Ngày 12/3, tổ chức Phóng viên Không Biên giới (RSF) đưa ra kết quả khảocứu với cái “mác” nghiên cứu về quyền tự do phát biểu ý kiến trên mạng. Tổngthư ký tổ chức này, Jean-François Julliard, khẳng định trong thông cáo:“Khoảng 60 quốc gia kiểm duyệt mạng internet theo một mức độ nào đó,đồng thời sách nhiễu các công dân mạng (netizen)."
Điều kỳ khôi là RSF tiếp tục công bố danh sách 10 quốc gia - trong đócó những cái tên rất “quen thuộc” vốn thường xuyên bị tổ chức có trụ sở tạiPháp này đả phá như Việt Nam, Cuba, Trung Quốc, Myanmar, CHDNND Triều Tiên, Iran… - là “kẻ thù của Internet.” Bên cạnh danh sách này còn có danh sách 16 quốcgia cần được “theo dõi” như Australia, Pháp, Hàn Quốc, Sri Lanka, TháiLan, Malaysia.
Phần nói về Việt Nam trong báo cáo của RSF đề cập tới nhiều vụviệc mà tổ chức này gọi là vi phạm tự do Internet, và “hồn nhiên” dẫn chứngviệc chặn mạng xã hội Facebook mà không nêu rõ bằng chứng. Tổ chức này cũngkhông quên cáo buộc chính phủ Việt Nam ra nhiều thông tư, nghị định tăngkiểm soát mạng Internet, như việc bắt buộc các quán càphê internetphải đóng cửa sớm, hay gài phần mềm chống truy cập các trang mạng"xấu." Tự cho mình là tổ chức ủng hộ tự do báo chí, RSF cáo buộc Việt Nam giamgiữ 17 công dân mạng - số lượng nhiều thứ hai thế giới theo cách kiểm đếmcủa họ.
RSF quả là coi thường các cá nhân và tổ chức trên thế giới khi nghĩ rằng mọi người sẽ ngây thơ tin vào những lời tố cáo quá giản đơn này!
Trong những cáo buộc vô căn cứ trên đây, chỉ cần phản biện một lời cáobuộc để xem mức độ “hồ đồ” của tổ chức này ra sao. Nếu các “nhà nghiên cứu” củaRSF chịu khó đọc lại một loạt các bài báo trong năm 2010 và cả những năm trướcđó, sẽ thấy rằng câu chuyện “game online” và tình trạng trẻ em, thanh niên sa đàvào các trò chơi, kể cả các trang web khiêu dâm, tới mức dẫn đến nhiều tệ nạn vàgây nhức nhối thế nào trong xã hội Việt Nam. Việc quản lý các quán càphê Internet, nhất là các cửa hàng gần trường học, và chống các trang web có nộidung độc hại, vi phạm thuần phong mỹ tục bỗng dưng lại được thay cho cái nhãnchính trị để quy chụp việc ngăn cản tự do ngôn luận. Hoặc một số công dân đã cốtình lợi dung Internet để vi phạm pháp luật và bị xử lý đúng pháp luật như ở bấtcứ quốc gia văn minh nào thì bất ngờ được RSF tô vẽ thành những “công dân mạnganh hùng.”
Cũng cần dẫn ra một vài con số để xem một “kẻ thù của Internet” đã pháttriển Internet như thế nào. Năm 1997, Việt Nam mới bắt đầu có dịch vụ “mạng nhệntoàn cầu.” Tuy nhiên, từ đó cho đến nay việc sử dụng Internet đã phát triển vô cùng nhanh.
Theo thống kê của ITU, cơ quan của Liên hợp quốc về các vấn đề công nghệthông tin-truyền thông, vào năm 2000, Việt Nam chỉ có khoảng 200.000 người sửdụng Internet, chiếm 0,3% dân số. Đến năm 2007, con số này đã tăng lên hơn 16,7triệu, chiếm 19,7% số dân và tính đến cuối năm 2010, tại Việt Nam có tới 24,26triệu người sử dụng Internet, chiếm 27,1% tổng số dân và gần lọt vào danh sách20 quốc gia có số người sử dụng Internet nhiều nhất thế giới của World InternetStats. Canada, quốc gia đứng vị trí thứ 20, có 26,2 triệu người dùng.
Tỷ lệ người dùng Internet của Việt Nam gần bằng tỷ lệ trung bình 28,7% củathế giới và cao hơn tỷ lệ trung bình 21,5% của châu Á. Nhiều nước bị RSF liệtvào hàng kẻ thù của Internet hoặc cần theo dõi cũng có tỷ lệ người dùng Internetrất cao so với tổng số dân.
Bên cạnh đó, các mạng xã hội cũng đang phát triển khá mạnh tại Việt Nam,mà theo nghiên cứu được công bố ngày 20/5/2010 của Yahoo! và Kantar Media thìcác hoạt động chia sẻ nội dung, quan điểm trên mạng và tham gia các diễn đàntrực tuyến phổ biến hơn hoạt động làm quen, kết nối xã hội.
Theo một số thống kêtính đến tháng 12/2010, có 6 trang mạng xã hội phát triển nhất ở Việt Nam, đứngđầu là ZingMe với 4,6 triệu thành viên, kế đến là 2 mạng quốc tế - Facebook với3,5 triệu thành viên và Yahoo có 3,1 triệu người dùng. Ba trang còn lại là Yumevới 2,6 triệu người, GoOnline có 1,6 triệu trong khi Tamtay có 1 triệu ngườidùng. Cũng cần kể đến một số mạng với quy mô nhỏ hơn như KunKun, Cyworld,Yobanbe… Bản thân mạng Facebook thì ước đoán họ có suýt soát 2 triệu người sửdụng tính đến tháng 1/2011.
Không rõ RSF đặt họ vào vị thế “siêu hạng” nào để phán xét toàn thế giớivà cáo buộc tới 60 quốc gia ở mức độ ít, nhiều khác nhau. Trước hết hãy nhìn vào“tiểu sử” của tổ chức này, chỉ qua vài thông tin cơ bản được nêu rõ trênInternet.
Robert Ménard, tổng thư ký của RSF trong suốt 20 năm, từng thừa nhận rằngông ta có nhận tài trợ của National Endowment for Democracy (NED), một tổ chứcbị cáo buộc sử dụng tiền thuế của người dân Mỹ vào các hoạt động đe dọa các nềndân chủ ở nước ngoài. Một bài báo của tác giả John Cherian trên tờ Frontline củaẤn Độ tố cáo RSF "nổi danh là có quan hệ mật thiết với các cơ quan tình báophương Tây.” Chính Lucie Morillon, đại diện của RSF tại Washington, khẳng địnhtrong một cuộc trả lời phỏng vấn vào ngày 29/4/2005 rằng tổ chức này có hẳn… hợpđồng cung cấp thông tin với đặc phái viên Bộ Ngoại giao Mỹ ở bán cầu Tây, OttoReich, nhân vật dính đến quá nhiều bê bối, trong đó có việc ngầm phát tán thôngtin nhằm gây ảnh hưởng với công luận trong nước đối với việc Mỹ ủng hộ các chiếndịch quân sự chống các chính phủ cánh tả ở Mỹ Latinh.
RSF khởi xướng Ngày quốc tế tự do ngôn luận trên mạng Internet lần đầutiên vào ngày 12/3/2008. Song tổ chức UNESCO, vốn ban đầu bảo trợ sự kiện này,đã quyết định từ bỏ với lý do RSF “công bố những tài liệu liên quan đến một sốquốc gia thành viên UNESCO mà UNESCO không hề được thông báo và cũng không thểchấp thuận.”
Có một ví dụ thường được nêu lên khi đề cập đến cách nhìn của nhà báo vớimột sự kiện, nhận xét rằng khi nhìn vào một cốc nước vơi, nhà báo có thái độtích cực sẽ nhìn vào phần có nước, người tiêu cực chỉ chăm chăm phê phần khôngcó nước. RSF thì rõ ràng chỉ muốn “soi” xem cốc nước có cặn hay không. Song mộttổ chức tự cho mình cái quyền “soi cặn” thực tế lại dính đầy cặn và chẳng hềminh bạch như thế thì liệu những lời bình phẩm có đáng tin chăng?
Bản danh sách năm nay của RSF cùng những nhận định hồ đồ của họ cũng chẳngkhác mấy so với lần trước, ngoài việc thêm bớt một hai quốc gia cho có vẻ côngminh. Và chừng nào RSF chưa gột sạch được những vết ố trên chiếc áo của chính họthì một danh sách đầy thù địch cho các năm tiếp theo là điều có thể đoán trước.Bất cứ ai nhìn vào danh sách này chắc chỉ có thể thốt lên một câu: “Vẫn vở cũsao cứ diễn mãi…”/.
Điều kỳ khôi là RSF tiếp tục công bố danh sách 10 quốc gia - trong đócó những cái tên rất “quen thuộc” vốn thường xuyên bị tổ chức có trụ sở tạiPháp này đả phá như Việt Nam, Cuba, Trung Quốc, Myanmar, CHDNND Triều Tiên, Iran… - là “kẻ thù của Internet.” Bên cạnh danh sách này còn có danh sách 16 quốcgia cần được “theo dõi” như Australia, Pháp, Hàn Quốc, Sri Lanka, TháiLan, Malaysia.
Phần nói về Việt Nam trong báo cáo của RSF đề cập tới nhiều vụviệc mà tổ chức này gọi là vi phạm tự do Internet, và “hồn nhiên” dẫn chứngviệc chặn mạng xã hội Facebook mà không nêu rõ bằng chứng. Tổ chức này cũngkhông quên cáo buộc chính phủ Việt Nam ra nhiều thông tư, nghị định tăngkiểm soát mạng Internet, như việc bắt buộc các quán càphê internetphải đóng cửa sớm, hay gài phần mềm chống truy cập các trang mạng"xấu." Tự cho mình là tổ chức ủng hộ tự do báo chí, RSF cáo buộc Việt Nam giamgiữ 17 công dân mạng - số lượng nhiều thứ hai thế giới theo cách kiểm đếmcủa họ.
RSF quả là coi thường các cá nhân và tổ chức trên thế giới khi nghĩ rằng mọi người sẽ ngây thơ tin vào những lời tố cáo quá giản đơn này!
Trong những cáo buộc vô căn cứ trên đây, chỉ cần phản biện một lời cáobuộc để xem mức độ “hồ đồ” của tổ chức này ra sao. Nếu các “nhà nghiên cứu” củaRSF chịu khó đọc lại một loạt các bài báo trong năm 2010 và cả những năm trướcđó, sẽ thấy rằng câu chuyện “game online” và tình trạng trẻ em, thanh niên sa đàvào các trò chơi, kể cả các trang web khiêu dâm, tới mức dẫn đến nhiều tệ nạn vàgây nhức nhối thế nào trong xã hội Việt Nam. Việc quản lý các quán càphê Internet, nhất là các cửa hàng gần trường học, và chống các trang web có nộidung độc hại, vi phạm thuần phong mỹ tục bỗng dưng lại được thay cho cái nhãnchính trị để quy chụp việc ngăn cản tự do ngôn luận. Hoặc một số công dân đã cốtình lợi dung Internet để vi phạm pháp luật và bị xử lý đúng pháp luật như ở bấtcứ quốc gia văn minh nào thì bất ngờ được RSF tô vẽ thành những “công dân mạnganh hùng.”
Cũng cần dẫn ra một vài con số để xem một “kẻ thù của Internet” đã pháttriển Internet như thế nào. Năm 1997, Việt Nam mới bắt đầu có dịch vụ “mạng nhệntoàn cầu.” Tuy nhiên, từ đó cho đến nay việc sử dụng Internet đã phát triển vô cùng nhanh.
Theo thống kê của ITU, cơ quan của Liên hợp quốc về các vấn đề công nghệthông tin-truyền thông, vào năm 2000, Việt Nam chỉ có khoảng 200.000 người sửdụng Internet, chiếm 0,3% dân số. Đến năm 2007, con số này đã tăng lên hơn 16,7triệu, chiếm 19,7% số dân và tính đến cuối năm 2010, tại Việt Nam có tới 24,26triệu người sử dụng Internet, chiếm 27,1% tổng số dân và gần lọt vào danh sách20 quốc gia có số người sử dụng Internet nhiều nhất thế giới của World InternetStats. Canada, quốc gia đứng vị trí thứ 20, có 26,2 triệu người dùng.
Tỷ lệ người dùng Internet của Việt Nam gần bằng tỷ lệ trung bình 28,7% củathế giới và cao hơn tỷ lệ trung bình 21,5% của châu Á. Nhiều nước bị RSF liệtvào hàng kẻ thù của Internet hoặc cần theo dõi cũng có tỷ lệ người dùng Internetrất cao so với tổng số dân.
Bên cạnh đó, các mạng xã hội cũng đang phát triển khá mạnh tại Việt Nam,mà theo nghiên cứu được công bố ngày 20/5/2010 của Yahoo! và Kantar Media thìcác hoạt động chia sẻ nội dung, quan điểm trên mạng và tham gia các diễn đàntrực tuyến phổ biến hơn hoạt động làm quen, kết nối xã hội.
Theo một số thống kêtính đến tháng 12/2010, có 6 trang mạng xã hội phát triển nhất ở Việt Nam, đứngđầu là ZingMe với 4,6 triệu thành viên, kế đến là 2 mạng quốc tế - Facebook với3,5 triệu thành viên và Yahoo có 3,1 triệu người dùng. Ba trang còn lại là Yumevới 2,6 triệu người, GoOnline có 1,6 triệu trong khi Tamtay có 1 triệu ngườidùng. Cũng cần kể đến một số mạng với quy mô nhỏ hơn như KunKun, Cyworld,Yobanbe… Bản thân mạng Facebook thì ước đoán họ có suýt soát 2 triệu người sửdụng tính đến tháng 1/2011.
Không rõ RSF đặt họ vào vị thế “siêu hạng” nào để phán xét toàn thế giớivà cáo buộc tới 60 quốc gia ở mức độ ít, nhiều khác nhau. Trước hết hãy nhìn vào“tiểu sử” của tổ chức này, chỉ qua vài thông tin cơ bản được nêu rõ trênInternet.
Robert Ménard, tổng thư ký của RSF trong suốt 20 năm, từng thừa nhận rằngông ta có nhận tài trợ của National Endowment for Democracy (NED), một tổ chứcbị cáo buộc sử dụng tiền thuế của người dân Mỹ vào các hoạt động đe dọa các nềndân chủ ở nước ngoài. Một bài báo của tác giả John Cherian trên tờ Frontline củaẤn Độ tố cáo RSF "nổi danh là có quan hệ mật thiết với các cơ quan tình báophương Tây.” Chính Lucie Morillon, đại diện của RSF tại Washington, khẳng địnhtrong một cuộc trả lời phỏng vấn vào ngày 29/4/2005 rằng tổ chức này có hẳn… hợpđồng cung cấp thông tin với đặc phái viên Bộ Ngoại giao Mỹ ở bán cầu Tây, OttoReich, nhân vật dính đến quá nhiều bê bối, trong đó có việc ngầm phát tán thôngtin nhằm gây ảnh hưởng với công luận trong nước đối với việc Mỹ ủng hộ các chiếndịch quân sự chống các chính phủ cánh tả ở Mỹ Latinh.
RSF khởi xướng Ngày quốc tế tự do ngôn luận trên mạng Internet lần đầutiên vào ngày 12/3/2008. Song tổ chức UNESCO, vốn ban đầu bảo trợ sự kiện này,đã quyết định từ bỏ với lý do RSF “công bố những tài liệu liên quan đến một sốquốc gia thành viên UNESCO mà UNESCO không hề được thông báo và cũng không thểchấp thuận.”
Có một ví dụ thường được nêu lên khi đề cập đến cách nhìn của nhà báo vớimột sự kiện, nhận xét rằng khi nhìn vào một cốc nước vơi, nhà báo có thái độtích cực sẽ nhìn vào phần có nước, người tiêu cực chỉ chăm chăm phê phần khôngcó nước. RSF thì rõ ràng chỉ muốn “soi” xem cốc nước có cặn hay không. Song mộttổ chức tự cho mình cái quyền “soi cặn” thực tế lại dính đầy cặn và chẳng hềminh bạch như thế thì liệu những lời bình phẩm có đáng tin chăng?
Bản danh sách năm nay của RSF cùng những nhận định hồ đồ của họ cũng chẳngkhác mấy so với lần trước, ngoài việc thêm bớt một hai quốc gia cho có vẻ côngminh. Và chừng nào RSF chưa gột sạch được những vết ố trên chiếc áo của chính họthì một danh sách đầy thù địch cho các năm tiếp theo là điều có thể đoán trước.Bất cứ ai nhìn vào danh sách này chắc chỉ có thể thốt lên một câu: “Vẫn vở cũsao cứ diễn mãi…”/.
Trang Huy Ly (Vietnam+)
