Bảo tồn tiếng Việt cùng bản sắc văn hóa trong cộng đồng người Việt Nam ở nước ngoài đang ngày càng khẳng định vai trò then chốt đối với việc củng cố khối đại đoàn kết dân tộc.
Nhân dịp hướng tới Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc (18/11) và Ngày Văn hóa Việt Nam (24/11), phóng viên TTXVN đã có cuộc trao đổi với chị Nguyễn Thị Liên Hương, Giảng viên tiếng Việt và văn hóa Việt Nam tại Đại học Đài Loan (Trung Quốc), về những thuận lợi, thách thức cũng như các giải pháp thiết thực trong công tác gìn giữ tiếng Việt và gắn kết thế hệ trẻ kiều bào tại Đài Loan với cội nguồn.
Đánh giá về công tác dạy và học tiếng Việt ở nước ngoài, đặc biệt đối với thế hệ trẻ gốc Việt, chị Nguyễn Thị Liên Hương cho biết thuận lợi lớn nhất hiện nay là ngày càng có nhiều gia đình và bạn trẻ nhận thức rõ hơn về giá trị của ngôn ngữ và văn hóa Việt Nam. Trong môi trường đa văn hóa, đây là điều kiện thuận lợi để các em tìm hiểu về nguồn gốc của mình.
Tuy nhiên, khó khăn lớn nhất là môi trường sử dụng tiếng Việt còn hạn chế. Sinh ra và lớn lên tại Đài Loan, thế hệ trẻ sử dụng tiếng Hoa trong học tập và sinh hoạt hàng ngày. Nếu trong gia đình không thường xuyên duy trì tiếng Việt, các em dễ xem đây là một môn học bổ sung thay vì ngôn ngữ gắn liền với bản sắc.
Bên cạnh đó, trình độ tiếng Việt của các em không đồng đều, đòi hỏi giáo viên phải linh hoạt trong phương pháp giảng dạy.
Để khơi dậy hứng thú, chị Liên Hương luôn đưa tiếng Việt ra khỏi khuôn khổ sách giáo khoa, kết hợp ngôn ngữ với văn hóa, đời sống, âm nhạc và các tình huống thực tế.
Theo chị, muốn các em yêu tiếng Việt, trước hết phải giúp các em cảm thấy ngôn ngữ này gần gũi và hữu ích, qua đó sử dụng tiếng Việt như cầu nối gắn kết với gia đình, cộng đồng và quê hương.
Qua thực tiễn giảng dạy, chị Liên Hương nhấn mạnh việc gắn kết giữa các thế hệ người Việt cần được hình thành từ những hoạt động thường xuyên trong đời sống cộng đồng, thay vì chỉ dừng lại ở các dịp kỷ niệm.
Theo chị Liên Hương, cần tạo điều kiện để thế hệ thứ hai và thứ ba lớn lên tại Đài Loan chủ động khám phá giá trị cội nguồn thông qua chính gia đình mình. Chị thường áp dụng các bài tập thực tế như giao cho sinh viên tìm hiểu về quê hương của cha mẹ, tìm nghe và học những bài hát ru, hay khám phá đặc sản địa phương để giới thiệu với lớp bằng tiếng Việt. Qua đó, việc học ngôn ngữ trở thành cơ hội để các em trò chuyện với người thân và thấu hiểu lịch sử gia đình.
Ở cấp độ cộng đồng, cần tăng cường phối hợp giữa các hội đoàn, trường học, cơ sở giảng dạy tiếng Việt và tổ chức văn hóa để tránh hoạt động đơn lẻ. Các chương trình trại Hè, cuộc thi tìm hiểu lịch sử, địa lý, văn hóa và con người Việt Nam, hoặc các chương trình giao lưu giữa thanh thiếu niên gốc Việt ở nhiều quốc gia.
Những chuyến về thăm quê hương, trải nghiệm đời sống tại địa phương nơi ông bà, cha mẹ sinh ra cũng là cơ hội để các bạn trẻ hiểu Việt Nam bằng những trải nghiệm trực tiếp, đồng thời kết nối với những người cùng thế hệ.
Về phía Nhà nước, các cơ quan đại diện Việt Nam và tổ chức cộng đồng, chị Liên Hương kỳ vọng sẽ có thêm các hình thức hỗ trợ thiết thực như cung cấp học liệu tiếng Việt, đào tạo giáo viên, duy trì kinh phí ổn định cho lớp học, cũng như mở rộng các chương trình học bổng và khóa học ngắn hạn tại Việt Nam.
Quan trọng hơn, kiều bào và thế hệ trẻ cần được nhìn nhận không chỉ là đối tượng cần được hỗ trợ mà còn là những chủ thể có khả năng đóng góp tích cực cho cộng đồng. Vì vậy, các chính sách và hoạt động hỗ trợ cần xuất phát từ nhu cầu thực tế, đồng thời tạo điều kiện để các em phát huy năng lực, tinh thần sáng tạo và trách nhiệm đối với cộng đồng người Việt ở nước ngoài.
Theo chị Liên Hương, việc kết nối Ngày hội Đại đoàn kết toàn dân tộc 18/11 với Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11 tạo cơ hội để cộng đồng người Việt ở nước ngoài phát huy sức mạnh của văn hóa trong việc củng cố tình đoàn kết và gìn giữ bản sắc dân tộc. Sự đoàn kết không chỉ được thể hiện qua tình cảm hướng về quê hương, mà còn qua những giá trị văn hóa chung được gìn giữ và chia sẻ giữa các thế hệ.
Đối với cộng đồng người Việt ở nước ngoài, văn hóa có sức mạnh kết nối rất đặc biệt. Một món ăn, một bài hát, một câu chuyện dân gian hay một lời chào bằng tiếng Việt đều có thể giúp những người Việt thuộc các thế hệ và có hoàn cảnh khác nhau tìm thấy sự gần gũi. Đồng thời, đây cũng là dịp để giới thiệu với bạn bè quốc tế về đất nước, con người và văn hóa Việt Nam.
Chị Liên Hương mong rằng các hoạt động trong dịp này không chỉ dừng lại ở biểu diễn văn nghệ, giới thiệu ẩm thực hay tổ chức lễ kỷ niệm, mà còn tạo cơ hội để các thế hệ cùng chia sẻ và trải nghiệm văn hóa. Ví dụ, người lớn tuổi có thể kể về quê hương và hành trình lập nghiệp ở nước ngoài; các gia đình cùng giới thiệu món ăn truyền thống, bài hát dân gian hoặc phong tục của quê mình. Những hoạt động như vậy giúp người trẻ hiểu hơn về lịch sử gia đình, đồng thời tạo cơ hội để các thế hệ lắng nghe và thấu hiểu nhau.
Để những sự kiện này tạo sức lan tỏa lâu dài, các hoạt động cần được thiết kế phù hợp với sở thích và cách tiếp cận của giới trẻ, như tổ chức các cuộc thi sáng tạo nội dung số, triển lãm ảnh hoặc dự án tìm hiểu văn hóa địa phương. Khi được trực tiếp tham gia và sáng tạo, các bạn trẻ sẽ chủ động truyền tải các giá trị văn hóa dân tộc.
Gìn giữ văn hóa không có nghĩa là giữ nguyên quá khứ, mà là tiếp nối những giá trị tốt đẹp trong hiện tại và truyền lại cho thế hệ sau. Khi được nuôi dưỡng bằng tình cảm và trải nghiệm thực tế, tinh thần đại đoàn kết sẽ không chỉ hiện diện trong những ngày kỷ niệm, mà trở thành một phần gắn bó trong đời sống của mỗi người con Việt Nam đang ở xa quê hương./.