Việc ban hành Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh sẽ tạo động lực quan trọng thúc đẩy tăng trưởng kinh tế, nâng cao năng lực quản lý nhà nước và năng lực chống chịu của thị trường trước biến động giá cả, phù hợp mục tiêu phát triển bền vững và nâng cao sức cạnh tranh của nền kinh tế theo định hướng của Chính phủ.
Đây là thông tin được đưa ra tại Hội nghị tham vấn chính sách Dự án Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh do Bộ Công Thương tổ chức ngày 20/3 tại Hà Nội.
Thị trường giao dịch hàng hoá phái sinh phát triển nhanh chóng
Trong những năm gần đây, hệ thống pháp luật điều chỉnh các lĩnh vực kinh tế quan trọng như chứng khoán, đầu tư, doanh nghiệp, tín dụng, phòng chống rửa tiền đã được sửa đổi, bổ sung tương đối toàn diện với các luật như Luật Chứng khoán 2019, Luật Doanh nghiệp 2020, Luật Đầu tư 2020, Luật Các tổ chức tín dụng (sửa đổi 2017), Luật Phòng, chống rửa tiền 2022 cùng các văn bản hướng dẫn chi tiết. Tuy nhiên, hoạt động mua bán hàng hóa qua Sở giao dịch hàng hóa và hoạt động phái sinh hàng hóa hiện vẫn chủ yếu điều chỉnh theo Luật Thương mại 2005 cùng một số nghị định hướng dẫn, với phạm vi điều chỉnh mang tính nguyên tắc, chưa đáp ứng đầy đủ đặc thù và yêu cầu quản lý của thị trường phái sinh.
Pháp luật hiện hành chưa có quy định thống nhất về phân loại công cụ phái sinh theo thông lệ quốc tế; chưa thiết lập đầy đủ khung pháp lý cho tổ chức, hoạt động của Sở giao dịch hàng hóa, cơ chế thanh toán – bù trừ, lưu ký, quản lý rủi ro hệ thống và bảo vệ nhà đầu tư. Ngoài ra, các quy định liên quan đến phái sinh còn phân tán trong nhiều luật khác nhau, trong khi hoạt động phái sinh hàng hóa của ngân hàng thương mại mới dừng ở mức nghiệp vụ hỗ trợ, chưa hình thành thị trường giao dịch tập trung.
Thực tiễn xây dựng các nghị định thời gian qua cho thấy nhiều nội dung cốt lõi của thị trường hàng hóa phái sinh vượt quá phạm vi điều chỉnh của nghị định, cần được quy định ở cấp luật để bảo đảm sự ổn định, minh bạch và phù hợp với thông lệ quốc tế.
Thứ trưởng Bộ Công Thương Nguyễn Sinh Nhật Tân cho biết Bộ Công Thương được giao nhiệm vụ xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh và dự án luật này đã được đưa vào Chương trình xây dựng luật, pháp lệnh của Quốc hội, dự kiến sẽ được thông qua trong năm 2026. Trong quá trình xây dựng dự thảo, Bộ Công Thương đã phối hợp với Ủy ban Kinh tế của Quốc hội tổ chức hội nghị tham vấn, nhằm lấy ý kiến từ các chuyên gia, học giả, nhà nghiên cứu và cộng đồng doanh nghiệp.
Thực tiễn cho thấy, hoạt động giao dịch hàng hóa phái sinh tại Việt Nam đã có những bước phát triển tích cực. Hiện nay, hoạt động mua bán hàng hóa qua sở giao dịch chủ yếu được điều chỉnh bởi Luật Thương mại năm 2005 và các văn bản dưới luật, chưa bao quát đầy đủ đặc thù của giao dịch hàng hóa phái sinh. Nhiều nội dung quan trọng như phân loại công cụ phái sinh, cơ chế thanh toán bù trừ, quản lý rủi ro và bảo vệ nhà đầu tư chưa được quy định thống nhất, đồng bộ.
Trong khi đó, nhu cầu sử dụng các công cụ phòng ngừa rủi ro ngày càng gia tăng, trong bối cảnh giá hàng hóa thế giới biến động mạnh. Tuy nhiên, các quy định hiện nay chủ yếu tập trung vào việc thành lập sở giao dịch hàng hóa, trong khi chưa làm rõ và đầy đủ các quan hệ thương mại phát sinh trong giao dịch hàng hóa phái sinh giữa các sở và doanh nghiệp.
Thứ trưởng Bộ Công Thương cho biết thực tế đã phát sinh nhiều vướng mắc, tranh chấp liên quan đến giao dịch hàng hóa phái sinh nhưng không được thực hiện thông qua Sở giao dịch hàng hóa, dẫn đến những vấn đề về mặt pháp lý. Trong bối cảnh Việt Nam định hướng phát triển trung tâm tài chính quốc tế, cùng với nhu cầu hình thành các sàn, sở giao dịch và hoàn thiện các quy định liên quan, Bộ Công Thương đã báo cáo và xin phép Chính phủ xây dựng Luật Giao dịch hàng hóa phái sinh.
Xây dựng luật với 6 nhóm chính sách chính
Về các nội dung quy định trong dự án Luật, Thứ trưởng Bộ Công Thương mong muốn các chuyên gia, nhà quản lý sẽ cùng thảo luận, góp ý vào 6 nhóm chính sách chính của dự thảo Luật gồm: Hoàn thiện khung pháp lý và xác định phạm vi điều chỉnh thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh; Tổ chức hạ tầng thị trường và mô hình vận hành; Phát triển sản phẩm, giao dịch và chuẩn hóa quy tắc thị trường; Quản lý rủi ro hệ thống, giám sát thị trường và bảo vệ nhà đầu tư; Mô hình quản lý nhà nước và cơ chế tự quản thị trường; Hội nhập quốc tế và quản lý giao dịch xuyên biên giới.
Tại hội nghị, ông Trần Hữu Linh, Cục trưởng Cục Quản lý và Phát triển thị trường trong nước (Bộ Công Thương) cho biết việc xây dựng Luật giao dịch hàng hóa phái sinh nhằm thiết lập khuôn khổ pháp lý chuyên biệt, đầy đủ và hiện đại cho thị trường giao dịch hàng hóa phái sinh ở Việt Nam, thay thế cho các quy định còn phân tán, khái quát tại Luật Thương mại 2005 và các nghị định hiện hành. Luật hướng tới mục tiêu bảo đảm thị trường vận hành minh bạch, công bằng, an toàn, hạn chế rủi ro hệ thống và bảo vệ quyền, lợi ích hợp pháp của nhà đầu tư.
Dự án luật sẽ tạo công cụ pháp lý quan trọng để phát triển thị trường hàng hóa phái sinh thành kênh quản trị rủi ro giá cả hiệu quả cho doanh nghiệp và nền kinh tế, thúc đẩy phát triển các sản phẩm chủ lực của Việt Nam, hỗ trợ quá trình công nghiệp hóa, hiện đại hóa và hội nhập sâu rộng với khu vực và thế giới.
Theo ông Linh, luật sẽ thúc đẩy phát triển thị trường hàng hóa phái sinh có tài sản cơ sở là nông sản, nhóm hàng hóa chủ lực của Việt Nam nhằm định hướng sản xuất, nâng cao chất lượng, tạo kênh tiêu thụ minh bạch, ổn định cho thị trường trong nước và từng bước kết nối với thị trường quốc tế.
Cơ quan soạn thảo luật khẳng định quan điểm xây dựng Luật là đảm bảo cân bằng giữa mục tiêu thúc đẩy phát triển thị trường hàng hóa phái sinh với yêu cầu quản lý chặt chẽ, phòng ngừa rủi ro, bảo đảm an toàn hệ thống và quyền lợi của các chủ thể tham gia.
Bên cạnh đó, dự án Luật thiết kế theo hướng mở, linh hoạt, tạo điều kiện cho đổi mới sáng tạo, ứng dụng công nghệ trong giao dịch và quản lý thị trường, đồng thời có cơ chế giám sát, chế tài nghiêm minh để duy trì kỷ luật, kỷ cương và bảo đảm tính minh bạch của thị trường./.
Việt Nam-Vương quốc Anh tăng cường hợp tác phát triển thị trường hàng hóa phái sinh
Vương quốc Anh mong muốn tiếp tục đồng hành cùng Việt Nam trong quá trình phát triển Trung tâm Tài chính Quốc tế và xây dựng thị trường hàng hóa hiện đại, minh bạch trong thời gian tới.
