Tại Kỳ họp thứ Hai, Quốc hội khóa XVI, sáng 21/10, Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan thừa ủy quyền của Thủ tướng Chính phủ trình bày tờ trình dự án Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác (sửa đổi).
Mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội được ghép cho người bệnh
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho hay, qua 20 năm thi hành, Luật Hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể người và hiến, lấy xác năm 2006 đã tạo hành lang pháp lý quan trọng, góp phần phát triển kỹ thuật ghép mô, bộ phận cơ thể người tại Việt Nam. Tính đến tháng 3/2026, cả nước đã thực hiện tổng số 11.187 ca ghép bộ phận cơ thể người (trong đó thận: 9.969 ca; gan: 1.005 ca; tim: 177 ca; phổi: 27 ca). Số lượng ca ghép tạng ở nước ta hiện nay đang chủ yếu là ghép tạng từ người cho sống với 10.225 ca trên 11.187 ca chiếm 91,4%, số ca ghép từ người cho chết não chỉ chiếm khoảng 8,6%.
Bộ trưởng Bộ Y tế Đào Hồng Lan cho biết dự thảo Luật sửa đổi lần này gồm 7 chương, 39 điều với 4 nhóm chính sách lớn trọng tâm gồm: Mở rộng nguồn hiến, tăng cơ hội được ghép cho người bệnh; tăng cường kiểm soát và ngăn chặn hành vi mua bán mô, bộ phận cơ thể người và bảo vệ người hiến; hoàn thiện cơ chế quản lý mô, tế bào và tạo điều kiện cho sự phát triển của y học tái tạo; tăng cường các điều kiện bảo đảm cho hoạt động hiến, lấy, ghép và bảo đảm quyền lợi của người hiến.
Ngoài các quy định về cho phép người từ đủ 18 tuổi trở lên được đăng ký hiến, dự thảo Luật đã bổ sung quy định người dưới 18 tuổi được đăng ký hiến khi có sự đồng ý bằng văn bản của người đại diện và của người đó.
Bên cạnh quy định về chết não theo Luật hiện hành, dự thảo Luật đã bổ sung quy định về cho phép lấy mô, bộ phận cơ thể người ở người chết tuần hoàn. Đồng thời, bổ sung quy định cho phép hiến bộ phận cơ thể bị tổn thương hoặc bị bệnh lý như các đoạn chân, tay do tai nạn mà không thể nối lại cho người bệnh để lấy mô như gân, xương để ghép cho người bệnh khác.
Để ngăn chặn các hành vi trục lợi, dự thảo quy định người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho người không phải thành viên trong gia đình phải từ đủ 25 tuổi trở lên; bổ sung quy định xác minh nhân thân, mối quan hệ giữa người hiến và người được ghép; bảo đảm tính độc lập trong đánh giá điều kiện hiến và tư vấn lấy, ghép, đặc biệt là đối với người dưới 18 tuổi.
Chính phủ cũng bổ sung các hành vi bị nghiêm cấm nhằm ngăn chặn việc lợi dụng quan hệ giám hộ, nuôi con nuôi để lấy mô, bộ phận cơ thể của người chưa thành niên; tạo phôi để lấy tế bào, lấy mô, bộ phận cơ thể từ bào thai và tổ chức đưa người Việt Nam đi ra nước ngoài để hiến, ghép bộ phận cơ thể trái quy định.
Dự thảo Luật cho phép hoạt động vì mục đích thương mại đối với việc sản xuất, bảo quản, cung ứng tế bào bao gồm tế bào gốc, tế bào miễn dịch trị liệu, các loại tế bào khác và sản phẩm từ tế bào, huyết tương để chữa bệnh và nghiên cứu khoa học. Cho phép bảo quản tinh trùng, noãn, phôi, mô tinh hoàn, mô buồng trứng để bảo tồn khả năng sinh sản; Bổ sung quy định về quản lý mô, tế bào và các sản phẩm từ mô, tế bào theo toàn chuỗi, bảo đảm truy xuất nguồn gốc, chất lượng, an toàn và kiểm soát nguy cơ phản ứng bất lợi.
Chính phủ đã quy định cụ thể các nội dung do ngân sách nhà nước bảo đảm; quy định cụ thể hơn về quyền lợi của người đã hiến mô bao gồm chăm sóc sức khỏe, ưu tiên ghép mô, hỗ trợ chi phí hoặc quà tặng tùy theo loại mô, số lần và số lượng hiến; quy định xây dựng hệ thống thông tin quản lý mô, bộ phận cơ thể người thuộc Cơ sở dữ liệu quốc gia về y tế.
Bên cạnh đó, dự thảo Luật cũng thể chế hóa quan điểm về cải cách thủ tục hành chính, phân cấp, phân quyền để lồng ghép các quy định thủ tục với quy định của Luật trong lĩnh vực khám bệnh, chữa bệnh.
Rà soát kỹ lưỡng khía cạnh đạo đức, pháp lý
Trình bày Báo cáo thẩm tra dự án Luật, Chủ nhiệm Ủy ban Văn hóa và Xã hội của Quốc hội Nguyễn Đắc Vinh nhấn mạnh, Chính phủ đã tiếp thu, giải trình hầu hết ý kiến của Ủy ban Thường vụ Quốc hội, ý kiến thẩm tra sơ bộ; dự thảo luật cơ bản phù hợp với chủ trương, đường lối của Đảng, Hiến pháp, điều ước quốc tế có liên quan.
Dù vậy, Ủy ban đề nghị rà soát, bổ sung, đánh giá tác động đối với các nội dung mới so với hồ sơ trình Ủy ban Thường vụ Quốc hội; bổ sung dự thảo văn bản quy định chi tiết; tiếp tục rà soát bảo đảm thống nhất trong hệ thống pháp luật, bao gồm cả các dự án luật trình tại kỳ họp thứ hai như Bộ luật Hình sự sửa đổi, Bộ luật Tố tụng hình sự sửa đổi, Luật Chăn nuôi… cũng như giữa các điều khoản của dự thảo luật. Đồng thời, bổ sung đánh giá thủ tục hành chính tại khoản 4 và khoản 5 Điều 19 dự thảo luật.
Đi sâu vào một số nội dung lớn của dự thảo luật, Ủy ban Văn hóa và Xã hội cơ bản tán thành việc mở rộng phạm vi điều chỉnh bao gồm máu, tế bào và các sản phẩm từ mô, sản phẩm từ tế bào, song cơ quan thẩm tra đề nghị cân nhắc kỹ lưỡng sự cần thiết của quy định loại trừ việc kinh doanh sử dụng mô làm nguyên liệu làm thuốc theo quy định của Luật Dược tại khoản 2 Điều 1 để không phát sinh chồng chéo, lỗ hổng pháp lý giữa sản phẩm mô và tế bào với sinh phẩm theo Luật Dược.
Về người là thành viên gia đình, Ủy ban đề nghị rà soát, đánh giá kỹ lưỡng việc xác định phạm vi thành viên gia đình khi là người hiến, người nhận hoặc người có quyền đồng ý cho hiến để bảo đảm ý nghĩa nhân văn, nhân đạo và phòng ngừa lạm dụng chính sách, vi phạm pháp luật, đồng thời cần có cơ chế chặt chẽ để bảo đảm ý chí tự nguyện của người hiến trong phạm vi gia đình, nhất là với người dưới 18 tuổi.
Về các trường hợp được hoạt động vì mục đích thương mại, cơ quan thẩm tra đề nghị tiếp tục tham khảo, chọn lọc kinh nghiệm quốc tế, đánh giá kỹ lưỡng các vấn đề liên quan như cơ chế, năng lực quản lý, kiểm soát; phân loại rõ theo từng nhóm đối tượng để quy định phù hợp thực tiễn Việt Nam về tính chất, mức độ thương mại hóa, nhất là đối với máu và sản phẩm có nguồn gốc từ hiến tặng nhân đạo, tự nguyện; nghiên cứu quy định cơ chế kiểm soát về giá, nhất là đối với huyết tương.
Về quy định người dưới 18 tuổi hiến mô, bộ phận cơ thể người, hiến xác, theo ông Nguyễn Đắc Vinh, do người dưới 18 tuổi, nhất là trẻ em, là chủ thể được bảo vệ đặc biệt, Ủy ban đề nghị tiếp tục đánh giá tác động kỹ lưỡng hệ lụy về tâm lý, đạo đức xã hội, nguy cơ lợi dụng quan hệ phụ thuộc để tạo áp lực, cưỡng ép lấy mô, bộ phận cơ thể. Trên cơ sở đó, tiếp tục nghiên cứu các quy định chặt chẽ để bảo đảm ý nghĩa tốt đẹp của chính sách…
Về hiến, lấy, ghép mô, bộ phận cơ thể ở người, Ủy ban cơ bản tán thành điều kiện chung đối với người hiến mô từ đủ 18 tuổi trở lên; bổ sung quy định về việc lấy bộ phận cơ thể sau chết tuần hoàn; nâng độ tuổi người hiến khi còn sống cho người không phải là thành viên gia đình; nguyên tắc điều phối bộ phận cơ thể người thống nhất toàn quốc.
Ủy ban đề nghị Chính phủ quy định thống nhất về nguyện vọng hiến trước khi chết là căn cứ hiến mô, bộ phận cơ thể người sau khi chết não, chết tuần hoàn; tiếp tục rà soát quy định rõ ràng, hợp lý các tiêu chí xác định thứ tự ưu tiên ghép bộ phận cơ thể người.
Trong quá trình xây dựng văn bản quy định chi tiết, đặc biệt lưu ý cách thức tính điểm xác định ưu tiên, nghiên cứu triển khai thuật toán bảo đảm điều phối minh bạch, khách quan. Về cơ quan điều phối quốc gia về ghép mô, bộ phận cơ thể người, đề nghị nghiên cứu thể hiện quy định bao quát trách nhiệm quản lý nhà nước của Bộ Y tế trong công tác điều phối./.
Bộ Y tế đề xuất người 18-25 tuổi chỉ được hiến tạng cho người trong gia đình
Dự thảo đề xuất tách riêng điều kiện về độ tuổi đối với người hiến bộ phận cơ thể khi còn sống. Người đủ 18 tuổi trở lên được hiến bộ phận cơ thể khi còn sống cho thành viên gia đình.
