Việc Việt Nam chuẩn bị đăng cai Tuần lễ Cấp cao APEC 2027 tại Phú Quốc mở ra cơ hội quảng bá hình ảnh đất nước, thúc đẩy hợp tác quốc tế và khẳng định vị thế Việt Nam trong khu vực và trên trường quốc tế. Để tận dụng cơ hội này, ngoài chuẩn bị về hạ tầng và tổ chức sự kiện, việc hoàn thiện thể chế, nâng cao năng lực quản trị và thực thi các cam kết hợp tác có ý nghĩa quan trọng.
Trong bối cảnh đó, dự án Luật sửa đổi, bổ sung một số điều của Luật Thỏa thuận quốc tế, với định hướng mở rộng chủ thể được ký kết và tăng cường ứng dụng khoa học, công nghệ trong giám sát thực hiện, đặt ra yêu cầu gắn phân cấp, trao quyền với trách nhiệm và hiệu quả thực chất.
Trao đổi về vấn đề này với phóng viên Báo Điện tử Vietnamplus, đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung, Ủy viên Hội đồng chuyên trách tại Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại của Quốc hội, nhấn mạnh việc mở rộng thẩm quyền không nên chỉ hướng đến gia tăng số lượng thỏa thuận, mà cần bảo đảm năng lực thực thi, cơ chế giám sát và lợi ích thiết thực, đồng thời cho rằng Phú Quốc cần có sự chuẩn bị bài bản, có lộ trình để phát huy tiềm năng trong quá trình phát triển và hội nhập quốc tế.
Trao thêm thẩm quyền, đặt trọng tâm vào hiệu quả thực chất
- Ở kỳ họp Quốc hội này, bà đánh giá việc sửa đổi Luật Thỏa thuận quốc tế theo hướng mở rộng các chủ thể được ký kết sẽ tháo gỡ những vướng mắc nào trong thực tiễn, đồng thời mở ra cơ hội phát triển quan hệ quốc tế ra sao?
Đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung: Ủy ban Quốc phòng, An ninh và Đối ngoại, với vai trò là cơ quan chủ trì thẩm tra, đã tiếp cận dự thảo từ sớm, ngay cả trước khi dự thảo được trình Chính phủ xem xét. Chúng tôi cũng tổ chức các đoàn khảo sát tại địa phương, bộ, ngành để tìm hiểu thực trạng ký kết thỏa thuận quốc tế và tình hình triển khai trên thực tế, nhất là sau khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp.
Qua khảo sát, chúng tôi nhận thấy việc mở rộng chủ thể được ký kết là rất cần thiết. Hiện nay, trong mô hình chính quyền địa phương hai cấp, chính quyền xã, phường, đặc khu được giao thêm nhiều nhiệm vụ, trọng trách nên nhu cầu hợp tác quốc tế cũng tăng lên. Bên cạnh đó, còn có những cơ quan, đơn vị có nhu cầu ký kết nhưng pháp luật hiện hành chưa quy định thẩm quyền. Vì vậy, việc sửa đổi Luật Thỏa thuận quốc tế để đáp ứng yêu cầu thực tiễn là cần thiết.
Tuy nhiên, điều quan trọng là phải xác định rõ sửa đổi luật nhằm mục đích gì. Chúng ta không đặt nặng số lượng mà cần quan tâm đến chất lượng. Thỏa thuận quốc tế phải mang lại hiệu quả thiết thực cho đơn vị ký kết, đồng thời cần làm rõ việc thực thi được tiến hành như thế nào, ai chịu trách nhiệm thực hiện, ai giám sát và làm thế nào để đạt được kết quả cụ thể.
Nếu chỉ trông đợi vào việc tăng số lượng chủ thể và số lượng thỏa thuận thì đó không phải là mục tiêu mà chúng tôi hướng tới.
Một nội dung mới khác là ứng dụng khoa học, công nghệ trong giám sát việc thực hiện các thỏa thuận quốc tế. Tôi cho rằng đây là chủ trương đúng đắn, phù hợp với các chính sách lớn của Đảng và Nhà nước. Tuy nhiên, làm thế nào để vừa mở rộng chủ thể ký kết, vừa giám sát được việc thực hiện các thỏa thuận quốc tế, đồng thời ứng dụng khoa học, công nghệ vào quá trình này là yêu cầu quan trọng và phức tạp.
- Bà đánh giá việc trao thêm thẩm quyền ký kết thỏa thuận quốc tế cho chính quyền cấp xã, đặc biệt tại các khu vực biên giới và đặc khu, có ý nghĩa như thế nào đối với phát triển kinh tế - xã hội, quốc phòng, an ninh và vị thế địa phương?
Đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung: Khi thực hiện mô hình chính quyền địa phương hai cấp, nhiều nhiệm vụ, quyền hạn đã được giao cho cấp xã. Vì vậy, khi nhiệm vụ tăng lên, nhu cầu hợp tác quốc tế của cấp này cũng sẽ tăng lên.
Qua khảo sát tại Lạng Sơn, Quảng Ninh là những địa phương có đường biên giới tiếp giáp Trung Quốc, chúng tôi nhận thấy các thỏa thuận quốc tế đã được ký kết và triển khai khá tốt.
Tuy nhiên, về lâu dài, việc hoàn thiện cơ chế cần phù hợp với chủ trương lớn của Đảng và Nhà nước, trong đó có định hướng tại Nghị quyết Đại hội XIV của Đảng về nâng tầm đối ngoại, xác định đối ngoại là nhiệm vụ trọng yếu, thường xuyên cùng với quốc phòng, an ninh.
Theo tôi, việc trao thêm quyền, thẩm quyền cho chính quyền cấp xã, phường, đặc khu, nhất là tại khu vực biên giới, phục vụ nhiều mục tiêu: phát triển kinh tế - xã hội, bảo đảm quốc phòng, an ninh và thể hiện vị thế của Việt Nam.
Biết cách “đứng trên vai người khổng lồ”
- Với trường hợp cụ thể là đặc khu Phú Quốc, bà nhìn nhận thế nào về cơ hội và thách thức khi địa phương được trao thêm thẩm quyền, trong bối cảnh mô hình tổ chức và vận hành hiện nay còn mới?
Đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung: Thứ nhất, mô hình và cách thức vận hành như ở Phú Quốc vẫn còn mới, nhưng tiềm năng rất lớn. Khi được trao quyền, địa phương sẽ có thêm không gian để tận dụng những tiềm năng đó.
Tuy nhiên, như tôi đã nói, khi được trao quyền và chủ động ký kết nhiều thỏa thuận quốc tế hơn, địa phương phải xác định được nguồn lực để thực hiện. Nguồn lực bao gồm tài chính, con người và cả hệ thống cơ sở dữ liệu theo yêu cầu của Luật. Vấn đề đặt ra là địa phương có đủ khả năng đảm đương toàn bộ những công việc đó hay không.
Khi chính quyền cấp xã, phường hoặc đặc khu ký kết thỏa thuận quốc tế, họ phải có trách nhiệm tổ chức thực hiện, đồng thời cấp tỉnh cũng phải xác định rõ trách nhiệm quản lý và giám sát.
Theo tôi, nếu triển khai thì nên thực hiện theo lộ trình từng bước, có thể tổ chức thí điểm rồi đánh giá, nhân rộng. Tôi cho rằng đây sẽ là bước đi thận trọng và tốt hơn.
- Phú Quốc đang đẩy nhanh tiến độ nhiều dự án hạ tầng trọng điểm để phục vụ Tuần lễ Cấp cao APEC 2027. Theo bà, sự kiện này mở ra cơ hội như thế nào để quảng bá hình ảnh Phú Quốc, đồng thời góp phần khẳng định vị thế quốc tế của Việt Nam?
Đại biểu Thái Quỳnh Mai Dung: Tôi đánh giá Phú Quốc đã và đang làm rất tốt, khá bài bản. Một ví dụ đơn giản là MV “Em đồng ý” của ca sỹ Đức Phúc kết hợp với nhóm nhạc 911, làm lại ca khúc nổi tiếng và được quay tại Cầu Hôn, Phú Quốc. MV sau đó lan tỏa rộng rãi, góp phần tăng mức độ nhận diện quốc tế cho điểm đến.
Qua đó, tôi cho rằng Phú Quốc là địa điểm giàu tiềm năng để trở thành trọng tâm phát triển, phục vụ APEC 2027, thu hút du lịch và thực hiện nhiều mục tiêu khác, trong đó có cả quốc phòng, an ninh.
Hình ảnh Phú Quốc đã đẹp và hấp dẫn, vấn đề hiện nay là quy hoạch như thế nào, tổ chức vận hành ra sao để địa phương trở thành một mô hình phát triển thành công. Vì đi sau, chúng ta có thể học hỏi những mô hình đã thành công trên thế giới, chẳng hạn như ở Trung Quốc hay đảo Jeju của Hàn Quốc.
Điều quan trọng là biết cách “đứng trên vai người khổng lồ,” học hỏi những gì họ đã làm tốt, nhưng phải phù hợp với bối cảnh hiện nay và hệ thống pháp luật của Việt Nam.
- Xin cảm ơn những chia sẻ của bà./.