+)
