Hiện nay theo khảo sát của ngành chức năng thành phố Hội An hiện có 103 ngôi nhàcổ cần tu bổ khẩn cấp vì đang xuống cấp nghiêm trọng, chủ sở hữu đang chống đỡtạm thời, có nguy cơ sụp đổ bất cứ lúc nào. Nếu không có giải pháp tu bổ trươcmùa mưa lũ năm này sẽ nguy kịch đến di sản.
Ông Trần Văn An, Phó Giám đốc Trung tâm Quản lý Bảo tồn di sản văn hóa HộiAn, tỉnh Quảng Nam cho biết, Hội An hiện có 1.360 di tích nhà cổ ở trong vàngoài khu phố cổ, chủ yếu tập trung tại phường Cẩm Phô, Minh Phong.
Từ khi khu phố cổ Hội An được công nhận là di sản văn hóa thế giới (1999) đếnnay, bằng nhiều nguồn kinh phí từ Trung ương đến địa phương và sự tài trợ củacác tổ chức nước ngoài, Hội An đã đầu tư hơn 66 tỷ đồng, tu bổ 166 di tích củaNhà nước trong khu phố cổ, hỗ trợ hơn 5,2 tỷ đồng tu bổ 110 di tích của tư nhânvà tập thể.
Bên cạnh đó, các chủ di tích cũng đã tự bỏ tiền tu sửa mỗi năm khoảng 200trường hợp với lượng kinh phí rất lớn. Nhờ vậy, khu phố cổ dần dần vượt qua cơnnguy cấp.
Theo ông Trần Văn An, mỗi năm bằng nhiều nguồn kinh phí thành phố Hội Anmới chỉ đầu tư được hơn 10 tỷ đồng để trùng tu cho khoảng 10 ngôi nhà cổ.
Với nguồn kinh phí quá ít này không thể nào đảm bảo trung tu các di tích đangxuống cấp, vì muốn trung tu một di tích nhà cổ nguồn kinh phí phải gấp ba, bốnthậm chí gấp chục lần so với nhà bê tông hiện đại, trong khi nguyên vật liệu đểtu bổ như gỗ nhóm I, nhóm II hay ngói âm dương… và những vật liệu truyền thốngkhác thì không phải “muốn mua là có” vì hiện nay việc khai thác rừng Quảng Namđã bị nghiêm cấm, các lò nung vôi, gạch, ngói theo cách thức truyền thống cũngbị cấm hoạt động để bảo vệ môi trường.
Trao đổi với chúng tôi, ông Lê Văn Giảng, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân thành phốHội An cho biết, chính quyền địa phương đã nhận được nhiều lá đơn kêu cứu củachủ sở hữu vì áp lực của quyền thừa kế, của các đồng sở hữu đang sinh sống ởnhiều nơi, kể cả nước ngoài, đòi bán để chia “di sản cha ông”, tức ngôi nhà thừakế của mình.
Trong khi đó, một số chủ nhân ngôi nhà cổ phàn nàn rất khổ vì luôn phảithường trực chống đỡ sự xuống cấp của các kiến trúc cổ: nhà ở, nhà thờ họ, đình,chùa, hội quán, khổ vì phải tuân thủ những quy định bảo tồn của chính quyền địaphương, khổ vì “lực bất tòng tâm” khi nhà nước đã hỗ trợ một khoản kinh phíkhông nhỏ (có di tích được hỗ trợ tới 75%) mà họ vẫn không thể xoay xở được kinhphí để sửa chữa, để hoàn nguyên di tích.
Mặc dù, người Hội An vốn có truyền thống thích ứng với những điều kiện sốngcó nhiều biến cải trong diễn trình lịch sử mấy trăm năm vì thế khi những giá trịvăn hóa của đô thị cổ được thế giới tôn vinh thì việc phải giữ gìn cho đượcnhững giá trị ấy được họ xác định là lẽ sống còn.
Tuy nhiên, trên thực tế trong thời gian qua, ở khu phố cổ đã có 83 trường hợpchuyển nhượng chủ sở hữu và 181 trường hợp cho thuê nhà cổ,(trên đường Trần Phú,Nguyễn Thái Học) nghĩa là đã có 264 chủ nhà - di tích tương đương với hơn bangàn cư dân phố cổ Hội An đã phải rời khỏi ngôi nhà của mình vì đã bán hoặc chongười khác thuê.
Nhiều ngôi nhà cổ do người từ các địa phương khác đến mua lại hoặc nhữngngười trẻ giàu có tại chỗ mua làm cơ sở kinh doanh. Thậm chí, có những chủ cửahiệu lớn sau khi mua hai, ba ngôi nhà cổ liền kề đã thông tường, đục vách đểthuận lợi hơn cho việc kinh doanh...
Điều này sẽ ảnh hưởng rất lớn đến “nếp nhà”bấy lâu của Hội An bởi đồng thời các chủ sở hữu mới vì mục đích kinh doanh đãlàm biến dạng không gian nội thất của các di tích, nhất là không gian thờ tự thì“nếp nhà” cũng “biến dạng” theo, khiến hồn phố cổ sẽ bị thay đổi theo hướng tiêucực.
Trong một cuộc họp về việc bảo tồn và quản lý một cách tốt hơn những ngôi nhàcổ ở Hội An gần đây, ông Nguyễn Sự - Bí thư thành uỷ Hội An đã nói về những viphạm trong bảo tồn, sửa chữa nhà cổ: “Trung bình mỗi tháng chúng ta có hàng chụcvi phạm trong sửa chữa. Với tốc độ vi phạm như hiện nay thì chỉ trong ba, bốnnăm nữa chúng ta sẽ không còn phố cổ.
Việc giữ gìn từng ngôi nhà, từng đầu hồi,vì kèo, mắt cửa… là vấn đề sống còn. Chúng ta phải quyết liệt, dứt khoát phảiquyết liệt xử lý, tôi đã nói rồi, nhà nào lát nền gạch bông phải bóc nền ra, dánlaphông trần phải bóc trần xuống, nếu xây lầu cũng phải đập lầu đi…” để giữ lạivẻ đẹp kiến trúc vốn có của ngôi nhà cổ./.
Trần Tĩnh (Vietnam+)