Trong dòng chảy của văn học Việt Nam hiện đại, văn học các dân tộc thiểu số luôn mang đến một tiếng nói riêng biệt: Vừa đậm đặc bản sắc văn hóa vùng miền, vừa góp phần mở rộng biên độ biểu đạt của tiếng Việt trong việc phản ánh đời sống con người ở những không gian văn hóa khác nhau.
Từ những năm cuối thế kỷ XX đến nay, trong đội ngũ nhà văn dân tộc thiểu số, Cao Duy Sơn là một gương mặt tiêu biểu, có phong cách nghệ thuật riêng.
Mới đây, Nhà xuất bản Văn học và nhóm Sáng tác trẻ Văn học miền núi chính thức ra mắt tuyển tập “Truyện ngắn Cao Duy Sơn” kết tinh hơn bốn thập kỷ sáng tác của một trong những tác giả dân tộc tiêu biểu.
Với dung lượng hơn 700 trang, tuyển tập quy tụ 45 truyện ngắn đặc sắc, trong đó có nhiều tác phẩm đã ghi dấu ấn mạnh mẽ trong đời sống văn học và giành các giải thưởng uy tín trong nước, khu vực.
Theo nhà văn chia sẻ, phần lớn tác phẩm của ông được khơi nguồn từ chính mảnh đất Cô Sầu (Cao Bằng) – nơi lưu giữ ký ức tuổi thơ, phong tục tập quán, tiếng nói và đời sống tinh thần của cộng đồng người Tày. Đối với ông, viết văn dường như cũng là một cách “trả nợ quê hương,” lưu giữ và truyền đi những giá trị văn hóa.
Đại tá, nhà văn Nguyễn Bình Phương, Phó Chủ tịch Hội Nhà văn Việt Nam cho rằng nhà văn Cao Duy Sơn đã thiết lập cho riêng mình cả một thế giới mộc mạc, chất ngất nhưng cũng huyền bí, vi diệu, nơi giao cắt giữa tính thuần khiết tự nhiên của rừng núi Cao Bằng với nét văn hóa truyền thống đặc sắc của người dân tộc Tày.
“Cao Duy Sơn kể về thế đứng của người miền núi, cái thế đứng không chỉ trong tương quan đồng loại mà trong cả tương quan với thế giới tự nhiên. Tôi nghĩ thiên nhiên và con người ở lũng Cô Sầu, qua những trang văn giản dị mà cũng đầy tinh tế, kỹ lưỡng của Cao Duy Sơn, đã trở thành một vùng đất nhuốm màu của huyền thoại,” nhà văn Nguyễn Bình Phương nhận định.
Nhà văn Trung Trung Đỉnh thì cho rằng Cao Duy Sơn là một nhà tiểu thuyết không hề ẩn mình trong “rừng chữ” – một người không có nhiều tính toán về bút pháp hay phong cách thể hiện mới-cũ mà trung thành với lối viết truyền thống: Giản dị và kỹ lưỡng.
“Tôi cứ nhớ mãi cái không khí miền núi vừa mơ mơ màng màng lại vừa sâu hun hút bởi vẻ đẹp của thiên nhiên. Nó quyến rũ con người ta, lôi kéo con người ta, nâng đỡ con người ta từ chốn thâm nghiêm huyền bí của rừng già, từ trong sâu thẳm hang đá núi đến khi trở về với cuộc sống hồn nhiên của cộng đồng, nhà văn Trung Trung Đỉnh chia sẻ.
Tuyển tập truyện ngắn này được thực hiện như một sự trân trọng dành cho hành trình sáng tác bền bỉ của Cao Duy Sơn - một nhà văn đã dành trọn đời mình cho việc viết về quê hương và con người miền núi, đồng thời cũng là lời tri ân đối với một tiếng nói đã góp phần làm phong phú thêm diện mạo văn học Việt Nam đương đại./.
Khám phá những nét văn hóa truyền thống giàu bản sắc của dân tộc Tày
Là dân tộc thiểu số đông và lâu đời ở Việt Nam, người Tày có đời sống tinh thần văn hóa phong phú với rất nhiều lễ hội, trò chơi, âm nhạc đặc sắc.
Nhà văn Cao Duy Sơn (dân tộc Tày) là tác giả của 6 tập truyện ngắn, 6 tiểu thuyết, cùng nhiều tác phẩm đạt giải thưởng danh giá, tiêu biểu như: Giải Nhì Hội Hữu nghị Việt-Nhật (1993) cho tiểu thuyết “Người lang thang”, Giải thưởng Văn học ASEAN (2009) cho tập truyện "Ngôi nhà xưa bên suối,” Giải thưởng Hội Nhà văn Việt Nam (1999, 2008), Giải thưởng của Hội Văn học Nghệ thuật các dân tộc thiểu số Việt Nam (1999, 2007), Giải thưởng Nhà nước về Văn học Nghệ thuật (2017) cho những cống hiến nổi bật. Đặc biệt, tiểu thuyết “Đàn trời” của ông đã được chuyển thể thành phim truyền hình, góp phần đưa văn học miền núi đến gần hơn với công chúng đại chúng.
