Trong bối cảnh di sản ngày càng chịu sức ép từ đô thị hóa, biến đổi khí hậu, du lịch và những công nghệ mới, câu chuyện bảo tồn không còn dừng ở việc giữ lại những gì đã có.
Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực, diễn ra tại Hà Nội và Ninh Bình (từ 27/9-1/10), tập trung trao đổi cách bảo vệ tính xác thực của di sản trong đời sống đương đại, đồng thời tìm kiếm những cách tiếp cận phù hợp hơn để di sản tiếp tục được trao truyền, phát huy và trở thành tài sản, nguồn lực cho phát triển.
Đây cũng là thời điểm có nhiều ý nghĩa khi Việt Nam và UNESCO kỷ niệm 50 năm quan hệ, Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 80 vừa thông qua Nghị quyết tuyên bố giai đoạn 2027-2036 là Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững, trên cơ sở sáng kiến do Việt Nam khởi xướng, và năm 2027 Công ước năm 1972 về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới sẽ tròn 55 năm.
Nhân dịp này, Cục trưởng Cục Ngoại vụ và Ngoại giao văn hóa (Bộ Ngoại giao), kiêm Tổng Thư ký Ủy ban Quốc gia UNESCO Việt Nam, bà Lê Thị Hồng Vân chia sẻ với Báo Điện tử VietnamPlus về ý nghĩa của sự kiện, kinh nghiệm bảo tồn và phát huy di sản, cũng như vai trò của ngoại giao văn hóa trong việc đưa nguồn lực văn hóa trở thành động lực phát triển.
Dấu mốc của hợp tác Việt Nam - UNESCO
- Thưa bà, chúng ta đăng cai Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực giữa thời điểm ý nghĩa và vô cùng quan trọng là 50 năm hợp tác giữa Việt Nam và UNESCO.
Đặc biệt, trong bối cảnh sáng kiến do Việt Nam khởi xướng về Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững giai đoạn 2027-2036 đã được Đại hội đồng UNESCO lần thứ 43 ủng hộ và Đại hội đồng Liên hợp quốc khóa 80 thông qua nghị quyết tuyên bố Thập kỷ. Hội nghị lần này còn hướng tới việc thông qua Văn kiện Hà Nội. Bà đánh giá thế nào về tầm quan trọng của sự kiện?
Bà Lê Thị Hồng Vân: Hội nghị Đối thoại châu Á - Thái Bình Dương về Di sản và Tính xác thực là một trong những hội nghị điển hình của hợp tác Việt Nam - UNESCO, diễn ra đúng dịp hai bên kỷ niệm 50 năm quan hệ.
Việc đồng tổ chức hội nghị cũng xuất phát từ đề nghị của Trung tâm Di sản Thế giới, bởi Việt Nam được đánh giá là một điển hình về hợp tác giữa quốc gia thành viên, UNESCO và các cơ quan tư vấn trong bảo tồn, phát huy di sản. Hoàng thành Thăng Long là một trong những trường hợp tiêu biểu cho quá trình hợp tác này.
Hội nghị quy tụ các chuyên gia hàng đầu của châu Á - Thái Bình Dương và thế giới để trao đổi về di sản, tính xác thực cũng như những nỗ lực bảo tồn, phát huy giá trị di sản thế giới.
Đây cũng là dịp để các nước chờ đợi Việt Nam chia sẻ những chiến lược, chính sách về văn hóa, di sản, phát triển văn hóa gắn với phát triển bền vững; đồng thời trao đổi về những đóng góp của Việt Nam cho các nỗ lực toàn cầu, trong đó có sáng kiến đề xuất Thập kỷ quốc tế về Văn hóa vì Phát triển bền vững giai đoạn 2027-2036.
Tại hội nghị sẽ thông qua Văn kiện Hà Nội về di sản và tính xác thực. Văn kiện tổng hợp kinh nghiệm, góc nhìn của các nước châu Á - Thái Bình Dương, trong đó có những kinh nghiệm của Việt Nam trong bảo tồn, phát huy các di sản thế giới tiêu biểu.
Trong thời gian diễn ra hội nghị, các đại biểu cũng sẽ tham quan Hoàng thành Thăng Long và Quần thể danh thắng Tràng An tại tỉnh Ninh Bình - di sản hỗn hợp đầu tiên và duy nhất ở Đông Nam Á được UNESCO công nhận là Di sản Văn hóa và Thiên nhiên Thế giới vào năm 2014. Đây là cơ hội để các bên cùng đóng góp những góc nhìn mới trong bối cảnh năm 2027 Công ước năm 1972 về bảo vệ di sản văn hóa và thiên nhiên thế giới sẽ tròn 55 năm.
Mục tiêu là làm sao để di sản thực sự trở thành tài sản, biến tiềm lực thành nguồn lực cho phát triển, đóng góp trực tiếp cho kinh tế - xã hội, sinh kế của người dân và rộng hơn là cho văn minh nhân loại.
- Bà đánh giá như thế nào về những nỗ lực của Hà Nội, đặc biệt đối với Hoàng thành Thăng Long trong việc bảo tồn, phát huy các giá trị di sản cả vật thể và phi vật thể? Đó có phải là một trong những yếu tố để UNESCO đánh giá Hà Nội và Việt Nam là một hình mẫu điển hình của một quốc gia thành viên?
Bà Lê Thị Hồng Vân: Việt Nam hiện là thành viên của Ủy ban Di sản Thế giới nhiệm kỳ 2023-2027. Những nỗ lực trong thời gian qua về bảo tồn, phát huy di sản cũng góp phần tạo nên vị thế đó. Hiện Việt Nam có 9 di sản thế giới.
Trong số đó, Hoàng thành Thăng Long được đánh giá là một trong những mẫu mực về hợp tác giữa quốc gia thành viên, các cơ quan tư vấn và UNESCO trong bảo tồn, phát huy di sản.
Di sản là những giá trị cốt lõi được trao truyền cho các thế hệ sau, góp phần gìn giữ những giá trị căn cốt của dân tộc, truyền thống và văn hóa. Đồng thời, di sản có thể đóng góp cho phát triển kinh tế - xã hội, cũng như khẳng định vai trò và sức mạnh mềm của Việt Nam trong thời gian tới.
Hà Nội thời gian qua đã phối hợp chặt chẽ, hiệu quả với UNESCO và các chuyên gia tư vấn. Hoàng thành Thăng Long là một biểu tượng tiêu biểu cho quá trình hợp tác đó.
Theo Giám đốc Hoàng thành Thăng Long, chúng ta đã làm nên một cuộc cách mạng trong lịch sử của Công ước Di sản thế giới. Chưa bao giờ các nước có việc ủng hộ hạ giải những tòa nhà trong vùng lõi như cách đã ủng hộ chúng ta. Cũng chưa bao giờ các bạn ủng hộ việc chúng ta xây dựng những công trình mới ở trong vùng lõi. Thực tế là các bạn đã đồng hành với chúng ta trong nỗ lực đó.
Điều quan trọng là các bạn cảm nhận được tính nghiêm túc, trách nhiệm, chủ động và những nỗ lực của Việt Nam trong việc phát huy hơn nữa giá trị nổi bật toàn cầu, đồng thời bảo tồn, phát huy di sản theo đúng yêu cầu của Công ước Di sản thế giới.
Đây cũng là đóng góp quan trọng của Việt Nam vào Văn kiện Hà Nội, dự kiến trở thành một tài liệu tham chiếu cho những nỗ lực chung của thế giới trong thời gian tới.
Đưa nguồn lực văn hóa "cất cánh"
- Hội nghị được tổ chức trong bối cảnh chúng ta đang triển khai nhiều Nghị quyết của Bộ Chính trị. Bà đánh giá sự kiện có ý nghĩa như thế nào đối với việc phát triển văn hóa, bảo tồn di sản theo tinh thần các Nghị quyết được ban hành thời gian qua?
Bà Lê Thị Hồng Vân: Việc Việt Nam đăng cai Hội nghị lần này cũng là một cách triển khai, cụ thể hóa tinh thần Nghị quyết Đại hội Đảng XIV và các nghị quyết chiến lược của Bộ Chính trị, trong đó có Nghị quyết 80, Nghị quyết 06 và Nghị quyết 26.
Mục tiêu là phát huy các giá trị của ngoại giao văn hóa, ngoại giao di sản và phát triển văn hóa, để nguồn lực văn hóa thực sự trở thành nguồn lực cho phát triển trong bối cảnh mới.
Việc đăng cai tổ chức Hội nghị cũng thể hiện vai trò tích cực, chủ động và trách nhiệm của Việt Nam trong tham gia định hình các chiến lược, chính sách mới ở tầm toàn cầu về di sản và văn hóa.
Tôi đánh giá đây là một dấu mốc quan trọng của ngoại giao đa phương, ngoại giao văn hóa, đồng thời tăng cường sự gắn kết giữa Việt Nam với thế giới và đóng góp cho nền văn minh nhân loại.
- Xin cảm ơn những chia sẻ của bà!