Trí tuệ nhân tạo (AI) đang trở thành công nghệ nền tảng mới của nền kinh tế số, không dừng ở phạm vi từng doanh nghiệp mà đang dần trở thành một phần của năng lực cạnh tranh quốc gia.
Đây cũng là lý do khái niệm "AI có chủ quyền" (Sovereign AI) ngày càng được nhiều quốc gia quan tâm, trong đó năng lực làm chủ hạ tầng được xem là nền tảng để phát triển và khai thác AI một cách bền vững.
Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị đặt mục tiêu năm 2030 Việt Nam vào nhóm 3 nước dẫn đầu khu vực Đông Nam Á về nghiên cứu và phát triển AI.
Để hiện thực hóa mục tiêu này, doanh nghiệp công nghệ giữ vai trò nòng cốt trong nghiên cứu, phát triển, làm chủ công nghệ lõi và đưa các sản phẩm AI vào thực tiễn.
Doanh nghiệp công nghệ phát triển AI có chủ quyền
AI chủ quyền là khả năng của một quốc gia trong việc phát triển trí tuệ nhân tạo bằng chính hạ tầng, dữ liệu, nhân lực và mạng lưới doanh nghiệp trong nước.
Thiếu năng lực AI độc lập có thể khiến doanh nghiệp phụ thuộc vào nền tảng, dịch vụ do nước ngoài cung cấp, làm gia tăng nguy cơ thất thoát giá trị kinh tế và hạn chế quyền chủ động trong phát triển, ứng dụng công nghệ.
Vì vậy, làm chủ AI không chỉ là yêu cầu phát triển công nghệ mà còn có ý nghĩa quan trọng đối với an ninh kinh tế và năng lực cạnh tranh quốc gia. Trong bối cảnh đó, nhiều doanh nghiệp công nghệ trong nước bắt đầu xây dựng năng lực AI như một chiến lược cần được đầu tư dài hạn.
Theo ông Lê Đăng Ngọc, Giám đốc Kinh doanh Trung tâm Dịch vụ Dữ liệu và Trí tuệ nhân tạo Viettel (Viettel AI), về bản chất, AI chủ quyền là năng lực của một quốc gia hoặc doanh nghiệp trong việc tự chủ phát triển và kiểm soát hạ tầng, dữ liệu, mô hình, ứng dụng, nhân lực cùng khung pháp lý của riêng mình.
Phạm vi này bao phủ toàn bộ chuỗi công nghệ AI (AI stack), từ trung tâm dữ liệu, điện toán đám mây, chip…cho đến việc thu thập, xử lý dữ liệu theo luật pháp nội địa, phát triển các mô hình ngôn ngữ lớn, đào tạo nhân tài và xây dựng cơ chế quản trị.
Doanh nghiệp công nghệ đóng vai trò là lực lượng nòng cốt hiện thực hóa AI chủ quyền thông qua việc dẫn dắt xây dựng hạ tầng Sovereign cloud (chủ quyền đám mây) và AI Edge (AI tạo biên), phát triển các nền tảng AI tin cậy, làm chủ các mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt và xây dựng bức tường an ninh mạng phục vụ quốc phòng.
Viettel AI đã phát triển thành công VT-Super-120B-A12B, mô hình ngôn ngữ lớn tiếng Việt có quy mô 120 tỷ tham số. Đây là mô hình thuần Việt do chính các kỹ sư Việt Nam huấn luyện, được định hướng trở thành công nghệ AI cốt lõi phục vụ hành chính công, vận hành doanh nghiệp, chăm sóc khách hàng, phân tích dữ liệu và hỗ trợ pháp lý cho các tổ chức, doanh nghiệp trong nước.
Phát triển AI chuyên biệt trên nền tảng dữ liệu Việt là hướng đi quan trọng nhằm nâng cao năng lực tự chủ công nghệ của Tập đoàn VNPT.
Sau khoảng 7 năm đầu tư vào lĩnh vực này, VNPT đã phát triển hơn 100 mô hình AI chuyên biệt, xử lý trên 2 tỷ lượt yêu cầu, phục vụ khoảng 40 triệu người dân, đồng thời đồng hành cùng hơn 200 doanh nghiệp và nhiều cơ quan nhà nước trên cả nước.
Trong định hướng dài hạn, VNPT đặt mục tiêu phát triển VNPT AI thành trung tâm nghiên cứu, phát triển và thương mại hóa các sản phẩm AI do Việt Nam làm chủ, đưa công nghệ này trở thành năng lực cốt lõi, động lực tăng trưởng và trụ cột cạnh tranh mới của tập đoàn.
Bên cạnh mở rộng ứng dụng trong nước, doanh nghiệp hướng tới thị trường quốc tế, đồng thời tham gia phát triển các nền tảng AI phục vụ quá trình chuyển đổi số của chính quyền, người dân và doanh nghiệp Việt Nam.
Theo ông Lê Hồng Việt, Tổng Giám đốc FPT Smart Cloud, hạ tầng công nghệ có chủ quyền là công cụ thiết yếu để các quốc gia phát triển năng lực số. Các mô hình trí tuệ nhân tạo (AI) và nhân sự số sử dụng những mô hình này sẽ trở thành yếu tố cạnh tranh cơ bản, góp phần nâng cao năng suất lao động quốc gia.
Để chuẩn bị cho quá trình phát triển quốc gia số, ông Lê Hồng Việt đề xuất ba nền tảng gồm hạ tầng AI có chủ quyền, nền tảng dữ liệu và khai thác dữ liệu, cùng việc đưa dữ liệu và công nghệ vào phục vụ người dân, doanh nghiệp và hỗ trợ hoạt động ra quyết định của Chính phủ.
Trong đó, AI Factory là một phần trong định hướng tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị AI toàn cầu. Thay vì chỉ cung cấp phần mềm hoặc tư vấn doanh nghiệp ứng dụng công nghệ, tập đoàn đầu tư vào hạ tầng tính toán, nghiên cứu và phát triển sản phẩm, hướng tới cung cấp năng lực AI cho khách hàng quốc tế.
Ngày 12/10, Tập đoàn đã ký kết hợp tác với NAVER Cloud - doanh nghiệp công nghệ hàng đầu Hàn Quốc và là công ty thứ ba trên thế giới phát triển thành công mô hình ngôn ngữ lớn siêu quy mô. Hai bên sẽ mở rộng thị trường và hoạt động kinh doanh của FPT AI Factory (Nhà máy AI) trên toàn cầu, thông qua hợp tác phát triển công nghệ, cung cấp dịch vụ AI và thúc đẩy thương mại hóa.
Hợp tác thúc đẩy kết hợp hạ tầng điện toán đám mây GPU hiệu năng cao, các mô hình AI và năng lực vận hành dịch vụ của hai bên. Nhờ đó, khách hàng doanh nghiệp có thể triển khai AI mà không phải tự đầu tư xây dựng hạ tầng, đưa giải pháp AI ra thị trường nhanh hơn và thúc đẩy đổi mới sáng tạo trong từng ngành.
Ông Lê Hồng Việt, Tổng Giám đốc FPT Smart Cloud, Tập đoàn FPT chia sẻ, hợp tác cùng NAVER Cloud sẽ đưa các mô hình AI đến gần hơn với khách hàng doanh nghiệp. Hai bên sẽ mở ra những cách thức mới giúp doanh nghiệp tại châu Á-Thái Bình Dương và trên thế giới tự tin ứng dụng AI, biến đổi mới sáng tạo thành giá trị kinh doanh thực chất.
Phát triển hạ tầng, dữ liệu và hệ sinh thái AI Việt Nam
Các chuyên gia cho rằng, AI chủ quyền phản ánh năng lực của một quốc gia trong việc chủ động nghiên cứu, phát triển, vận hành và kiểm soát các công nghệ trí tuệ nhân tạo phục vụ nhu cầu phát triển, thay vì phụ thuộc hoàn toàn vào nền tảng, mô hình và dịch vụ do nước ngoài cung cấp.
Đối với Việt Nam, AI chủ quyền không chỉ là phát triển các mô hình AI tiếng Việt hay tạo ra sản phẩm công nghệ trong nước, mà còn là khả năng từng bước làm chủ các thành phần cốt lõi của hệ sinh thái AI, từ dữ liệu, thuật toán, mô hình, hạ tầng tính toán đến nhân lực và năng lực thương mại hóa.
Theo Bộ Khoa học và Công nghệ, Việt Nam xác định rõ hai nội dung cốt lõi: nghiên cứu phát triển và ứng dụng AI, mục tiêu cao nhất là tự chủ công nghệ lõi.
Cùng với Nghị quyết số 57-NQ/TW, năm 2025, Việt Nam ban hành Luật Trí tuệ nhân tạo, trở thành một trong số ít quốc gia sớm có luật về AI, được xem là tinh thần thể chế đi trước để mở đường cho công nghệ phát triển, tạo môi trường pháp lý an toàn dựa trên quản lý rủi ro để thúc đẩy đổi mới sáng tạo.
Năm 2026 là giai đoạn bước vào tăng tốc với mục tiêu không dừng lại ở những ứng dụng AI đơn lẻ, Việt Nam từng bước nghiên cứu, phát triển, làm chủ công nghệ lõi, tự chủ các mô hình đa dụng, mô hình nền tảng dựa trên dữ liệu trong nước, không để phụ thuộc hoàn toàn vào công nghệ nước ngoài.
Thứ trưởng Bộ Khoa học và Công nghệ Hoàng Minh cho biết đến nay, cả nước đã xây dựng được 42 trung tâm dữ liệu thương mại với tổng công suất thiết kế khoảng 372 MW.
Việt Nam hướng tới không chỉ là mở rộng hạ tầng hay đưa thêm ứng dụng AI, mà quan trọng hơn là hình thành hệ sinh thái để cơ quan nhà nước, doanh nghiệp, trường đại học và tổ chức nghiên cứu có thể khai thác, làm chủ và từng bước phát triển các công nghệ mới.
Từ định hướng này, Việt Nam tập trung vào bốn nhóm vấn đề gồm phát triển hạ tầng điện toán đám mây, trung tâm dữ liệu và năng lực tính toán; phát triển dữ liệu và các nền tảng AI mạnh, an toàn, hiệu quả; phát triển nhanh nguồn nhân lực công nghệ; và quan trọng là hình thành hệ sinh thái.
Vì vậy doanh nghiệp Việt Nam cần tiến xa hơn việc sử dụng AI như một dịch vụ, từng bước nâng cao năng lực công nghệ, phát triển sản phẩm, dịch vụ, mô hình kinh doanh mới và tham gia sâu hơn vào chuỗi giá trị toàn cầu./.
Lãnh đạo Intel chỉ ra ba điều kiện để Việt Nam tăng tốc ứng dụng AI
Theo đại diện Intel, để tăng tốc ứng dụng AI, Việt Nam cần bảo đảm ba yếu tố: nền tảng hạ tầng, năng lực vận hành và mức độ sẵn sàng chuyển đổi của doanh nghiệp, tổ chức.
