Trong bối cảnh khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và dữ liệu ngày càng giữ vai trò quan trọng trong quá trình hiện đại hóa nền nông nghiệp Việt Nam, việc phát hiện, ghi nhận và lan tỏa những giá trị từ thực tiễn sản xuất có ý nghĩa chiến lược đối với sự phát triển quốc gia.
Từ tư duy chiến lược và hệ sinh thái dữ liệu
Đánh giá về vai trò của công nghệ, bà Bùi Thị Thơm, Phó Chủ tịch Hội Nông dân Việt Nam, nhấn mạnh Đảng và Nhà nước luôn xác định nông nghiệp, nông dân, nông thôn có vị trí chiến lược trong sự nghiệp phát triển đất nước. Trong đó, khoa học và công nghệ giữ vai trò then chốt, là nền tảng và động lực quan trọng thúc đẩy kinh tế-xã hội. Nghị quyết số 57-NQ/TW tiếp tục khẳng định đây là yếu tố tạo nền tảng và bước đột phá để đất nước phát triển nhanh, bền vững, đặc biệt là trong việc đổi mới phương thức sản xuất, nâng cao năng suất, chất lượng và gia tăng giá trị nông sản.
Theo đó, bà Bùi Thị Thơm cho biết thực hiện các nghị quyết của Đảng, Hội Nông dân Việt Nam xác định việc đẩy mạnh ứng dụng khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong tam nông là một trong những nhiệm vụ trọng tâm của các cấp hội.
Với chức năng nghiên cứu, tư vấn và kết nối trong lĩnh vực quản trị chính sách, Viện Quản trị Chính sách và Chiến lược phát triển (thuộc Liên hiệp các Hội Khoa học và Kỹ thuật Việt Nam) đã phối hợp nghiên cứu và phát triển hệ sinh thái chuyên gia, khoa học chính sách. Mục tiêu đặt ra là thúc đẩy Chiến lược dữ liệu nông nghiệp-nông dân-nông thôn nằm trong tổng thể Chiến lược Dữ liệu Quốc gia, nhằm lan tỏa các công trình nghiên cứu, giải pháp sáng tạo và sản phẩm công nghệ có giá trị thực tiễn cao.
Chia sẻ về định hướng này, bà Lê Nguyễn Thiên Nga, Viện trưởng Viện Quản trị Chính sách và Chiến lược phát triển, Nghiên cứu trưởng Chuỗi Chiến lược Dữ liệu quốc gia, cho biết chương trình hướng tới liên kết chiến lược, liên thông dữ liệu các nhà khoa học, chuyên gia, nhà nông, doanh nghiệp, hợp tác xã và các tổ chức có công trình nghiên cứu, sáng kiến, sáng chế, giải pháp kỹ thuật, công nghệ và dữ liệu có giá trị, được ứng dụng trong thực tiễn và tạo ra những đóng góp thiết thực cho nền nông nghiệp Việt Nam.
Mục tiêu tổng quát của chiến lược là xây dựng hệ sinh thái dữ liệu nông nghiệp liên thông, tin cậy, bảo mật và trí tuệ; hình thành Kho dữ liệu dùng chung (Data Lake) tích hợp toàn diện từ sản xuất, truy xuất nguồn gốc đến thị trường tiêu thụ nhằm phục vụ hoạch định chính sách, tối ưu hóa chuỗi giá trị và gia tăng thu nhập cho người nông dân.
Cụ thể hóa đến năm 2030, Chương trình đặt ra các chỉ tiêu hoàn thiện 100% cơ sở dữ liệu cốt lõi gồm mã số vùng trồng, mã số vùng nuôi, đất đai nông nghiệp, quy hoạch thủy lợi và dữ liệu hợp tác xã/nông dân xuất sắc trên toàn quốc; kết nối 100% dữ liệu từ 34 tỉnh, thành phố trực thuộc Trung ương về Trung tâm Dữ liệu Nông nghiệp Quốc gia; đồng thời hướng tới việc có 80% hợp tác xã và doanh nghiệp nông nghiệp ứng dụng nền tảng phân tích dữ liệu AI/Big Data trong dự báo thị trường, thời tiết và quản trị rủi ro.
Theo bà Lê Nguyễn Thiên Nga, dữ liệu chính là một kho tàng để mọi người cùng khai thác và việc phổ biến chuyển đổi số đến bà con nông dân là vô cùng cấp thiết.
“Hội Nông dân trong nhiều thời gian gần đây đã có những hoạt động vô cùng đột phá và bề dày lịch sử trong việc lựa chọn những nhà khoa học là nhà nông đồng thời ghi nhận nhiều danh hiệu xuất sắc. Với những sáng tạo phát sinh từ nhu cầu thực tiễn đời sống của bà con, nếu được nhân rộng, liên kết hệ thống dữ liệu và lan tỏa ra các địa phương, chúng ta hoàn toàn có thể kỳ vọng sự phát triển đột phá trong tiến trình chuyển đổi số quốc gia,” bà Nga nhấn mạnh.
Khơi thông tài chính, lan tỏa đổi mới sáng tạo
Bên cạnh hạ tầng dữ liệu và công nghệ, bài toán nguồn vốn đầu tư luôn là vấn đề cốt lõi để hiện thực hóa các mô hình sản xuất tiên tiến. Theo ghi nhận, các nhà đầu tư hiện nay vẫn tham gia với tỷ lệ khá khiêm tốn trong toàn lĩnh vực nông nghiệp tại Việt Nam. Do đó, việc huy động các nguồn lực xã hội và thiết kế chính sách tài chính chuyên biệt cho nông nghiệp, nông dân, nông thôn là yêu cầu cấp bách.
Bà Lê Nguyễn Thiên Nga chia sẻ trong chiến lược phát triển chung, các ngân hàng thương mại chủ lực như VietinBank đã chủ động đáp ứng vốn, thiết kế nhiều sản phẩm đặc thù để tạo cơ chế linh hoạt, tài trợ cho phát triển bền vững trong các lĩnh vực như năng lượng sạch, nông nghiệp xanh, lâm nghiệp bền vững, quản lý nước và xử lý chất thải. Bên cạnh đó, VietinBank cung cấp các giải pháp về tài khoản thanh toán, quản lý dòng tiền, ngân hàng số và các dịch vụ tài chính chuyên biệt. Riêng gói dịch vụ thanh toán 2026 dành cho doanh nghiệp có thể được miễn tới 100% phí đối với các dịch vụ trong gói. Nhờ đó, doanh nghiệp có chủ động tối ưu các khoản phí giao dịch thường xuyên, từ đó góp phần giảm chi phí vận hành và nâng cao hiệu quả quản lý dòng tiền.
Trên cơ sở đó, bà Lê Nguyễn Thiên Nga cho hay Chương trình sẽ thiết lập cơ chế liên kết với ngân hàng và các tổ chức tài chính nhằm đề xuất xây dựng các gói tín dụng phù hợp, tiếp sức cho nông dân và nhà khoa học hiện thực hóa ý tưởng.
Sự chuyển dịch rõ nét của tư duy sản xuất từ kinh nghiệm truyền thống sang kinh tế tuần hoàn và ứng dụng công nghệ cao được minh chứng sinh động qua các điển hình tiên tiến tại buổi Lễ tôn vinh “Nhà khoa học của Nhà nông” lần thứ VII, trao giải Cuộc thi “Sáng tạo kỹ thuật Nhà nông” toàn quốc lần thứ XI, kết hợp Chuỗi đối thoại Nông dân năm 2026, ngày 2/10. Điển hình, ông Lê Văn Hợp, Chủ tịch Hội đồng quản trị Hợp tác xã thương mại và dịch vụ Hải Nam (thôn Võng La, xã Thiên Lộc, Hà Nội), một trong ba tác giả đạt giải thưởng nhất nhờ giải pháp xây dựng quy trình công nghệ nuôi trồng nấm Lim xanh năng suất cao gắn với xử lý bã thải theo hướng kinh tế tuần hoàn.
Chia sẻ về cơ duyên đạt giải, ông Hợp cho biết nấm Lim xanh là dược liệu bản địa của Việt Nam có hàm lượng dược chất rất cao, trước đây chủ yếu khai thác từ tự nhiên nhưng nay đã được đưa vào quy trình nuôi trồng công nghiệp khép kín. Để đạt được các tiêu chuẩn khắt khe của giải thưởng, mô hình này đã ứng dụng đồng bộ công nghệ Internet vạn vật (IoT), kỹ thuật nuôi cấy tiên tiến và quy trình xử lý phụ phẩm tuần hoàn.
Việc thành công với quy trình nuôi trồng nấm Lim xanh không chỉ đóng góp trực tiếp cho lĩnh vực dược liệu mà còn mở ra khả năng ứng dụng cho nhiều loại nấm ăn và nấm dược liệu khác. Nhìn về tương lai, ông Hợp chia sẻ hợp tác xã đang phối hợp với các đơn vị như Viện Hàn lâm Khoa học và Công nghệ Việt Nam để đề xuất các nghiên cứu chuyên sâu cấp Bộ, cấp Nhà nước nhằm phát triển các sản phẩm thực phẩm chức năng và thuốc từ nguồn nguyên liệu gốc.
Bà Lê Nguyễn Thiên Nga nhấn mạnh khi tư duy số hóa, nguồn vốn tín dụng linh hoạt và những sáng kiến thiết thực từ chính người nông dân được kết nối chặt chẽ trong một hệ sinh thái thống nhất, nông nghiệp Việt Nam sẽ có đủ bệ phóng để vươn lên tầm cao mới, phát triển hiện đại, hiệu quả và bền vững./.
Tháo gỡ điểm nghẽn để bảo hiểm nông nghiệp trở thành công cụ quản trị rủi ro
Để bảo hiểm nông nghiệp mở rộng độ bao phủ, chính sách cần đồng thời giải quyết dữ liệu, mức hỗ trợ, thủ tục, sản phẩm và cơ chế chia sẻ rủi ro giữa Nhà nước với thị trường.
