“Hay quên” - hay còn gọi là đãng trí - là tình trạng suy giảm khả năng ghi nhớ, khiến con người không thể nhớ lại một số sự kiện trong quá khứ hoặc quên các thông tin quen thuộc trong sinh hoạt hằng ngày.
Ở mức độ nhẹ, đây có thể là một phần của quá trình lão hóa tự nhiên. Tuy nhiên, trong nhiều trường hợp, hay quên lại là dấu hiệu sớm của các bệnh lý thoái hóa thần kinh, đặc biệt là Alzheimer.
Điều đáng lo ngại là chứng hay quên thường tiến triển âm thầm, tăng dần theo tuổi tác và dễ bị chủ quan, dẫn đến bỏ lỡ “thời điểm vàng” trong điều trị.
Nguyên nhân gây chứng hay quên
Chứng hay quên có thể xuất phát từ nhiều nguyên nhân khác nhau, liên quan trực tiếp đến tổn thương hoặc suy giảm chức năng của các vùng não bộ phụ trách trí nhớ.
Các nguyên nhân thực thể thường gặp gồm:
- Bệnh Alzheimer, động kinh, đột quỵ.
- U não, nhiễm trùng não, cục máu đông trong não.
- Thiếu oxy não, ngộ độc khí CO.
- Nghiện rượu, thuốc lá, càphê, ma túy.
- Tác dụng phụ của thuốc điều trị.
- Thiếu hụt vitamin, đặc biệt là vitamin B12.
Bên cạnh đó, các yếu tố tâm lý-xã hội cũng đóng vai trò quan trọng:
- Stress kéo dài, lo âu, trầm cảm.
- Rối loạn giấc ngủ.
- Các bệnh lý nội khoa như rối loạn tuyến giáp, bệnh gan, thận.
Đáng chú ý, hiện nay chứng hay quên không chỉ xuất hiện ở người cao tuổi mà đang có xu hướng trẻ hóa, đặc biệt ở nhóm tuổi học sinh-sinh viên, người làm việc trí óc căng thẳng.
Dấu hiệu nhận biết sớm
Ở giai đoạn đầu, người bệnh thường có các biểu hiện tưởng chừng “vô hại” như quên để đồ đạc ở đâu, quên lịch hẹn, lịch làm việc, quên tên người quen.
Khi bệnh tiến triển nặng hơn, có thể xuất hiện rối loạn hành vi như hay đi lang thang, lạc đường, quên cách nấu ăn, khó thực hiện các động tác quen thuộc; rối loạn ngôn ngữ như nói lặp lại, khó tìm từ, kể chuyện không mạch lạc hoặc khó khăn khi đi lại, phối hợp động tác kém.
Người bệnh cũng có thể thay đổi về tính cách, dễ cáu gắt, mất kiên nhẫn hoặc thờ ơ bất thường. Nếu không can thiệp kịp thời, chứng hay quên có thể tiến triển thành Alzheimer hoặc các dạng sa sút trí tuệ nguy hiểm.
Những đối tượng có nguy cơ cao
Chứng hay quên có thể gặp ở mọi lứa tuổi, nhưng phổ biến hơn ở người cao tuổi. Các nhóm có nguy cơ cao bao gồm:
- Người từng bị chấn thương đầu hoặc tổn thương não.
- Người thường xuyên sử dụng rượu, thuốc lá và các chất kích thích.
- Người có tiền sử động kinh, đột quỵ.
Cách chẩn đoán chứng hay quên
Để chẩn đoán chính xác, bác sỹ thường kết hợp nhiều phương pháp gồm:
- Thăm khám lâm sàng, đánh giá trí nhớ, khả năng tư duy, ngôn ngữ và giải quyết vấn đề.
- Chẩn đoán hình ảnh như CT, MRI, PET để phát hiện tổn thương não.
- Xét nghiệm máu nhằm đánh giá chức năng gan, thận, tuyến giáp và các rối loạn chuyển hóa.
Điều trị và kiểm soát chứng hay quên
Đối với tình trạng hay quên do lão hóa sinh lý, người bệnh không cần điều trị đặc hiệu mà nên tập luyện trí não thường xuyên, duy trì tinh thần lạc quan, giảm căng thẳng và hạn chế rượu bia, thuốc lá và chất kích thích.
Với các trường hợp do bệnh lý như Alzheimer hoặc sa sút trí tuệ, người bệnh cần tuân thủ phác đồ điều trị của bác sỹ, tái khám định kỳ và có thể phải sử dụng thuốc kiểm soát triệu chứng.
Song song đó, việc kiểm soát các bệnh nền như tiểu đường, rối loạn lipid máu, bệnh gan-thận và tăng huyết áp có vai trò quan trọng trong việc phòng ngừa biến chứng đột quỵ và bảo vệ sức khỏe não bộ.
Phòng ngừa hay quên từ sớm
Mặc dù không thể ngăn chặn hoàn toàn quá trình lão hóa, mỗi người vẫn có thể chủ động giảm nguy cơ hay quên bằng cách tránh chấn thương vùng đầu, ăn uống đầy đủ dưỡng chất, đặc biệt là vitamin nhóm B, ngủ đủ giấc, giảm stress và khám sức khỏe định kỳ để phát hiện sớm các bệnh lý tiềm ẩn./.