Điểm nổi bật trong phương pháp ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh là sự kết hợp giữa mềm dẻo và kiên định.
Điều này được thể hiện rõ qua các hoạt động ngoại giao của Người trong giai đoạn 1946, theo đó kiên định với mục tiêu độc lập dân tộc và linh hoạt tìm kiếm mọi cơ hội hòa bình.
Đây là nhận định của Giáo sư Furuta Motoo, nguyên Hiệu trưởng Trường Đại học Việt Nhật, chuyên gia về lịch sử Việt Nam, trong cuộc trao đổi mới đây với phóng viên TTXVN tại Nhật Bản.
Theo Giáo sư, những hoạt động ngoại giao thời kỳ đó đã giúp Việt Nam tranh thủ thời gian củng cố lực lượng, khẳng định thiện chí hòa bình và tạo dựng nền tảng quan trọng cho cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp.
Theo Giáo sư Furuta Motoo, trong chuyến thăm Pháp năm 1946, trên cương vị nguyên thủ nước Việt Nam Dân chủ Cộng hòa, Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tìm kiếm khả năng hòa hoãn thông qua nhiều kênh cùng lúc.
Bên cạnh các cuộc đàm phán ngoại giao chính thức và tiếp xúc với giới lãnh đạo Chính phủ Pháp, Người còn gặp gỡ lãnh đạo các đảng phái, các lực lượng thuộc nhiều khuynh hướng chính trị khác nhau, tổ chức họp báo, trả lời phỏng vấn và tiếp xúc với các tầng lớp nhân dân Pháp.
Qua đó, Người giúp công chúng Pháp hiểu rõ nguyện vọng độc lập, thống nhất của nhân dân Việt Nam cũng như khả năng hợp tác giữa hai nước. Chủ tịch Hồ Chí Minh đã tìm mọi cách khai thác khả năng hòa hoãn, đồng thời không để những nhân nhượng làm tổn hại đến lợi ích cốt lõi là độc lập dân tộc.
Đánh giá về việc Chủ tịch Hồ Chí Minh tiếp tục đàm phán và ký Tạm ước ngày 14/9/1946 sau khi Hội nghị Fontainebleau không đạt kết quả mong muốn, Giáo sư Furuta Motoo nhận định quyết định này cho thấy Người vẫn nỗ lực tìm kiếm thỏa thuận trong bối cảnh các thế lực thực dân phản động Pháp ở Đông Dương không ngừng gia tăng những hành động khiêu khích, gây chiến chống Chính phủ Việt Nam Dân chủ Cộng hòa.
Theo Giáo sư, việc ký Tạm ước là một giải pháp chính trị linh hoạt, giúp kéo dài thêm khoảng thời gian hòa bình quý giá để Việt Nam tiếp tục xây dựng và củng cố lực lượng trước ngày Toàn quốc kháng chiến. Dù không thể kiềm chế các thế lực thực dân hiếu chiến, Tạm ước đã góp phần làm sâu sắc thêm sự chia rẽ trong nội bộ nước Pháp về vấn đề Việt Nam, qua đó phục vụ chủ trương thêm bạn, bớt thù.
Từ góc nhìn này, giới hạn của khả năng hòa hoãn nằm ở việc những nỗ lực đàm phán và thỏa thuận chính trị không đủ sức ngăn chặn các hành động gây chiến của các thế lực thực dân Pháp tại Đông Dương. Tuy nhiên, điều đó không làm mất đi ý nghĩa của việc kiên trì tìm kiếm một giải pháp hòa bình.
Phân tích tác động của những nỗ lực ấy đối với niềm tin và sự hưởng ứng của nhân dân Việt Nam, Giáo sư Furuta Motoo nhấn mạnh rằng việc Chủ tịch Hồ Chí Minh kiên trì tìm kiếm hòa bình trước ngày 19/12/1946 đã giúp nhân dân nhận thức rõ Việt Nam đã theo đuổi cơ hội hòa bình đến cùng.
Vì vậy, quyết định kháng chiến được nhân dân tiếp nhận không chỉ bằng tình cảm yêu nước, mà còn bằng nhận thức rằng dân tộc đã cố gắng hòa giải nhưng cuối cùng bị buộc phải chiến đấu để bảo vệ quyền sống của mình.
Theo Giáo sư, tinh thần “Quyết tử để Tổ quốc quyết sinh” chính là sự tiếp nối những nỗ lực hòa bình ấy. Khi khả năng hòa hoãn không còn, quyết tâm bảo vệ độc lập trở thành động lực để nhân dân bước vào cuộc kháng chiến.
Nhìn lại toàn bộ cuộc kháng chiến chống Pháp giai đoạn 1946-1954, Giáo sư Furuta Motoo đánh giá những nỗ lực ngoại giao năm 1946, đặc biệt là chuyến thăm của Chủ tịch Hồ Chí Minh tới Pháp, vẫn mang ý nghĩa to lớn dù không ngăn chặn được chiến tranh. Những hoạt động này giúp Việt Nam phân hóa các lực lượng đối phương, tranh thủ thời gian củng cố nền tảng quốc gia và chuẩn bị cho cuộc kháng chiến, đồng thời thể hiện thiện chí hòa bình trước nhân dân trong nước và cộng đồng quốc tế.
Giáo sư cho rằng những đóng góp đó cần được nhìn nhận trong toàn bộ tiến trình đi đến thắng lợi của cuộc kháng chiến chống Pháp, với chiến thắng Điện Biên Phủ và Hiệp định Geneva năm 1954. Giá trị của ngoại giao năm 1946 không chỉ nằm ở kết quả đàm phán trước mắt, mà còn ở những điều kiện chính trị và xã hội được tạo dựng cho cuộc đấu tranh lâu dài của dân tộc.
Qua đó, nét xuyên suốt trong tư duy và phương pháp của Chủ tịch Hồ Chí Minh là kiên định nguyên tắc độc lập, thống nhất; sử dụng ngoại giao để tạo điều kiện thuận lợi cho sự nghiệp bảo vệ đất nước; đồng thời, khi cần thiết, kết hợp đấu tranh ngoại giao với sức mạnh quân sự và sức mạnh của toàn dân.
Theo Giáo sư Furuta Motoo, chính sự kết hợp nhất quán này đã góp phần quan trọng vào thắng lợi của nhân dân Việt Nam trong cuộc kháng chiến chống thực dân Pháp./.
Khẳng định giá trị thời đại trong phong cách ngoại giao của Chủ tịch Hồ Chí Minh
Chủ tịch Hồ Chí Minh để lại nhiều bài học quý báu cho ngoại giao Việt Nam, đó là đề cao độc lập tự chủ, coi trọng hòa hiếu, thủy chung, bài học về ngoại giao tâm công “dĩ bất biến, ứng vạn biến.”
