Sáng ngày 3/10, Cục Thống kê công bố chỉ số giá tiêu dùng (CPI) tháng 9/2026 ghi nhận mức tăng 0,62% so với tháng trước.
Đánh giá về diễn biến này, bà Nguyễn Thu Oanh, Trưởng ban Dịch vụ và Giá, Cục Thống kê, nhìn nhận áp lực từ chi phí đầu vào, biến động giá năng lượng và rủi ro lạm phát vẫn hiện hữu, đặt ra thách thức không nhỏ cho công tác điều hành vĩ mô trong thời gian tới. Tuy nhiên, dưới sự chỉ đạo sát sao của Chính phủ, nguồn cung hàng hóa cơ bản được bảo đảm, thị trường vận hành ổn định, đáp ứng tốt nhu cầu sản xuất và tiêu dùng.
Tác động kép từ giá năng lượng và giáo dục
Về con số thống kê, CPI tháng Chín đã tăng 4,2% so với tháng 12/2025 và tăng 5,08% so với cùng kỳ năm trước. Tính chung lại, CPI bình quân quý 3 đã tăng 4,8% so với quý 3/2025. Lũy kế 9 tháng năm 2026, CPI bình quân tăng 4,52% so với cùng kỳ năm trước. Trong khi đó, lạm phát cơ bản được kiểm soát ở mức 4,26%. Theo bà Oanh, việc lạm phát cơ bản tăng thấp hơn mức tăng của CPI bình quân chung chủ yếu do giá xăng dầu, gas, lương thực, thực phẩm tươi sống và dịch vụ y tế biến động mạnh làm CPI chung tăng, nhưng các nhóm này lại được loại trừ trong rổ hàng hóa tính lạm phát cơ bản.
Chi tiết về rổ hàng hóa tính CPI trong tháng Chín so với tháng Tám, biến động tăng giá diễn ra trên diện rộng khi khu vực thành thị tăng 0,63% và khu vực nông thôn tăng 0,61%. Trong 11 nhóm hàng hóa và dịch vụ tiêu dùng chính, có 9 nhóm hàng ghi nhận sự đi lên về giá.
Tác động mạnh mẽ nhất đến mặt bằng giá chung phải kể đến nhóm giao thông với mức tăng 3,97%, làm CPI chung tăng 0,4 điểm phần trăm. Nguyên nhân chính là do chỉ số giá xăng tăng tới 9,39% và giá dầu diesel tăng 4,53% dưới tác động của các đợt điều chỉnh theo chu kỳ bám sát diễn biến giá thế giới. Kéo theo đó, giá phụ tùng, dịch vụ bảo dưỡng, học bằng lái xe hay dịch vụ trông giữ xe đều đồng loạt nhích lên. Dù vậy, thị trường cũng ghi nhận nỗ lực hạ nhiệt ở một số phương tiện vận tải khi giá vé máy bay giảm 9,95%, cước vận tải hành khách đường bộ giảm 0,53%, và giá xe ô tô các loại cũng điều chỉnh giảm nhẹ.
Nhóm có mức tăng cao thứ hai là giáo dục, tăng 1,41% do bước vào thềm năm học mới. Việc một số trường đại học, trường dân lập và tư thục điều chỉnh tăng học phí đã đẩy giá dịch vụ giáo dục tăng 1,6%. Thêm vào đó, nhu cầu mua sắm đầu năm học cũng làm giá bút viết, văn phòng phẩm và các sản phẩm từ giấy tăng trên 0,5%. Tương tự, nhóm may mặc, mũ nón và giày dép nhích nhẹ 0,04% để phục vụ mùa tựu trường.
Diễn biến đời sống tiêu dùng hàng ngày cũng chứng kiến nhiều thay đổi. Nhóm hàng ăn và dịch vụ ăn uống tăng 0,19%, khi giá rau tươi, rau chế biến tăng vọt 2,98%, song các bà nội trợ lại đón nhận tin vui giá thịt lợn đã giảm 0,96% nhờ nguồn cung dồi dào. Giá gạo cũng lùi 0,06% do bối cảnh nguồn cung gạo thế giới dư thừa và sự cạnh tranh gay gắt từ các nước xuất khẩu.
Đối với không gian sinh hoạt, nhóm nhà ở, điện nước, chất đốt và vật liệu xây dựng tăng 0,28%, chủ yếu do giá dầu hỏa tăng 2,19% và giá gas tăng 1,35%. Điểm hiếm hoi là giá điện sinh hoạt giảm 0,13% do thời tiết mưa bão, áp thấp nhiệt đới khiến nhu cầu sử dụng thiết bị làm mát của các hộ gia đình chững lại. Các nhóm hàng khác, như thuốc và dịch vụ y tế (tăng 0,24%), thiết bị và đồ dùng gia đình (tăng 0,08%), đồ uống và thuốc lá (tăng 0,35%) hay hàng hóa dịch vụ khác (tăng 0,10%) đều chịu áp lực từ chi phí nguyên liệu sản xuất đầu vào và nhân công.
Trong nền kinh tế, có hai nhóm hàng giảm giá trong tháng Chín. Đó là nhóm văn hóa, giải trí và du lịch giảm 0,28% nhờ các chiến dịch khuyến mại kích cầu của các công ty lữ hành. Và nhóm thông tin, truyền thông giảm 0,14% khi giá các thiết bị di động, máy tính bảng hạ nhiệt.
Đáng chú ý, giá vàng trong nước tháng Chín tăng 2,38% so với tháng trước, bình quân 9 tháng tăng tới 42,67% so với cùng kỳ. Trong khi đó, chỉ số giá USD trong nước tháng Chín giảm 0,69% so với tháng trước, phản ánh sự hạ nhiệt trên thị trường quốc tế, dù tính chung 9 tháng vẫn tăng 1,01%.
Giữ vững vĩ mô trước "bão" toàn cầu
Bức tranh lạm phát trong nước không thể tách rời khỏi vòng xoáy của nền kinh tế toàn cầu. Trong 9 tháng năm 2026, bà Oanh cho biết kinh tế thế giới liên tục bị bủa vây bởi những yếu tố bất định và rủi ro địa chính trị gia tăng.
Xung đột kéo dài tại khu vực Trung Đông đã và đang tạo ra những đe dọa trực tiếp đối với an ninh hàng hải. Nguồn cung năng lượng và các tuyến vận tải huyết mạch toàn cầu như Biển Đỏ, eo biển Hormuz liên tục bị đặt trong tình trạng báo động. Mặc dù có những thời điểm hạ nhiệt, nhưng bước sang tháng Chín, giá dầu thế giới đã tăng mạnh trở lại trước bối cảnh xung đột Mỹ-Iran và các cuộc tấn công nhắm vào cơ sở hạ tầng năng lượng.
Bên cạnh đó, làn sóng bảo hộ thương mại, động thái kiểm soát xuất nhập khẩu và tích trữ hàng hóa chiến lược tại các nền kinh tế lớn đã đẩy chi phí bảo hiểm, logistics lên cao. Nguy cơ gián đoạn chuỗi cung ứng tạo ra áp lực lớn lên giá nguyên vật liệu và hàng hóa thiết yếu. Đối phó với tình trạng này, các ngân hàng Trung ương lớn đã phải điều chỉnh chính sách tiền tệ theo hướng thận trọng.
Trong bối cảnh đó, bà Oanh nhấn mạnh những kết quả kiểm soát lạm phát tại Việt Nam minh chứng cho sự linh hoạt và bản lĩnh trong công tác điều hành vĩ mô. Chính phủ và Thủ tướng Chính phủ đã nhạy bén nhận diện tình hình, khẩn trương chỉ đạo các Bộ, ngành, địa phương bám sát thực tiễn. Sự phối hợp nhịp nhàng giữa chính sách tài khóa và tiền tệ đã phát huy hiệu quả.
Song song đó, hàng loạt biện pháp đẩy mạnh cải cách thủ tục hành chính, tháo gỡ điểm nghẽn cho hoạt động sản xuất kinh doanh, đặc biệt là hỗ trợ khu vực kinh tế tư nhân, doanh nghiệp nhỏ và vừa đã được thực thi. Điểm sáng nổi bật nhất là công tác quản lý thị trường xăng dầu được thực hiện chủ động, bám sát diễn biến của thế giới nhưng vẫn hài hòa cung-cầu trong nước, từ đó giúp giảm thiểu cú sốc năng lượng lên nền kinh tế.
“Theo đó, nguồn cung hàng hóa trên thị trường cơ bản được thông suốt, góp phần neo giữ chỉ số CPI bình quân 9 tháng ở mức 4,52%, đảm bảo các cân đối lớn của nền kinh tế trong giai đoạn đầy thử thách,” bà Oanh chia sẻ./.