Thế nào là trường đại học hạnh phúc và làm sao để kiến tạo trường đại học hạnh phúc là chủ đề được các chuyên gia tập trung thảo luận tại hội thảo “Kiến tạo trường đại học hạnh phúc tại Việt Nam: Từ tầm nhìn đến hành động.” Hội thảo do Trường Đại học Đại Nam và Soha.vn đồng tổ chức sáng 22/5, tại Hà Nội.
Điểm thú vị là các chuyên gia đều thống nhất: trường đại học hạnh phúc không phải là nơi sinh viên cảm thấy dễ chịu nhất, hài lòng nhất, cười nhiều nhất, mà phải là nơi giúp sinh viên trưởng thành, nơi mà khi đã rời đi, các em cảm thấy xứng đáng để học, cảm thấy tự hào.
Hạnh phúc không đồng nghĩa với hài lòng, ít áp lực
Phát biểu khai mạc hội thảo, ông Bùi Ngọc Hải - Giám đốc Soha.vn, Trưởng ban tổ chức hội thảo cho hay giáo dục đại học đang đứng trước những thách thức rất lớn khi AI phát triển siêu tốc độ, khiến sinh viên đứng trước tương lai bất định về việc làm sau khi ra trường. Kết quả khảo sát online do Soha.vn thực hiện tháng 4/2026 với sự tham gia của hơn 9.000 sinh viên từ 10 trường đại học cho thấy 15% sinh viên thiếu tự tin về cơ hội nghề nghiệp sau tốt nghiệp.
“Trong một guồng quay cuộc sống quá gấp gáp như hiện nay, tình trạng stress, trầm cảm, lo lắng, bất an, bệnh tật đang ngày càng trở thành gánh nặng xã hội, thì một nền giáo dục đại học hướng tới kiến tạo hạnh phúc, càng có vai trò quan trọng hơn bao giờ hết,” ông Hải nhấn mạnh.
Tuy nhiên, kết quả khảo sát cho thấy gần 20% sinh viên không thực sự tự hào về ngôi trường mình đang theo học, 80% sinh viên cho rằng họ đang chịu áp lực học tập ở các mức độ khác nhau. Ở nhóm cựu sinh viên, khi được yêu cầu đánh giá về sự hài lòng với các hỗ trợ của nhà trường trong kết nối việc làm, có tới 68% người cho điểm từ 5 trở xuống, và 1/5 chấm điểm “0” tuyệt đối.
Vậy nếu trường giảm áp lực và cố gắng điều chỉnh các dịch vụ làm hài lòng sinh viên có giúp sinh viên hạnh phúc? Chia sẻ tại hội thảo, lãnh đạo các trường đại học cho rằng câu trả lời là không. Đại học hạnh phúc không phải nơi cố làm “vừa lòng” sinh viên bằng mọi giá, cũng không phải nơi loại bỏ hoàn toàn áp lực. Thay vào đó, hạnh phúc cần được xây dựng trên nền tảng của năng lực thật và khả năng thích nghi của sinh viên với cuộc sống.
Tiến sỹ Lê Đắc Sơn, Chủ tịch Hội đồng Trường Đại học Đại Nam cho rằng hạnh phúc là được sống có ý nghĩa, được tôn trọng, có đủ năng lực để không quá sợ hãi trước cuộc đời. Trong giáo dục, học nhẹ, thi dễ, điểm cao, ít áp lực chỉ là cảm giác dễ chịu ngắn hạn, không phải là hạnh phúc. Hạnh phúc bền vững của người trẻ không phải là tấm bằng đẹp mà là cảm giác mình có thể tự đứng vững bằng năng lực tự thân.
Để có năng lực thật cần học thật. Vì vậy, Tiến sỹ Lê Đắc Sơn nhấn mạnh áp lực không phải lúc nào cũng tiêu cực. Điều quan trọng là người học có được hỗ trợ để vượt qua áp lực và trưởng thành hay không.
Từ thực tiễn triển khai mô hình giáo dục theo chuẩn đầu ra (OBE), ứng dụng AI và triết lý “kỷ luật hỗ trợ” tại Trường Đại học Đại Nam, ông cho rằng giáo dục đại học cần giúp sinh viên hình thành năng lực thực thay vì chỉ chạy theo thành tích hình thức.
“Một trường đại học hạnh phúc không phải là nơi sinh viên cười nhiều nhất. Mà là nơi sinh viên ra trường có thể đứng vững trước cuộc đời,” Tiến sỹ Lê Đắc Sơn nói.
Cùng quan điểm này, Tiến sỹ Lê Mai Lan, Phó Chủ tịch Tập đoàn Vingroup, Chủ tịch Hội đồng trường Trường Đại học VinUni cho rằng hạnh phúc trong giáo dục đại học có 2 cấp độ.
Cấp độ thứ nhất là hài lòng, là sự thỏa mãn của sinh viên trước khả năng đáp ứng của trường so với kỳ vọng của người học. Đây là cảm giác ngắn hạn có được từ những trải nghiệm hiện tại.
Cấp độ thứ hai là tự hào. Đây là cảm giác dài hạn, cảm giác sâu sắc rằng mình đã trở thành một con người đáng trở thành.
“Một sinh viên hạnh phúc không phải là sinh viên ít áp lực. Đó là sinh viên sau bốn năm nhìn lại và thấy: mình đã lớn lên, mình làm được nhiều hơn, mình hiểu mình hơn, và mình biết vì sao việc mình làm có ý nghĩa. Đại học hạnh phúc không phải là đại học dễ chịu nhất. Đó là đại học khiến sinh viên trở nên đáng tự hào và khiến xã hội tự hào vì có ngôi trường đó,” Tiến sỹ Lê Mai Lan khẳng định.
Theo Tiến sỹ Lê Mai Lan, sinh viên có thể hài lòng với một trường, nhưng chưa chắc đã tự hào về trường đó. Nhưng ngược lại, cũng có trường hợp, sinh viên chưa thực sự hài lòng hoàn toàn, nhưng vẫn có thể tự hào về trường mình.
Làm sao để xây dựng trường đại học hạnh phúc?
Tiến sỹ Lê Mai Lan cho hay để chuyển hóa hài lòng thành tự hào, VinUni đã xây dựng các mô hình như Ikigai [triết lý của Nhật Bản giúp cá nhân tìm ra mục đích sống và cảm giác hạnh phúc], hệ sinh thái mentor – alumni [mỗi sinh viên sẽ có các cố vấn hỗ trợ] văn hóa “pay it forward” [hành động đáp lại một sự giúp đỡ mà bạn nhận được bằng cách giúp đỡ người khác thay vì trả ơn trực tiếp cho người ban đầu] đồng thời đưa các dự án thực tế và trải nghiệm xã hội trở thành trung tâm của hành trình học tập.
Điều này đã tạo sự chuyển biến rõ rệt. Dữ liệu khảo sát của VinUni cho thấy chỉ số NPS - đo mức độ sinh viên thực sự sẵn sàng giới thiệu và đứng về phía ngôi trường của mình, thông qua câu hỏi tưởng như rất đơn giản: “Nếu được chọn lại, em có chọn VinUni không?” - năm 2025 đạt 60,36 điểm, tăng mạnh 58,8% so với 1 năm trước đó.
Hạnh phúc trong giáo dục đại học phải được kiến tạo từ chất lượng đào tạo cũng là chia sẻ của Giáo sư Rick Bennett, Phó Hiệu trưởng kiêm Phó Chủ tịch Trường Đại học Anh quốc Việt Nam. Theo Giáo sư Rick Bennett, điều quan trọng không chỉ là bảng xếp hạng hay kiểm định, mà là việc trường đại học có thực sự giúp sinh viên hình thành năng lực, khả năng thích nghi và sự tự tin để bước vào thế giới đầy biến động hay không.
Cùng quan điểm này, Phó giáo sư, Tiến sỹ Trần Thành Nam, Phó Hiệu trưởng Trường Đại học Giáo dục, Đại học Quốc gia Hà Nội nhấn mạnh vai trò của nội lực cá nhân, sức khỏe tinh thần và khả năng thích nghi trong thời đại AI.
Theo Phó giáo sư Trần Thành Nam, giáo dục đại học không thể chỉ dừng ở việc truyền đạt tri thức, mà cần giúp người học phát triển năng lực tự học, khả năng phục hồi tâm lý và năng lực học tập suốt đời./.
Năng lực số – đòn bẩy cho các cơ sở giáo dục và đào tạo trong kỷ nguyên mới