Trong bối cảnh chuyển đổi số đang làm thay đổi sâu sắc phương thức vận hành của nền kinh tế toàn cầu, việc ASEAN xây dựng một khuôn khổ chung về kinh tế số được xem là bước đi quan trọng nhằm mở rộng không gian hội nhập và nâng cao năng lực cạnh tranh của khu vực.
Hiệp định khung kinh tế số ASEAN (DEFA), dự kiến được ký kết bên lề Hội nghị Cấp cao ASEAN lần thứ 49 tại Philippines, không chỉ tạo thêm động lực cho liên kết kinh tế nội khối mà còn mở ra những cơ hội mới cho cộng đồng doanh nghiệp, trong đó có doanh nghiệp Việt Nam.
Trao đổi với phóng viên TTXVN tại Jakarta về ý nghĩa của Hiệp định này trước thềm Hội nghị, Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, Trưởng Phái đoàn Đại diện Thường trực Việt Nam tại ASEAN, cho rằng Hiệp định khung kinh tế số ASEAN có ý nghĩa đặc biệt quan trọng đối với tiến trình hội nhập kinh tế ASEAN, đồng thời góp phần định hình định hướng phát triển dài hạn và nâng cao vị thế của khu vực trong nền kinh tế toàn cầu.
Theo Đại sứ, Hiệp định khung kinh tế số ASEAN đánh dấu bước chuyển đáng chú ý trong tiến trình hội nhập của ASEAN, từ mô hình chủ yếu dựa trên lưu chuyển hàng hóa, dịch vụ và đầu tư sang hội nhập sâu rộng hơn trên không gian số. Trong bối cảnh chuyển đổi số diễn ra mạnh mẽ trên toàn cầu, việc hình thành một khuôn khổ chung về kinh tế số sẽ góp phần xây dựng thị trường số khu vực thống nhất, có tính kết nối cao, minh bạch, an toàn và thuận lợi hơn cho các hoạt động kinh doanh xuyên biên giới.
Một trong những nội dung quan trọng của Hiệp định khung kinh tế số ASEAN là hướng tới thiết lập các nguyên tắc và tiêu chuẩn chung trong những lĩnh vực như thương mại điện tử, thanh toán điện tử, giao dịch điện tử, lưu chuyển dữ liệu xuyên biên giới và bảo vệ người tiêu dùng trực tuyến.
Việc tăng cường khả năng tương thích giữa các hệ thống số của các nước thành viên sẽ góp phần giảm bớt rào cản, chi phí giao dịch và thủ tục tuân thủ, qua đó tạo điều kiện thuận lợi hơn cho doanh nghiệp tiếp cận thị trường các nước ASEAN.
Đáng chú ý, Hiệp định khung kinh tế số ASEAN được kỳ vọng mở ra cơ hội phát triển cho cộng đồng doanh nghiệp, đặc biệt là các doanh nghiệp nhỏ và vừa. Nếu trước đây, việc mở rộng hoạt động sang các thị trường trong khu vực thường đòi hỏi doanh nghiệp phải xử lý những khác biệt về quy định, thủ tục và hạ tầng công nghệ, thì việc hài hòa các khuôn khổ và tiêu chuẩn số sẽ giúp giảm bớt những trở ngại này. Doanh nghiệp có thể cung cấp sản phẩm, dịch vụ trên nền tảng số tới nhiều thị trường hơn, mở rộng tệp khách hàng và tham gia sâu hơn vào hoạt động thương mại khu vực.
Bên cạnh đó, khuôn khổ hợp tác mới cũng tạo điều kiện để doanh nghiệp ứng dụng các công nghệ tiên tiến như trí tuệ nhân tạo, điện toán đám mây, dữ liệu lớn và công nghệ tài chính vào hoạt động sản xuất, kinh doanh.
Qua đó, doanh nghiệp có thể nâng cao năng suất, tối ưu hóa quy trình quản trị, phân phối và cung ứng dịch vụ, từng bước cải thiện năng lực cạnh tranh trước sức ép ngày càng lớn từ các trung tâm kinh tế và công nghệ trên thế giới.
Ở tầm rộng hơn, theo Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương, Hiệp định khung kinh tế số ASEAN còn có ý nghĩa trong việc tăng cường sự tham gia của doanh nghiệp ASEAN vào các chuỗi giá trị số và chuỗi cung ứng toàn cầu. Trong nền kinh tế hiện đại, giá trị không còn chỉ được tạo ra từ hoạt động sản xuất hàng hóa mà ngày càng phụ thuộc vào dữ liệu, công nghệ, nền tảng số, dịch vụ số và năng lực đổi mới sáng tạo.
Việc kết nối các hệ sinh thái số của các quốc gia thành viên sẽ tạo điều kiện để doanh nghiệp hợp tác, chia sẻ nguồn lực, phát triển dịch vụ xuyên biên giới và tham gia vào những công đoạn có giá trị gia tăng cao hơn trong chuỗi giá trị khu vực và toàn cầu.
Đối với Việt Nam, Đại sứ đánh giá Hiệp định khung kinh tế số ASEAN sẽ mở ra nhiều cơ hội đáng kể nhờ những lợi thế về quy mô thị trường, nguồn nhân lực công nghệ, tốc độ phát triển thương mại điện tử và hệ sinh thái doanh nghiệp đổi mới sáng tạo.
Việc tham gia khuôn khổ này sẽ tạo thêm điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam mở rộng hoạt động sang thị trường ASEAN, nhất là trong các lĩnh vực phần mềm, dịch vụ công nghệ thông tin, thương mại điện tử, logistics số, công nghệ tài chính và các dịch vụ số có giá trị gia tăng cao.
Không chỉ mở rộng thị trường tiêu thụ, Hiệp định khung kinh tế số ASEAN còn có thể giúp Việt Nam thu hút thêm các dòng vốn đầu tư chất lượng cao, tiếp nhận công nghệ, thúc đẩy đổi mới sáng tạo và từng bước nâng cao vị trí trong các chuỗi giá trị số của khu vực. Đặc biệt, các doanh nghiệp nhỏ và vừa, doanh nghiệp khởi nghiệp công nghệ sẽ có thêm cơ hội tiếp cận khách hàng, đối tác và nguồn lực trên phạm vi toàn ASEAN, thay vì chỉ giới hạn trong thị trường nội địa.
Tuy nhiên, để khai thác hiệu quả những lợi ích từ Hiệp định khung kinh tế số ASEAN, Việt Nam cần tiếp tục hoàn thiện thể chế và hành lang pháp lý về kinh tế số; phát triển hạ tầng số, bảo đảm an ninh mạng và an toàn dữ liệu; nâng cao chất lượng nguồn nhân lực số. Cùng với đó, cần có các chính sách hỗ trợ doanh nghiệp, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, nâng cao năng lực công nghệ, quản trị và khả năng đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế.
Đây là những điều kiện quan trọng để doanh nghiệp không chỉ tiếp cận được thị trường khu vực mà còn đủ năng lực cạnh tranh và tham gia sâu hơn vào các hoạt động kinh tế số xuyên biên giới.
Đề cập triển vọng của hiệp định, Đại sứ Tôn Thị Ngọc Hương cho biết, nếu được triển khai toàn diện và hiệu quả, Hiệp định khung kinh tế số ASEAN có thể góp phần đưa quy mô kinh tế số ASEAN lên khoảng 2.000 tỷ USD vào năm 2030, so với mức dự kiến khoảng 1.000 tỷ USD trong trường hợp không có những tác động thúc đẩy mạnh mẽ từ khuôn khổ này.
Theo Đại sứ, Hiệp định khung kinh tế số ASEAN không đơn thuần là một hiệp định về công nghệ hay thương mại điện tử mà còn là bước đi chiến lược nhằm định hình tương lai hội nhập kinh tế ASEAN trong kỷ nguyên số.
Đối với Việt Nam, việc tham gia và triển khai hiệu quả hiệp định không chỉ giúp doanh nghiệp mở rộng thị trường, nâng cao năng lực cạnh tranh mà còn góp phần hiện thực hóa mục tiêu phát triển kinh tế số, cải thiện chất lượng tăng trưởng và khẳng định vị thế của Việt Nam trong Cộng đồng Kinh tế ASEAN./.