Sau mỗi mùa mưa lũ dữ dội trên lưu vực sông Thu Bồn, những thân cây, rễ gỗ bị cuốn trôi từ thượng nguồn, dạt vào bãi bồi, ven sông tại Hội An (thành phố Đà Nẵng) lại bắt đầu một hành trình mới.
Từ chỗ bị xem là phế liệu sau thiên tai, “củi lũ” được các nghệ nhân tại làng Củi Lũ (phường Hội An) chế tác thành những tác phẩm điêu khắc độc bản, mang đậm hơi thở sông nước và ký ức mưa lũ miền Trung.
Từ “củi lũ” vô tri đến tác phẩm nghệ thuật
“Củi lũ” là cách gọi mộc mạc của người dân Hội An dành cho những khúc gỗ từng ngâm mình nhiều ngày trong dòng nước đục ngầu của lũ dữ. Trên bề mặt gỗ, những vết nứt hằn sâu với đường cong bất định, nhuộm sắc màu của thời gian.
Với nhiều người, đó chỉ là phần còn sót lại sau thiên tai dữ dội, song với góc nhìn của các nghệ nhân, mỗi khúc củi lại là một “chứng nhân” thầm lặng của dòng sông Thu Bồn.
Anh Lê Ngọc Thuận (người sáng lập làng Củi Lũ) cho biết, hằng năm, mỗi mùa mưa bão đi qua lại mang theo một lượng lớn củi trôi dạt dọc các bãi biển, khiến cảnh quan trở nên nhếch nhác, kém mỹ quan.
Từ thực tế đó, anh đã vận động người dân địa phương cùng thu gom củi lũ; đồng thời, thuê nhân công thu mua lại củi để làm vật trang trí, chế tác đèn và các sản phẩm thủ công.
Cách làm này không chỉ kể câu chuyện về củi lũ, còn góp phần tạo sinh kế, giúp người dân cải thiện kinh tế.
Sau khi được vớt lên, củi lũ không đưa ngay vào chế tác mà trải qua quá trình chọn lọc, làm sạch bùn đất, phơi hong tự nhiên trong nhiều tháng để gỗ ổn định, hạn chế nứt vỡ.
Các nghệ nhân dành nhiều thời gian quan sát dáng thế, cảm nhận thớ và vân gỗ, từ đó hình thành ý tưởng tác phẩm theo hướng “thuận theo” hình khối tự nhiên, không áp đặt.
Với ý tưởng gìn giữ tài nguyên tự nhiên và kể lại câu chuyện của dòng sông, làng Củi Lũ đã trở thành không gian để các nghệ nhân “thổi hồn” vào những khúc gỗ vô tri, biến chúng thành các sản phẩm mỹ nghệ mang đậm dấu ấn của thiên nhiên và bản sắc văn hóa bản địa.
Anh Lê Ngọc Thuận chia sẻ thêm: Mỗi khúc gỗ là một bản thể riêng biệt, không trùng lặp bởi hình dáng và tạo hình khác nhau. Trong quá trình đục đẽo, người thợ gần như đối thoại với khối gỗ, tiết chế tối đa việc cắt gọt thô bạo, giữ lại những dấu tích của thời gian và thiên nhiên.
Nhờ vậy, sản phẩm hoàn thiện không chỉ là tác phẩm điêu khắc, còn là câu chuyện về sự bền bỉ, thích ứng trước nghịch cảnh.
Ngựa củi lũ - điểm nhấn mùa Tết Bính Ngọ
Hòa trong không khí đón Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, làng Củi Lũ đã tập trung chế tác dòng sản phẩm linh vật ngựa với nhiều kích cỡ, tạo hình khác nhau.
Từ ngựa đứng ung dung đến ngựa phi nước đại, mỗi tác phẩm đều toát lên vẻ mạnh mẽ, dẻo dai, biểu trưng cho khát vọng vươn lên sau gian khó.
Theo nghệ nhân Huỳnh Kim (làng Củi Lũ, phường Hội An), để hoàn thiện một tượng ngựa cỡ trung bình cần từ 3-5 ngày làm việc liên tục. Sản phẩm hạn chế sơn phủ, giữ nguyên màu sắc, vân gỗ và bề mặt thô mộc.
Giá bán dao động từ vài trăm nghìn đồng đến vài triệu đồng, tùy kích thước và mức độ tinh xảo.
Đặc biệt, vào dịp Tết Nguyên đán Bính Ngọ 2026, rất nhiều khách đã đặt mua những sản phẩm được tạo hình thành con ngựa để làm quà hoặc trưng bày trong ngôi nhà của mình.
Riêng năm nay, sản phẩm được xem thành công và được nhiều khách ưa chuộng nhất tại làng Củi Lũ là Ngựa sơn mài. Dù giá cao hơn so với bình thường, tuy nhiên dòng sản phẩm này vẫn liên tục “cháy hàng” nhờ thiết kế tinh xảo, màu sắc trang nhã và ý nghĩa phong thủy tượng trưng cho sự mạnh mẽ, bền bỉ, hanh thông trong năm mới.
Chính sự kỳ công trong khâu sản xuất đã tạo nên giá trị riêng, giúp mỗi tác phẩm Ngựa sơn mài không chỉ là món đồ trang trí, còn mang theo câu chuyện về hành trình tái sinh của “củi lũ,” từ những khúc gỗ vô tri dạt bờ trở thành linh vật mang sắc xuân và khát vọng mới trong mỗi gia đình dịp Tết.
Không chỉ là nơi sản xuất, làng Củi Lũ còn trở thành điểm tham quan trải nghiệm thu hút du khách khi đến Hội An. Tại xưởng, du khách có thể tận mắt chứng kiến các công đoạn đục đẽo, lắng nghe câu chuyện về hành trình của những khúc củi sau lũ.
Bà Marie Dupont (du khách từ Pháp) rất ấn tượng khi biết những tác phẩm này được làm từ gỗ trôi sau lũ. Chúng mang vẻ đẹp rất tự nhiên và kể một câu chuyện mạnh mẽ về con người và thiên nhiên Việt Nam.
Chị Lê Đặng Ngọc Huyền (khách mua hàng) cho biết chị chọn mua tượng ngựa bằng củi lũ để trưng trong nhà dịp Tết. Bởi vì ngựa ở đây không chỉ đẹp, lạ, còn là sản phẩm độc nhất do được chế tác hoàn toàn thủ công.
Từ những gì tưởng như bỏ đi sau thiên tai lại trở thành vật mang may mắn, đây là điều rất đáng quý, nhất là đối với người dân chịu nhiều thiên tai ở miền Trung.
Tận dụng củi lũ để làm sản phẩm thủ công mỹ nghệ không chỉ góp phần giảm rác thải tự nhiên sau mưa bão mà còn tạo thêm sinh kế cho người dân địa phương, lan tỏa thông điệp sống hài hòa với thiên nhiên.
Từ những khúc gỗ từng bị dòng lũ cuốn đi, Làng Củi Lũ ở Hội An đang bền bỉ viết tiếp câu chuyện hồi sinh, mang hơi thở của sông nước và niềm tin vào một mùa Xuân mới an lành, thịnh vượng./.