Vào đầu tháng này, Ủyban Basel (lấy tên một thành phố ở Thụy Sĩ) về Giám sát Ngân hàng (BCBS) đã nhấttrí nới lỏng quy định về đảm bảo thanh khoản của các tổ chức tín dụng theo Thỏaước Basel III trong bối cảnh có nhiều ý kiến trong giới tài chính quan ngạiBasel III có thể cản trở hoạt động tín dụng và triển vọng phục hồi ở nhiều nềnkinh tế trên thế giới, nhất là Khu vực đồng tiền chung châu Âu (Eurozone).
Giới quan sát tài chính - ngân hàng cho rằng quyết định này của BCBS có thể coinhư một “món quà Giáng sinh” muộn màng cho các ngân hàng trên thế giới, bởi vìnó sẽ giúp họ trở nên “dễ thở hơn.”
Basel III – Công cụ đối phó với khủng hoảng
Trong cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2008, các ngân hàng như Northern Rock củaAnh hay Lehman Brothers của Mỹ đã không thể đối phó với áp lực rút tiền từ mộtsố lượng tương đối nhỏ khách hàng.
Vì vậy, rút kinh nghiệm từ cuộc khủng hoảng đó, các ngân hàng trung ương trênthế giới đã nhận thấy cần phải tăng cường công tác giám sát hệ thống ngân hàngvà tăng cường năng lực của các ngân hàng thương mại để đối phó với các cuộckhủng hoảng tài chính trong tương lai.
Trong giai đoạn 2010-2011, BCBS - một tổ chức được thành lập vào năm 1974 vàđược coi là diễn đàn để các ngân hàng trung ương của 27 quốc gia/vùng lãnh thổtrao đổi nghiệp vụ và tăng cường hợp tác trong lĩnh vực giám sát ngân hàng - đãnhất trí về Thỏa ước Basel lần thứ 3 (Basel III) để cải thiện khả năng chống đỡcủa các ngân hàng trước các cuộc khủng hoảng tài chính trong tương lai.
Basel III yêu cầu các ngân hàng phải đảm bảo tỷ lệ vốn cổ phần phổ thông trêntài sản đã được điều chỉnh theo trọng số rủi ro (RWA) ít nhất 4,5%, tăng 2,5điểm phần trăm so với quy định trước đây, và tỷ lệ vốn cấp 1 trên RWA ít nhất6%, tăng 2 điểm phần trăm.
Bên cạnh đó, Basel III đã bổ sung quy định về dự phòng vốn, theo đó tỷ lệ dựphòng bảo toàn vốn bắt buộc là 2,5%, đồng thời đưa ra khái niệm về tỷ lệ đòn bẩytối thiểu và hai tỷ lệ thanh khoản bắt buộc. Các quy định này dự kiến sẽ lầnlượt được đưa vào áp dụng trong thời gian từ năm 2013 đến đầu năm 2019.
Trong số các quy định về tỷ lệ thanh khoản bắt buộc trong Basel III, đáng chú ýcó quy định về tỷ lệ đảm bảo khả năng thanh khoản (LCR).
Basel III yêu cầu các ngân hàng phải giữ các tài sản có tính thanh khoản và chấtlượng cao để chi trả cho các dòng tiền ra thuần trong vòng 30 ngày để đối phóvới khả năng thiếu hụt thanh khoản. Quy định này dự kiến sẽ bắt đầu có hiệu lựcvào tháng 1/2015.
Sau khi Basel III được công bố, một số chuyên gia trong giới tài chính đã lậptức lên tiếng phản đối thỏa ước này với lý do các quy định trong văn bản quáchặt chẽ và có thể cản trở đà phục hồi kinh tế của thế giới.
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) ước tính việc thực hiện Basel IIIsẽ khiến tỷ lệ tăng trưởng GDP hàng năm giảm từ 0,05% đến 0,15%. Bên cạnh đó,những người chỉ trích thỏa ước này cho rằng nó có thể ảnh hưởng tiêu cực tới sựổn định của hệ thống ngân hàng.
Các ngân hàng dễ thở hơn
Trong bối cảnh phần lớn các nền kinh tế lớn trên thế giới đều đang phải đối mặtvới nguy cơ suy giảm tăng trưởng, trong thời gian gần đây, ngày càng có nhiềungười trong giới ngân hàng phàn nàn rằng quy định về LCR sẽ buộc họ phải hạn chếcho vay hoặc họ không thể đáp ứng quy định này theo đúng thời hạn được đề cậptrong Basel III.
Lãnh đạo một số ngân hàng trung ương, trong đó có Chủ tịch Ngân hàng Trung ươngchâu Âu (ECB) Mario Draghi, cũng lên tiếng cảnh báo Basel III có thể cản trở chovay liên ngân hàng và gây khó khăn cho các ngân hàng trung ương trong việc thựcthi chính sách tiền tệ.
Vì vậy, tại cuộc họp ở thành phố Basel (Thụy Sĩ) hôm 6/1, BCBS đã quyết định nớilỏng Basel III khi cho phép các ngân hàng liệt kê thêm một số loại tài sản mớivào quỹ dự phòng thanh toán ngắn hạn như trái phiếu chính phủ, một số cổ phần,chứng chỉ nhận nợ của các công ty và thậm chí cả các chứng khoán được đảm bảobằng tài sản thế chấp có chất lượng cao.
Tuy nhiên, các tài sản mới được liệt kê thêm ở trên không được chiếm quá 15%trong tổng quỹ dự phòng; và ít nhất 60% quỹ dự phòng phải là trái phiếu chínhphủ được đánh giá cao.
Bên cạnh đó, BCBS cũng gia hạn thời gian để thực hiện quy định của Basel III vềLCR. Cụ thể, thay vì phải tuân thủ hoàn toàn quy định này vào tháng 1/2015, vàothời điểm đó, các ngân hàng sẽ chỉ phải giữ 60% trong tổng quỹ dự phòng.
Tuy nhiên, hàng năm, các ngân hàng phải bổ sung vào quỹ dự phòng này thêm10%/năm để đến tháng 1/2019, các ngân hàng có thể tuân thủ hoàn toàn quy địnhnày.
Phát biểu sau cuộc họp, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh Mervyn King nói: “Lầnđầu tiên trong lịch sử, chúng ta đặt ra tiêu chuẩn tối thiểu mang tính toàn cầuthực sự cho vấn đề thanh khoản của các ngân hàng.”
Ông King cũng tin tưởng rằng việc áp dụng LCR theo từng giai đoạn “sẽ không cảntrở khả năng tài trợ cho quá trình phục hồi kinh tế của hệ thống ngân hàng toàncầu.”
Khi nguồn vốn được giải phóng
Theo các chuyên gia phân tích, việc nới lỏng quy định về LCR trong Basel III sẽgiải phóng hàng trăm tỷ USD đang được giữ dưới dạng tài sản có lãi suất thấp,qua đó giúp các ngân hàng không phải thu hẹp tín dụng mà đang rất cần thiếttrong bổi cảnh tình trạng suy giảm tăng trưởng đang diễn ra ở hầu khắp các nềnkinh tế trên thế giới.
Chẳng hạn, các chuyên gia của ngân hàng Espirito Santo ước tính vào cuối tháng9/2012, ngân hàng Barclays có quỹ dự trữ thanh khoản lên tới 160 tỷ bảng và theocác quy tắc của Basel III, tỷ lệ LCR của Barclays dưới 100%.
Theo quy định mới, 30 tỷ bảng trong số này có thể được coi là dư thừa thanhkhoản và có thể giúp ngân hàng này tiết kiệm khoảng 300 triệu bảng chi phí lãisuất hàng năm.
Bên cạnh đó, theo các chuyên gia phân tích, việc nới lỏng Basel III có thể sẽgiúp hâm nóng thị trường giao dịch các loại chứng khoán được đảm bảo bằng tàisản thế chấp (MBS), vốn trở nên ảm đạm sau cuộc khủng hoảng cho vay thế chấpdưới chuẩn ở Mỹ.
Ông Simon Hills, Giám đốc Điều hành của Hiệp hội các chủ ngân hàng Anh, nói:“Việc đưa các loại chứng khoán được đảm bảo bằng tài sản thế chấp có chất lượngcao vào quỹ dự phòng thanh khoản (của BCBS) là một động thái rất đáng hoannghênh…Nó sẽ tạo ra khác biệt thật sự cho khối lượng đảm bảo bằng cách cải thiện khảnăng thanh khoản của chúng và nhờ vậy, các ngân hàng có thể quản lý tốt hơn bảngcân đối tài sản của họ và cấp vốn cho nền kinh tế thực sự.”
Trong khi đó, mặc dù gọi những điều chỉnh đối với Basel III là “mang tính xâydựng, đặc biệt đối với các ngân hàng ở EU” hay “một bước đi đúng hướng”, nhưngngân hàng Morgan Stanley của Mỹ cho biết họ không kỳ vọng những thay đổi về quyđịnh thanh khoản sẽ nhanh chóng chuyển hóa thành "cú hích tín dụng" mạnh mẽ ởEurozone trong bối cảnh nền kinh tế này đang ốm yếu và tình trạng bất ổn về nợcông.
Tổ chức tư vấn Capital Economics cũng cho rằng những thay đổi trong quy định vềthanh khoản sẽ không tạo ra bất cứ tác động kinh tế lớn nào.
Giới phân tích cho rằng đa số ngân hàng trên thế giới sẽ không gặp vấn đề gì đểđáp ứng các tiêu chuẩn mới của Basel III. Chủ tịch BCBS Stefan Ingves, ngườihiện đang giữ chức Thống đốc Ngân hàng Trung ương Thụy Điển, nói những điềuchỉnh trong Basel III cũng đồng nghĩa với việc dự phòng bình quân ở 200 ngânhàng hàng đầu thế giới sẽ tăng từ 105% lên 125%.
Điều này sẽ giúp họ tuân thủ đúng quy định của Basel III. Tuy nhiên, vẫn còn mộtsố ngân hàng sẽ chưa thể tuân thủ các quy định đã được nới lỏng của Basel III,nhất là các ngân hàng ở một số nước thuộc Eurozone.
Ngay sau khi quyết định của BCBS được công bố, thị trường tài chính thế giới đãcó các phản ứng tích cực. Trong phiên giao dịch ngày 7/1, giá của hầu hết cổphiếu ngân hàng ở châu Á đều tăng.
Chỉ số cổ phiếu tài chính khu vực châu Á-Thái Bình Dương MSCI (không kể NhậtBản) tăng 0,3%. Đáng chú ý, cổ phiếu của ngân hàng HSBC – một cổ phiếu được niêmyết ở Hong Kong nhưng lại bị chi phối nhiều bởi tình hình châu Âu, tăng tới1,1%.
Ở châu Âu, chỉ số ngân hàng của châu lục này cũng tăng 1,6% lên 172,4 điểm. Chỉsố này có thời điểm đạt mức 173,7, cao nhất trong 17 tháng qua. Cổ phiếu của cácngân hàng BNP Paribas và Credit Agricole của Pháp, Unicredit của Italy vàDeutsche Bank của Đức tăng hơn 2%./.
Giới quan sát tài chính - ngân hàng cho rằng quyết định này của BCBS có thể coinhư một “món quà Giáng sinh” muộn màng cho các ngân hàng trên thế giới, bởi vìnó sẽ giúp họ trở nên “dễ thở hơn.”
Basel III – Công cụ đối phó với khủng hoảng
Trong cuộc khủng hoảng tài chính 2007-2008, các ngân hàng như Northern Rock củaAnh hay Lehman Brothers của Mỹ đã không thể đối phó với áp lực rút tiền từ mộtsố lượng tương đối nhỏ khách hàng.
Vì vậy, rút kinh nghiệm từ cuộc khủng hoảng đó, các ngân hàng trung ương trênthế giới đã nhận thấy cần phải tăng cường công tác giám sát hệ thống ngân hàngvà tăng cường năng lực của các ngân hàng thương mại để đối phó với các cuộckhủng hoảng tài chính trong tương lai.
Trong giai đoạn 2010-2011, BCBS - một tổ chức được thành lập vào năm 1974 vàđược coi là diễn đàn để các ngân hàng trung ương của 27 quốc gia/vùng lãnh thổtrao đổi nghiệp vụ và tăng cường hợp tác trong lĩnh vực giám sát ngân hàng - đãnhất trí về Thỏa ước Basel lần thứ 3 (Basel III) để cải thiện khả năng chống đỡcủa các ngân hàng trước các cuộc khủng hoảng tài chính trong tương lai.
Basel III yêu cầu các ngân hàng phải đảm bảo tỷ lệ vốn cổ phần phổ thông trêntài sản đã được điều chỉnh theo trọng số rủi ro (RWA) ít nhất 4,5%, tăng 2,5điểm phần trăm so với quy định trước đây, và tỷ lệ vốn cấp 1 trên RWA ít nhất6%, tăng 2 điểm phần trăm.
Bên cạnh đó, Basel III đã bổ sung quy định về dự phòng vốn, theo đó tỷ lệ dựphòng bảo toàn vốn bắt buộc là 2,5%, đồng thời đưa ra khái niệm về tỷ lệ đòn bẩytối thiểu và hai tỷ lệ thanh khoản bắt buộc. Các quy định này dự kiến sẽ lầnlượt được đưa vào áp dụng trong thời gian từ năm 2013 đến đầu năm 2019.
Trong số các quy định về tỷ lệ thanh khoản bắt buộc trong Basel III, đáng chú ýcó quy định về tỷ lệ đảm bảo khả năng thanh khoản (LCR).
Basel III yêu cầu các ngân hàng phải giữ các tài sản có tính thanh khoản và chấtlượng cao để chi trả cho các dòng tiền ra thuần trong vòng 30 ngày để đối phóvới khả năng thiếu hụt thanh khoản. Quy định này dự kiến sẽ bắt đầu có hiệu lựcvào tháng 1/2015.
Sau khi Basel III được công bố, một số chuyên gia trong giới tài chính đã lậptức lên tiếng phản đối thỏa ước này với lý do các quy định trong văn bản quáchặt chẽ và có thể cản trở đà phục hồi kinh tế của thế giới.
Tổ chức Hợp tác và Phát triển Kinh tế (OECD) ước tính việc thực hiện Basel IIIsẽ khiến tỷ lệ tăng trưởng GDP hàng năm giảm từ 0,05% đến 0,15%. Bên cạnh đó,những người chỉ trích thỏa ước này cho rằng nó có thể ảnh hưởng tiêu cực tới sựổn định của hệ thống ngân hàng.
Các ngân hàng dễ thở hơn
Trong bối cảnh phần lớn các nền kinh tế lớn trên thế giới đều đang phải đối mặtvới nguy cơ suy giảm tăng trưởng, trong thời gian gần đây, ngày càng có nhiềungười trong giới ngân hàng phàn nàn rằng quy định về LCR sẽ buộc họ phải hạn chếcho vay hoặc họ không thể đáp ứng quy định này theo đúng thời hạn được đề cậptrong Basel III.
Lãnh đạo một số ngân hàng trung ương, trong đó có Chủ tịch Ngân hàng Trung ươngchâu Âu (ECB) Mario Draghi, cũng lên tiếng cảnh báo Basel III có thể cản trở chovay liên ngân hàng và gây khó khăn cho các ngân hàng trung ương trong việc thựcthi chính sách tiền tệ.
Vì vậy, tại cuộc họp ở thành phố Basel (Thụy Sĩ) hôm 6/1, BCBS đã quyết định nớilỏng Basel III khi cho phép các ngân hàng liệt kê thêm một số loại tài sản mớivào quỹ dự phòng thanh toán ngắn hạn như trái phiếu chính phủ, một số cổ phần,chứng chỉ nhận nợ của các công ty và thậm chí cả các chứng khoán được đảm bảobằng tài sản thế chấp có chất lượng cao.
Tuy nhiên, các tài sản mới được liệt kê thêm ở trên không được chiếm quá 15%trong tổng quỹ dự phòng; và ít nhất 60% quỹ dự phòng phải là trái phiếu chínhphủ được đánh giá cao.
Bên cạnh đó, BCBS cũng gia hạn thời gian để thực hiện quy định của Basel III vềLCR. Cụ thể, thay vì phải tuân thủ hoàn toàn quy định này vào tháng 1/2015, vàothời điểm đó, các ngân hàng sẽ chỉ phải giữ 60% trong tổng quỹ dự phòng.
Tuy nhiên, hàng năm, các ngân hàng phải bổ sung vào quỹ dự phòng này thêm10%/năm để đến tháng 1/2019, các ngân hàng có thể tuân thủ hoàn toàn quy địnhnày.
Phát biểu sau cuộc họp, Thống đốc Ngân hàng Trung ương Anh Mervyn King nói: “Lầnđầu tiên trong lịch sử, chúng ta đặt ra tiêu chuẩn tối thiểu mang tính toàn cầuthực sự cho vấn đề thanh khoản của các ngân hàng.”
Ông King cũng tin tưởng rằng việc áp dụng LCR theo từng giai đoạn “sẽ không cảntrở khả năng tài trợ cho quá trình phục hồi kinh tế của hệ thống ngân hàng toàncầu.”
Khi nguồn vốn được giải phóng
Theo các chuyên gia phân tích, việc nới lỏng quy định về LCR trong Basel III sẽgiải phóng hàng trăm tỷ USD đang được giữ dưới dạng tài sản có lãi suất thấp,qua đó giúp các ngân hàng không phải thu hẹp tín dụng mà đang rất cần thiếttrong bổi cảnh tình trạng suy giảm tăng trưởng đang diễn ra ở hầu khắp các nềnkinh tế trên thế giới.
Chẳng hạn, các chuyên gia của ngân hàng Espirito Santo ước tính vào cuối tháng9/2012, ngân hàng Barclays có quỹ dự trữ thanh khoản lên tới 160 tỷ bảng và theocác quy tắc của Basel III, tỷ lệ LCR của Barclays dưới 100%.
Theo quy định mới, 30 tỷ bảng trong số này có thể được coi là dư thừa thanhkhoản và có thể giúp ngân hàng này tiết kiệm khoảng 300 triệu bảng chi phí lãisuất hàng năm.
Bên cạnh đó, theo các chuyên gia phân tích, việc nới lỏng Basel III có thể sẽgiúp hâm nóng thị trường giao dịch các loại chứng khoán được đảm bảo bằng tàisản thế chấp (MBS), vốn trở nên ảm đạm sau cuộc khủng hoảng cho vay thế chấpdưới chuẩn ở Mỹ.
Ông Simon Hills, Giám đốc Điều hành của Hiệp hội các chủ ngân hàng Anh, nói:“Việc đưa các loại chứng khoán được đảm bảo bằng tài sản thế chấp có chất lượngcao vào quỹ dự phòng thanh khoản (của BCBS) là một động thái rất đáng hoannghênh…Nó sẽ tạo ra khác biệt thật sự cho khối lượng đảm bảo bằng cách cải thiện khảnăng thanh khoản của chúng và nhờ vậy, các ngân hàng có thể quản lý tốt hơn bảngcân đối tài sản của họ và cấp vốn cho nền kinh tế thực sự.”
Trong khi đó, mặc dù gọi những điều chỉnh đối với Basel III là “mang tính xâydựng, đặc biệt đối với các ngân hàng ở EU” hay “một bước đi đúng hướng”, nhưngngân hàng Morgan Stanley của Mỹ cho biết họ không kỳ vọng những thay đổi về quyđịnh thanh khoản sẽ nhanh chóng chuyển hóa thành "cú hích tín dụng" mạnh mẽ ởEurozone trong bối cảnh nền kinh tế này đang ốm yếu và tình trạng bất ổn về nợcông.
Tổ chức tư vấn Capital Economics cũng cho rằng những thay đổi trong quy định vềthanh khoản sẽ không tạo ra bất cứ tác động kinh tế lớn nào.
Giới phân tích cho rằng đa số ngân hàng trên thế giới sẽ không gặp vấn đề gì đểđáp ứng các tiêu chuẩn mới của Basel III. Chủ tịch BCBS Stefan Ingves, ngườihiện đang giữ chức Thống đốc Ngân hàng Trung ương Thụy Điển, nói những điềuchỉnh trong Basel III cũng đồng nghĩa với việc dự phòng bình quân ở 200 ngânhàng hàng đầu thế giới sẽ tăng từ 105% lên 125%.
Điều này sẽ giúp họ tuân thủ đúng quy định của Basel III. Tuy nhiên, vẫn còn mộtsố ngân hàng sẽ chưa thể tuân thủ các quy định đã được nới lỏng của Basel III,nhất là các ngân hàng ở một số nước thuộc Eurozone.
Ngay sau khi quyết định của BCBS được công bố, thị trường tài chính thế giới đãcó các phản ứng tích cực. Trong phiên giao dịch ngày 7/1, giá của hầu hết cổphiếu ngân hàng ở châu Á đều tăng.
Chỉ số cổ phiếu tài chính khu vực châu Á-Thái Bình Dương MSCI (không kể NhậtBản) tăng 0,3%. Đáng chú ý, cổ phiếu của ngân hàng HSBC – một cổ phiếu được niêmyết ở Hong Kong nhưng lại bị chi phối nhiều bởi tình hình châu Âu, tăng tới1,1%.
Ở châu Âu, chỉ số ngân hàng của châu lục này cũng tăng 1,6% lên 172,4 điểm. Chỉsố này có thời điểm đạt mức 173,7, cao nhất trong 17 tháng qua. Cổ phiếu của cácngân hàng BNP Paribas và Credit Agricole của Pháp, Unicredit của Italy vàDeutsche Bank của Đức tăng hơn 2%./.
Thanh Tùng (TTXVN)
