Để vào được bản C5, xã Mường Nhà, tỉnh Điện Biên, phải đi ôtô nửa ngày từ trung tâm thành phố, rồi cuốc bộ thêm hơn 2 km đường rừng. Ở đó, hơn 25 hộ đồng bào Mông sống lưng chừng núi, nhiều năm không điện lưới, không sóng điện thoại.
Câu hỏi đầu tiên trưởng bản dành cho đoàn công tác đến xóa lõm sóng không phải về chiếc cột ăngten. Ông hỏi về những đứa trẻ: "Các cháu trong bản học được trên mạng không?"
"Muốn nghe điện thoại, phải đi bộ cả cây số"
Anh Thào A Di, trưởng bản C5, kể rằng bao năm qua, muốn báo một tin cho cả bản, anh phải đến từng nhà, gặp từng người. Thanh niên trong bản đi làm xa nhiều, mỗi lần người thân gọi về, người ở nhà phải đi bộ cả cây số mới tìm được chỗ có chút sóng. "Có người ốm cũng rất khó khăn để liên lạc với trạm y tế. Nếu bản có sóng thì tốt biết bao," anh nói.
Ngày biết tin sẽ có trạm phát sóng dựng lên ở bản, anh Di tình nguyện dẫn đoàn khảo sát đi khắp các sườn núi và cho Viettel mượn đất đặt trạm không lấy tiền. Với anh, cột sóng không chỉ là chuyện gọi điện: Đó là đường đến trường học trực tuyến cho lũ trẻ, là kênh liên lạc y tế khi có người đau ốm, là sợi dây nối bản làng với phần còn lại của đất nước.
Bản C5 là một trong 1.856 điểm lõm sóng di động, có địa bàn phức tạp trên cả nước mà Viettel được Chính phủ và Bộ Quốc phòng giao nhiệm vụ phủ lõm trong năm 2026. Đây cũng là một phần trong mục tiêu chung của Chương trình cung cấp dịch vụ viễn thông công ích đến năm 2030, theo Quyết định 777 của Thủ tướng Chính phủ: phấn đấu đưa sóng di động và Internet băng rộng tới 100% thôn đặc biệt khó khăn đã có điện ở vùng dân tộc thiểu số, miền núi, ven biển và hải đảo.
Gần 1.400 trạm cho những nơi khó đến nhất
Theo rà soát trước chiến dịch, cả nước có 788 thôn, bản và 1.068 cụm dân cư từ 50 người trở lên chưa có sóng di động ổn định, trải trên 23 tỉnh, thành phố, chủ yếu ở miền núi cao, biên giới. Để phủ kín các điểm này, Viettel lên kế hoạch xây dựng gần 1.400 trạm phát sóng mới đến hết tháng 11/2026, phần lớn nằm ở những vị trí mà xe cơ giới không thể tiếp cận, khoảng 200 trạm chưa có điện lưới quốc gia.
Bài toán không chỉ dừng ở dựng cột. Ở nhiều điểm, phương án kéo cáp quang truyền thống là bất khả thi vì địa hình phức tạp. Các kỹ sư đã phải thiết kế lại từng vị trí, chuyển hàng chục trạm sang truyền dẫn viba thay vì kéo gần 700 km cáp quang, dùng trạm chạy năng lượng mặt trời ở nơi chưa có điện, và thử nghiệm truyền dẫn qua vệ tinh quỹ đạo thấp (LEO) cho những điểm biệt lập nhất. Riêng tại Tuyên Quang, 65 vị trí phải khoan, phá đá mới đổ được móng cột.
Trong giai đoạn mùa mưa tại Tây Bắc, mọi thứ khó gấp bội. Đường lên nhiều điểm trạm sạt lở, trơn trượt; thiết bị nặng hàng tạ được đưa lên núi chủ yếu bằng sức người. "Chúng tôi xác định phủ sóng các thôn, bản lõm sóng ở vùng sâu, vùng xa, biên giới là nhiệm vụ trọng tâm của năm. Quyết tâm ở mức cao nhất để mang sóng, mang tri thức đến với bà con," ông Lê Văn Thành, đại diện đơn vị phụ trách hạ tầng viễn thông của Viettel, người trực tiếp có mặt tại Điện Biên, cho biết.
Có những vướng mắc mà đội thi công không thể tự giải quyết, như mặt bằng, đất đai hay nguồn điện tại chỗ. Thực hiện chỉ đạo của Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng, nhằm tạo điều kiện để Viettel hoàn thành nhiệm vụ phủ sóng trong năm 2026, Bộ Khoa học và Công nghệ đã đề nghị Uỷ ban Nhân dân các tỉnh, thành phố có điểm lõm sóng chỉ đạo các sở, ngành và chính quyền cơ sở hỗ trợ tháo gỡ những thủ tục này.
Hết quý 3/2026, hơn 800 trạm đã chính thức phát sóng, giúp xóa lõm sóng cho gần 940 điểm lõm, vào đúng thời gian mùa mưa lũ bắt đầu ở khu vực miền núi phía Bắc và Tây Nguyên.
Khi chiến dịch hoàn tất, vùng phủ sóng 4G toàn quốc dự kiến đạt gần 99,7% ngoài trời. Đằng sau con số đó là hàng trăm nghìn người dân lần đầu tiên tiếp cận Internet tốc độ cao: học sinh vùng cao học được trên mạng, trạm y tế xã kết nối với bệnh viện tuyến trên, chính quyền cơ sở nắm tin nhanh hơn, và những người con đi làm xa gọi được về nhà.
Ở bản C5, chiếc cột ăngten đang dần thành hình giữa đại ngàn. "Nhìn ánh mắt, nụ cười của trẻ em nơi đây, tôi thấy nghẹn ngào. Chúng tôi không chỉ lên bản để dựng một cột ăngten, mà để những đứa trẻ ở đây có cơ hội nhìn thấy thế giới rộng lớn hơn," anh Vũ Đình Thính, kỹ sư trong đoàn công tác chia sẻ.
Câu trả lời cho câu hỏi của trưởng bản Thào A Di, vì thế đã có: "Trong năm học này, lũ trẻ bản C5 học được trên mạng, ngay tại lưng chừng núi quê mình"./.