Nhân dịp 950 năm ngày thành lập trường đại học đầu tiên của Việt Nam, Tổ chức Giáo dục, khoa học và văn hóa của Liên hợp quốc (UNESCO) đã vinh danh 82 Bia Tiến sỹ ở Văn Miếu-Quốc Tử Giám, phóng viên TTXVN tại Nga đã trao đổi với Tiến sỹ Anatoly Sokolov, nhà nghiên cứu phương Đông nói chung và Việt Nam nói riêng về ý nghĩa của công trình này.
Tiến sỹ A.Sokolov nhận định việc thành lập Quốc Tử Giám là một cột mốc quan trọng trong lịch sử giáo dục và văn hóa của dân tộc Việt Nam, phản ánh tầm nhìn xa của nhà nước Đại Việt, khi xây dựng một cơ sở giáo dục quốc gia và đặt trọng tâm vào việc phát triển nhân tài, bồi dưỡng trí thức phục vụ đất nước. Quốc Tử Giám được xây dựng từ 950 năm trước, song đây không chỉ là công trình của quá khứ.
Trong suốt một nghìn năm qua, Quốc Tử Giám tiếp tục truyền lại những giá trị hiếu học cho các thế hệ mới, và luôn một phần không thể thiếu trong đời sống văn hóa-giáo dục của Việt Nam. Kể từ năm 1982 Việt Nam đã lập một ngày lễ riêng cho những người thầy-ngày Nhà giáo Việt Nam 20/11, từ năm 2025 Việt Nam có thêm ngày lễ quốc gia - Ngày Văn hóa Việt Nam 24/11.
Ngày nay, quần thể di tích lịch sử-văn hóa này thu hút hàng ngàn du khách trên khắp thế giới, cũng như các đoàn đại biểu chính phủ nước ngoài.
Tiến sỹ Sokolov nhấn mạnh điều đó cho thấy Quốc Tử Giám không chỉ là một di tích quốc gia quan trọng lưu giữ ký ức về lịch sử giáo dục và kỳ thi Nho giáo ở Việt Nam, mà còn trở thành một nền tảng cho ngoại giao văn hóa - nơi đây Việt Nam thể hiện sức mạnh mềm, truyền đạt thông điệp qua ngôn ngữ tri thức, nhân tài và bản sắc dân tộc.
Việt Nam đang tích cực nỗ lực để làm cho Quần thể Văn Miếu-Quốc Tử Giám trở nên dễ tiếp cận và dễ hiểu hơn đối với công chúng thế kỷ 21. Tiến sỹ Sokolov nhắc lại rằng Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị về phát triển văn hóa Việt Nam đã nhấn mạnh tầm quan trọng của khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số trong phát triển lĩnh vực văn hóa. Và cách tiếp cận này đang được thực hiện thành công tại Quần thể Văn Miếu-Quốc Tử Giám hiện nay thông qua các chương trình tương tác được cập nhật, nguồn tài liệu thông tin và tham khảo được mở rộng, và việc từng bước đưa công nghệ hiện đại vào quá trình giới thiệu di sản văn hóa cho du khách.
Điều này giúp du khách tự mình khám phá và hiểu được giá trị của lịch sử dân tộc Việt Nam, ở chiều ngược lại, di sản lịch sử văn hóa và truyền thống hiếu học được thể hiện tại Văn Miếu-Quốc Tử Giám tiếp tục lan tỏa vào đời sống hiện đại.
Một yếu tố quan trọng trong sức sống trường tồn của Quần thể Văn Miếu-Quốc Tử Giám là những giá trị nhân văn phổ quát được thể hiện và gìn giữ nơi đây, đó là con đường tìm kiếm tri thức, tôn trọng giáo dục, công nhận tài năng và kính trọng thầy cô, những giá trị được thấu hiểu và chia sẻ bởi tất cả các dân tộc và nền văn hóa.
Tiến sỹ Sokolov tâm đắc với câu tục ngữ dân gian được lưu truyền rộng rãi tại Việt Nam “Muốn sang thì bắc cầu kiều/Muốn con hay chữ phải yêu lấy thầy” và cho rằng chính truyền thống kính trọng hiền tài đã giúp ngành giáo dục hiện đại Việt Nam đạt được những thành tựu tích cực. Cả nước có khoảng 25.700 trường tiểu học và trung học, với trên 18 triệu học sinh theo học. Ngoài ra, Việt Nam có tới gần 250 trường đại học, đào tạo hàng triệu sinh viên. Hiện nay, Việt Nam có hơn 6.000 Tiến sỹ và thạc sỹ, đặt mục tiêu có 3 triệu người học đại học vào năm 2030.
Tiến sỹ Sokolov kết luận tại Việt Nam, kỳ vọng và tương lai được đặt vào những con người có trình độ học vấn cao - những nguyên khí quốc gia, những người sẽ dẫn dắt con đường thịnh vượng của đất nước và tạo điều kiện thuận lợi cho sự hội nhập thành công vào cộng đồng quốc tế./.