“Nhãn Châu Thành-Đồng Tháp” được Cục Sở hữu trí tuệ (Bộ Khoa học và Công nghệ) cấp Giấy chứng nhận bảo hộ nhãn hiệu.
Nhãn Châu Thành trồng tập trung tại xã Phú Hựu (trước đây là xã An Nhơn, An Hiệp, Phú Hựu, An Phú Thuận và thị trấn Cái Tàu Hạ, huyện Châu Thành, tỉnh Đồng Tháp).
Giờ đây, nhiều nhà vườn trồng nhãn đã thay đổi phương thức canh tác theo hướng giảm phân bón hóa học, ứng dụng vi sinh hữu cơ tự ủ (IMO), xử lý ra hoa rải vụ và chuyển đổi số, giúp nâng tầm giá trị nhãn Châu Thành, vươn ra thị trường quốc tế.
Chuyển đổi sản xuất xanh
Đến với vườn nhãn rộng 2 ha của ông Nguyễn Thanh Bình ở ấp Phú Hòa, xã Phú Hựu, điểm thu hút đầu tiên là các hàng cây nối tiếp nhau với những lứa trái có thời gian thu hoạch khác nhau. Những chùm trái mọng nước, vỏ sáng mịn treo lủng lẳng dưới những vòm lá xanh đậm, tươi tốt. Vườn nhãn 18 năm tuổi này là minh họa sinh động cho hiệu quả của phương pháp canh tác hữu cơ kết hợp rải vụ thông minh.
Ông Bình chia sẻ, trước đây ông chủ yếu dùng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật hóa học. Được sự vận động và hỗ trợ kỹ thuật từ Hội Nông dân xã Phú Hựu cùng các nhà khoa học, ông đã mạnh dạn tiếp thu phương pháp sử dụng men vi sinh tự ủ (IMO) để làm phân bón hữu cơ và cải tạo đất.
Ông Bình dùng men vi sinh IMO tự ủ để xử lý các phụ phẩm nông nghiệp như cành cây, lá khô trong vườn, biến chúng thành nguồn phân bón giàu dinh dưỡng trả lại cho đất.
“Mỗi tháng, tôi phun tưới vi sinh từ 1 đến 2 đợt. Kết quả thật bất ngờ, giúp giảm được hơn 40% phân hóa học, chi phí sản xuất trước đây từ 7.000-8.000 đồng/kg nay chỉ còn khoảng 4.000-5.000 đồng/kg. Cây nhãn phát triển rất bền, bộ lá xanh lâu, rễ khỏe và trái sau khi hái bảo quản được lâu hơn” - ông Bình bộc bạch.
Không dừng lại ở việc cải tạo đất, ông Bình cùng nhiều nhà vườn trong khu vực còn áp dụng kỹ thuật xử lý cho nhãn ra hoa rải vụ quanh năm. Thay vì thu hoạch tập trung một đợt dễ gặp cảnh “được mùa mất giá,” nông dân chia vườn thành nhiều liếp để xử lý gối đầu, khoảng hơn 1 tháng lại có lứa nhãn thu hoạch.
Cách làm này giúp nguồn cung luôn ổn định, đáp ứng thường xuyên đơn đặt hàng và mang lại thu nhập đều đặn cho gia đình. Nhờ tuân thủ nghiêm ngặt quy trình VietGAP, có sổ nhật ký canh tác và mã số vùng trồng đầy đủ, nhãn của ông Bình được thu mua với giá cao hơn thị trường từ 1.000-2.000 đồng/kg.
Vườn nhãn rộng 1,7 ha của anh Huỳnh Ngọc Thái ở xã Phú Hựu cũng đang canh tác theo hướng hữu cơ, ủ và sử dụng chế phẩm IMO, hạn chế tối đa dùng phân, thuốc hóa học và xử lý cho nhãn ra hoa rải vụ. Vườn nhãn của anh Thái đạt chứng nhận sản xuất GlobalGAP (thực hành nông nghiệp tốt toàn cầu) và nhiều chứng nhận khác về sản xuất theo quy trình an toàn. Mỗi năm, gia đình anh Thái thu hoạch gần 40 tấn nhãn, với giá bán từ 19.000 đến 25.000 đồng/kg, sau khi trừ chi phí, còn lãi từ 500 đến 700 triệu đồng.
Đặc biệt hơn, trong vườn nhãn hữu cơ của nhiều nông dân, kiến vàng - một loài thiên địch tự nhiên - được bảo vệ tối đa để diệt trừ sâu bệnh hại. Sự vắng bóng của các loại thuốc trừ sâu độc hại còn tạo điều kiện lý tưởng cho một số nông dân kết hợp nuôi ong lấy mật dưới tán nhãn. Việc này không những giúp có thêm nguồn thu đáng kể từ bán mật ong mà còn hỗ trợ việc thụ phấn hoa, giúp tăng tỷ lệ đậu trái cho vườn nhãn.
Thành công của những nhà vườn như ông Nguyễn Thanh Bình, anh Huỳnh Ngọc Thái không chỉ đến từ sự nỗ lực cá nhân mà còn có vai trò đỡ đầu quan trọng của các tổ chức kinh tế tập thể.
Hợp tác xã Nông sản an toàn An Hòa (xã Phú Hựu) hiện đang là cầu nối vững chắc, giúp bà con nông dân địa phương chuyển từ sản xuất nhỏ lẻ sang quy mô hàng hóa lớn, đáp ứng tiêu chuẩn khắt khe của thị trường nội địa lẫn quốc tế.
Ông Huỳnh Hữu Thuận, Phó Giám đốc Hợp tác xã Nông sản an toàn An Hòa cho biết, hiện Hợp tác xã đang quản lý vùng nguyên liệu trồng nhãn rộng trên 180 ha với 185 thành viên tham gia liên kết. Trung bình mỗi năm, Hợp tác xã An Hòa cung ứng ra thị trường khoảng 6.000 tấn nhãn thương phẩm.
“Bên cạnh các kênh phân phối nội địa và thị trường truyền thống như Trung Quốc, trái nhãn Châu Thành đã chinh phục được nhiều thị trường khó tính như Mỹ, Australia, New Zealand. Điển hình như Hợp tác xã vừa ký hợp đồng tiêu thụ, dự kiến đến tháng 4/2027 xuất khẩu khoảng 450 tấn nhãn sang Mỹ” - ông Thuận cho biết.
Chuyển đổi số gắn với phát triển đa giá trị
Bên cạnh quy trình canh tác, công nghệ hiện đại cũng đang dần đi vào đời sống sản xuất của nông dân Phú Hựu. Nhiều hộ trồng nhãn đã đầu tư hệ thống tưới nước tiết kiệm thông minh điều khiển tự động qua smartphone.
Chỉ với vài thao tác trên điện thoại, hệ thống tưới tự động phun nước trong 15-20 phút là đủ giữ độ ẩm cho đất từ 2-3 ngày, giúp tiết kiệm tối đa nguồn nước và công lao động. Tuy tốn chi phí đầu tư ban đầu, nhưng mô hình này đang chứng minh hiệu quả vượt trội và được địa phương khuyến khích nhân rộng.
Với 1.027 ha trồng nhãn, trong đó có tới 850 ha đã áp dụng quy trình canh tác an toàn, đây là nền tảng quan trọng để Phú Hựu thực hiện hiệu quả Đề án tái cơ cấu ngành nông nghiệp, đưa cây nhãn trở thành ngành hàng chủ lực mang lại giá trị kinh tế cao.
Đặc biệt, vùng trồng nhãn ở Phú Hựu hiện tại (huyện Châu Thành trước đây) đạt chứng nhận nhãn hiệu “nhãn Châu Thành,” mang ý nghĩa quan trọng trong việc nâng cao giá trị nông sản địa phương, bảo vệ uy tín thương hiệu và hỗ trợ nông dân phát triển kinh tế bền vững.
Nhãn Châu Thành của Hợp tác xã An Hòa đạt chứng nhận OCOP 4 sao từ năm 2023. Không dừng lại ở kết quả đó, Hợp tác xã đang tập trung chuẩn bị các điều kiện cần thiết để nâng hạng lên OCOP 5 sao đối với sản phẩm nhãn tươi. Đồng thời, để nâng cao hơn nữa giá trị gia tăng và giải quyết bài toán tiêu thụ nông sản lúc cao điểm, Hợp tác xã đang xây dựng kế hoạch chế biến sâu.
Dự kiến, khoảng 30% lượng nhãn không đạt tiêu chuẩn kích thước xuất khẩu sẽ được đưa vào dây chuyền tách cơm, sấy khô và đóng gói thành sản phẩm nhãn sấy dẻo chất lượng cao.
Trao đổi về định hướng phát triển trong thời gian tới, ông Nguyễn Hải Vũ, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Phú Hựu nhấn mạnh, địa phương đang tập trung triển khai đồng bộ các nhóm giải pháp nhằm nâng cao sức cạnh tranh cho trái nhãn trên thị trường. Đó là rà soát và tổ chức lại vùng sản xuất, khuyến khích nông dân canh tác tập trung, tham gia vào các hợp tác xã, Hội quán nhằm thuận lợi trong chuyển giao kỹ thuật, quản lý chất lượng và quy hoạch vùng nguyên liệu đủ lớn.
Bên cạnh đó, địa phương chú trọng bảo đảm an toàn thực phẩm và chất lượng nhãn Châu Thành, tăng cường hướng dẫn quy trình canh tác an toàn, ghi chép nhật ký sản xuất, từng bước mở rộng diện tích sản xuất theo hướng hữu cơ; xây dựng mã số vùng trồng và truy xuất nguồn gốc, chuẩn hóa dữ liệu vùng trồng, hỗ trợ nông dân hoàn thiện hồ sơ để cấp mã số vùng trồng phục vụ các thị trường xuất khẩu trọng điểm.
Xã đẩy mạnh chuyển đổi số nông nghiệp, rà soát, cập nhật cơ sở dữ liệu vùng trồng lên nền tảng số; phối hợp với Tổ Công nghệ số cộng đồng hướng dẫn người dân ứng dụng công nghệ trong truy xuất nguồn gốc và quảng bá sản phẩm.
Đặc biệt, Phú Hựu hiện có 9 hợp tác xã và 6 Hội quán với khoảng 350 thành viên. Đây là lực lượng nòng cốt trong việc liên kết với các doanh nghiệp thu mua, ký kết hợp đồng tiêu thụ dài hạn các mặt hàng nông sản, trong đó có nhãn Châu Thành.
Ngoài ra, chính quyền xã Phú Hựu cũng đang nghiên cứu hướng đi mới, tích hợp đa giá trị vào không gian nông nghiệp. Với những khu vườn nhãn canh tác hữu cơ xanh mát, không khí trong lành cùng mô hình nuôi ong lấy mật trong vườn nhãn khá độc đáo, địa phương định hướng phát triển mô hình du lịch sinh thái trải nghiệm.
Trong tương lai không xa, du khách khi đến Phú Hựu không chỉ được thưởng thức vị ngọt thơm đậm đà của trái nhãn Châu Thành ngay tại vườn mà còn được tự tay thu hoạch, trải nghiệm quy trình vắt mật ong nhãn nguyên chất.
Sự đồng lòng giữa chính quyền địa phương, các hợp tác xã và người nông dân đang tạo nên động lực mạnh mẽ cho vùng nhãn Phú Hựu. Việc kiên trì đi theo con đường nông nghiệp xanh, an toàn và chuyển đổi số không chỉ bảo vệ môi trường sinh thái mà còn góp phần khẳng định vị thế thương hiệu nông sản Phú Hựu nói riêng và tỉnh Đồng Tháp nói chung trên bản đồ nông sản thế giới./.