Theo AFP, RFI và trang mạng timesofisrael.com, Iran sẽ nối lại các cuộc đàm phán trực tiếp với nhóm các cường quốc (Anh, Nga, Pháp, Đức và Trung Quốc) và gián tiếp với Mỹ tại Vienna, thủ đô nước Áo, vào ngày 29/11 tới.
Giới quan sát nhận định Tổng thống Mỹ Joe Biden bước vào một cuộc đàm phán hạt nhân trong một thế lưỡng nan đầy khó khăn: Làm thế nào để đạt được sự cân bằng đúng đắn giữa nhượng bộ và gia tăng áp lực, kể cả đe dọa quân sự, để Tehran quay trở lại việc tuân thủ thỏa thuận hạt nhân được ký hồi năm 2015.
Liệu ông Biden sẽ ngả về lựa chọn nào trong bối cảnh Iran đã "đánh tiếng" với Nga rằng các cường quốc phương Tây cần "thực tế" khi nối lại đàm phán vào cuối tháng này và không vượt quá những giới hạn của thỏa thuận hạt nhân hồi năm 2015 mà các bên đang nỗ lực hồi sinh.
Theo nhận định của đài RFI, việc khôi phục thỏa thuận hạt nhân Iran là mục tiêu chính sách đối ngoại hàng đầu của Tổng thống Joe Biden kể từ khi nhậm chức. Một năm sau, kể từ ngày đắc cử, thỏa thuận từng được đánh giá là một bước ngoặt, dường như đang trên đà sụp đổ và khó có thể cứu vãn. Trong khi đó, đã có những diễn biến xảy ra kể từ khi các cuộc đàm phán hạt nhân bị đình trệ hồi tháng Sáu vừa qua.
[Mỹ muốn các cuộc đàm phán hạt nhân với Iran ở Vienna sớm khởi động lại]
Một nhân tố chi phối tiến trình đàm phán là cuộc bầu cử ở Iran đã đem lại chiến thắng cho ông Ebrahim Raisi, đưa nhân vật "siêu bảo thủ" của quốc gia Hồi giáo này lên nắm cương vị tổng thống.
Trong khoảng thời gian 5 tháng đình trệ này, Iran đã thừa dịp để tiếp tục các hoạt động gia tăng sức mạnh hạt nhân của mình, khiến các cường quốc phương Tây vốn ủng hộ việc khôi phục thỏa thuận hạt nhân 2015 phải đưa ra cảnh báo rằng thỏa thuận này có nguy cơ trở nên vô ích do những bước tiến mà Iran tiếp tục đạt được trong chương trình hạt nhân của mình.
Bài toán "hóc búa" của ông Biden
Về phần mình, Tổng thống Mỹ Biden ban đầu tỏ ra tự tin về khả năng tái khởi động thỏa thuận hạt nhân nhưng sau đó đã không giấu được nỗi lo lắng.
Washington giờ phải chuẩn bị một kế hoạch B. Thế nhưng, kế hoạch B sẽ như thế nào khi mà giới chuyên gia ở Mỹ đều khẳng định là sẽ khó khăn để có thể đạt được?
Cuộc đàm phán gián tiếp giữa hai nước thù địch lần này, thông qua trung gian các nước còn ở lại cam kết (Đức, Trung Quốc, Pháp, Anh, Nga và Liên minh châu Âu) là nhằm xác định những trừng phạt nào đối với Tehran mà Mỹ sẽ gỡ bỏ và lịch trình Iran trở lại tuân thủ những cam kết trong khuôn khổ thỏa thuận hạt nhân 2015.
Trả lời hãng tin AFP của Pháp, nhà nghiên cứu Kelsey Davenport, Hiệp hội Kiểm soát Vũ khí, lưu ý: “Chính phủ của Tổng thống Biden sẽ ở vào tình thế chông chênh, vừa phải chứng minh để Iran thấy rằng họ sẽ được hưởng lợi từ việc gỡ bỏ trừng phạt nếu thỏa thuận được khôi phục nhưng cũng vừa không tỏ ra quá nhượng bộ trước áp lực của Iran.”
Đài RFI nhận định rằng về phía Mỹ, chính quyền của ông Biden đứng trước hai khó khăn lớn.
Thứ nhất, việc gỡ bỏ lệnh trừng phạt sẽ là một bài toán “hóc búa." Nhóm cố vấn Nhà Trắng thời chính quyền ông Donald Trump đã dựng nên cả một mạng lưới chằng chịt các đòn trừng phạt, khó có thể gỡ bỏ. Nhiệm vụ này còn thêm khó khăn khi một loạt các đòn phạt khác do chính quyền Mỹ hiện nay áp đặt nhằm chống lại các thiết bị bay tự hành của Iran. AFP bổ sung thêm rằng Iran đang yêu cầu Mỹ gỡ bỏ toàn bộ các biện pháp trừng phạt, trong khi chính quyền của ông Biden nói rằng chỉ những biện pháp được áp đặt dưới thời chính quyền ông Trump mới được đem ra thảo luận.
Thứ hai, phía Iran đòi hỏi sự đảm bảo của Mỹ rằng Washington sẽ vẫn duy trì những cam kết của mình nếu có sự thay đổi chính trị tại Washington. Đây là một yêu cầu bảo đảm mà Tổng thống Joe Biden khó có thể cam kết trong bối cảnh phe Cộng hòa đã công khai cảnh báo sẽ phá hủy thỏa thuận này một khi họ trở lại cầm quyền vào năm 2024.
Mặc dù vậy, AFP cho rằng ông Biden dường như đã ám chỉ đến cam kết nói trên theo yêu cầu của Tehran khi đưa ra tuyên bố chung với các nguyên thủ của Anh, Pháp, Đức, Nga và Trung Quốc bên lề Hội nghị thượng đỉnh Nhóm các nền kinh tế phát triển và mới nổi hàng đầu thế giới (G20) ở Rome (Italy) hôm 30/10 vừa qua.
Những đe dọa chiến tranh
Giới quan sát cho rằng câu hỏi ngày càng cấp thiết cần đặt ra ở đây là liệu Tổng thống Raissi và nhất là Đại giáo chủ Ali Khamenei có thật sự muốn cứu vãn thỏa thuận hạt nhân hay không? Câu trả lời mà Mỹ đưa ra có nguy cơ là “không" nếu như các nhà đàm phán Iran tham gia cuộc đàm phán ngày 29/11 tới đây tại Vienna với những yêu sách được cho là “không thực tế."
RFI nhận định trong bối cảnh này, Washington dường như đang gia tăng áp lực với Iran. Nếu như chủ nhân Nhà Trắng có những lời lẽ trấn an các đồng nghiệp châu Âu, Ngoại trưởng Mỹ Antony Blinken, trong một giọng điệu cứng rắn hồi trung tuần tháng 10/2021, tuyên bố rằng Washington sẵn sàng nhắm đến “mọi giải pháp.” Thông điệp này được đưa ra khi ông Blinken ngồi ngay cạnh Ngoại trưởng Israel Yair Lapid, người đã công khai cảnh báo một cuộc tấn công quân sự.
Trong một bài bình luận thu hút sự quan tâm rộng lớn của độc giả, Dennis Ross, một cố vấn kỳ cựu về vấn đề Trung Đông cho các thời tổng thống Dân chủ, cho rằng Mỹ cần đưa ra mối đe dọa chiến tranh tại các cuộc đàm phán hạt nhân để có thể đạt được kết quả.
Bài viết của ông trên tạp chí Foreign Policy có đoạn: "Nếu Mỹ muốn giảm nguy cơ xung đột và đem lại cơ hội thành công cho biện pháp ngoại giao thì chính quyền ông Biden cần khiến Iran phải sợ hãi về cách thức phản ứng của Mỹ và cần gây sức ép hiệu quả nhiều hơn nữa."
Tuy nhiên, bà Kelsey Danvenport cho rằng không có giải pháp quân sự nào (đối với vấn đề hạt nhân Iran) trong khi gia tăng trừng phạt cũng không còn tác dụng do không thể ngăn cản Trung Quốc tiếp tục mua dầu của Iran. Về phần mình, Tehran đã "đánh tiếng" cho Nga để cảnh báo các nước phương Tây phải "thực tế" khi nối lại đàm phán vào ngày 29/11 tới và không được vượt quá những giới hạn được đặt ra trong thỏa thuận 2015.
Trang mạng tờ Times of Israel ngày 7/11 cho biết tại cuộc điện đàm do phía Iran khởi xướng giữa Ngoại trưởng Iran Hossein Amir-Abdollahian và người đồng cấp Nga Sergei Lavrov, người đứng đầu ngành ngoại giao Iran nói rằng cách tiếp cận nhanh chóng đối với các cuộc đàm phán hạt nhân hiện nay đòi hỏi Mỹ và các nước châu Âu phải có những động thái thực tế và mang tính xây dựng, tránh đưa ra những đòi hỏi vượt quá những điều khoản đã nêu trong thỏa thuận hạt nhân 2015.
Hôm 5/11 vừa qua, Iran cho biết nước này đã tăng gần gấp đôi trữ lượng urani được làm giàu chỉ trong vòng chưa đầy một tháng trong bối cảnh nước này chuẩn bị nối lại đàm phán với các cường quốc thế giới về chương trình hạt nhân. Trong khi đó, Giám đốc Cơ quan Năng lượng Nguyên tử Quốc tế (IAEA) Rafael Grossi cảnh báo rằng năng lực giám sát của cơ quan này tại Iran đang bị suy yếu.
Trong bối cảnh này, đài RFI nhận định ngoại giao vẫn là con đường khả thi hơn cả nhưng lại là con đường dài hơi nhất, đòi hỏi nhiều thời gian. Liệu Israel có đủ kiên nhẫn trước nguy cơ Iran xúc tiến nhanh hơn nữa chương trình hạt nhân của Tehran hay không? Giới chuyên gia cảnh báo nếu cuộc đàm phán ở thủ đô nước Áo lần này bị thất bại, thì triển vọng leo thang quân sự giữa Iran và Israel sẽ tăng lên./.