Sau 50 năm Thành phố Hồ Chí Minh vinh dự mang tên Chủ tịch Hồ Chí Minh (2/7/1976-2/7/2026), Thành phố hướng đến giai đoạn phát triển mới với khát vọng trở thành đô thị toàn cầu xanh, hiện đại, thông minh theo tinh thần Nghị quyết 09-NQ/TW của Bộ Chính trị về xây dựng và phát triển Thành phố Hồ Chí Minh trong kỷ nguyên mới.
Theo dòng chảy ấy, vùng đất cửa biển duy nhất của thành phố là Cần Giờ (huyện Cần Giờ cũ, nay gồm 4 xã: Cần Giờ, Bình Khánh, An Thới Đông và Thạnh An) đã thay đổi mạnh mẽ, từ vùng ven còn nhiều khó khăn trở thành không gian phát triển kinh tế xanh, năng lượng tái tạo và đô thị sinh thái ven biển.
Phóng viên TTXVN thực hiện chùm bài viết "Thành phố Hồ Chí Minh hướng tới mục tiêu Net Zero" nhằm làm rõ những hành động thiết thực của Cần Giờ trên hành trình giảm phát thải, hướng tới mục tiêu phát thải ròng bằng “0” vào năm 2050 của Thành phố Hồ Chí Minh và đất nước.
Giữa một màu xanh bạt ngàn của rừng đước, nơi những con nước mặn lặng lẽ ôm lấy vùng cửa biển phía Nam Thành phố Hồ Chí Minh, Cần Giờ đang chuyển mình thành mô hình phát triển xanh của đô thị ven biển.
Từ định hướng “Vì một Cần Giờ xanh”, địa phương hướng đến bảo tồn hệ sinh thái rừng ngập mặn, mở ra hành trình phát triển năng lượng tái tạo, kinh tế biển xanh và giảm phát thải theo mục tiêu Net Zero.
Hình thành ý thức sống xanh
Theo Kế hoạch triển khai Chương trình hành động “Vì một Cần Giờ xanh” của Ủy ban Nhân dân xã Cần Giờ, địa phương đặt mục tiêu đến năm 2030 trở thành khu vực gắn với biển mang đặc trưng đô thị tăng trưởng xanh, thông minh, thân thiện môi trường và hướng tới Net Zero.
Trong số đó, 100% trụ sở cơ quan công lập đủ điều kiện sẽ lắp đặt điện mặt trời áp mái; 100% phương tiện công cộng sử dụng năng lượng sạch; từng bước xây dựng mô hình “Làng xanh” và tham gia thị trường carbon từ rừng ngập mặn.
Kế hoạch cũng xác định nhiều nhóm giải pháp trọng tâm như phát triển giao thông xanh, chuyển đổi năng lượng sạch, kiểm soát rác thải nhựa, hoàn thiện hệ thống thu gom xử lý chất thải, phát triển công trình xanh và nâng cao ý thức cộng đồng về bảo vệ môi trường.
Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Cần Giờ Hồ Hữu Bình cho biết Cần Giờ (huyện Cần Giờ cũ) được định hướng phát triển trở thành đô thị sinh thái ven biển, trung tâm kinh tế biển xanh, du lịch sinh thái và logistics của khu vực phía Nam thành phố.
Với lợi thế đặc thù là địa phương sở hữu Khu Dự trữ sinh quyển thế giới rừng ngập mặn được UNESCO công nhận, Cần Giờ giữ vai trò quan trọng trong chiến lược tăng trưởng xanh và mục tiêu phát thải ròng bằng “0” của thành phố.
Thành phố Hồ Chí Minh hiện đang nghiên cứu triển khai mô hình “vùng phát thải thấp” và định hướng chuyển đổi giao thông xanh tại Cần Giờ, từng bước giảm phương tiện sử dụng nhiên liệu hóa thạch, thúc đẩy sử dụng xe điện, phương tiện giao thông công cộng xanh và năng lượng sạch. Đây là định hướng rất quan trọng để xây dựng Cần Giờ trở thành địa phương sinh thái kiểu mẫu trong tương lai.
Tại Trường Tiểu học Cần Thạnh 2, nội dung giáo dục bảo vệ môi trường được lồng ghép trong các hoạt động học tập và ngoại khóa. Thầy Lê Hữu Bình, Hiệu trưởng nhà trường chia sẻ việc hình thành ý thức sống xanh cho học sinh từ sớm là nền tảng để xây dựng cộng đồng phát triển bền vững trong tương lai. Trong trường học, thầy cô luôn nhắc học sinh không xả rác bừa bãi; bỏ rác đúng nơi quy định, giữ gìn vệ sinh lớp học và môi trường xung quanh. Những hành động nhỏ nhưng được duy trì thường xuyên sẽ hình thành ý thức bảo vệ môi trường cho các em.
Em Lương Gia Hân, Lớp 5/1, Trường Tiểu học Cần Thạnh 2 kể: “Trường tổ chức cho chúng em tham gia trồng cây xanh, giữ gìn vệ sinh lớp học. Thầy cô còn dạy chúng em không xả rác, nhắc nhở các bạn bỏ rác đúng nơi quy định để giúp cô lao công dọn rác, không vẽ bậy lên tường. Về nhà em phụ cha mẹ quét nhà, dọn nhà vệ sinh và tham gia trồng cây trong khu dân cư.”
Xã Bình Khánh, cửa ngõ địa bàn huyện Cần Giờ (cũ) đang đẩy mạnh tuyên truyền phân loại rác tại nguồn, hạn chế sử dụng đồ nhựa dùng một lần, thường xuyên tổ chức các hoạt động tổng vệ sinh môi trường, làm sạch kênh rạch và xây dựng các tuyến đường xanh, sạch, đẹp.
Ông Phạm Minh Châu, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Bình Khánh cho biết, người dân ngày càng nâng cao ý thức bảo vệ môi trường, chủ động tham gia các hoạt động giữ gìn cảnh quan, vệ sinh nơi sinh sống và hưởng ứng các mô hình phát triển xanh tại địa phương.
Tiềm năng năng lượng tái tạo của vùng ven biển
Không chỉ sở hữu hệ sinh thái rừng ngập mặn lớn nhất cả nước, Cần Giờ còn có lợi thế đặc biệt về nắng, gió và không gian ven biển - những điều kiện thuận lợi để phát triển năng lượng tái tạo và kinh tế carbon thấp.
Theo định hướng quy hoạch của Thành phố Hồ Chí Minh, vùng biển ngoài khơi Cần Giờ đang được nghiên cứu phát triển các dự án điện gió quy mô lớn phục vụ phát điện lên lưới quốc gia và sản xuất hydrogen xanh.
Dự án điện gió ngoài khơi Cần Giờ có quy mô khoảng 6.000 MW, chia thành nhiều giai đoạn đầu tư từ nay đến năm 2040. Dự án được kỳ vọng góp phần giảm phát thải hàng trăm triệu tấn carbon trong suốt vòng đời vận hành, bổ sung nguồn điện sạch cho khu vực phía Nam. Các mô hình điện mặt trời áp mái tại hộ dân, cơ sở nuôi trồng thủy sản, khu du lịch và công trình công cộng cũng được xem là hướng đi phù hợp với đặc thù địa phương ven biển.
Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Cần Giờ Hồ Hữu Bình nêu rõ xã đang đẩy mạnh nghiên cứu phát triển điện mặt trời, điện gió ngoài khơi, hệ thống chiếu sáng tiết kiệm năng lượng và từng bước triển khai hạ tầng phục vụ giao thông xanh. Địa phương phối hợp với các sở, ngành nghiên cứu cơ chế tín chỉ carbon rừng ngập mặn, xây dựng cơ sở dữ liệu hấp thụ carbon và phát triển các mô hình kinh tế xanh gắn với hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ.
Theo các chuyên gia, lợi thế lớn nhất của Cần Giờ không chỉ nằm ở tài nguyên nắng và gió mà còn ở hệ sinh thái rừng ngập mặn có khả năng hấp thụ và lưu giữ carbon rất lớn.
Tiến sỹ Huỳnh Đức Hoàn, Trưởng ban Quản lý rừng phòng hộ Thành phố Hồ Chí Minh cho biết rừng ngập mặn có khả năng tích tụ carbon cao gấp khoảng ba lần nhiều hệ sinh thái rừng trên cạn.
Phần lớn lượng carbon được lưu giữ lâu dài trong lớp trầm tích và đất ngập mặn, góp phần quan trọng trong giảm phát thải khí nhà kính. Từ lâu hệ sinh thái rừng ngập mặn Cần Giờ được xem như “lá phổi xanh” của thành phố và các tỉnh, thành phố lân cận, là nguồn tài nguyên quý giá cho phát triển kinh tế xanh và thích ứng biến đổi khí hậu.
Giáo sư, Tiến sỹ Lê Thanh Hải, Viện trưởng Viện Tài nguyên-Môi trường, Đại học Quốc gia Thành phố Hồ Chí Minh đánh giá, Cần Giờ hoàn toàn có thể trở thành “phòng thí nghiệm xanh” cho các mô hình phát triển năng lượng tái tạo ven biển của Việt Nam.
Điều quan trọng là phải kết hợp hài hòa giữa phát triển năng lượng sạch với bảo tồn sinh thái và sinh kế cộng đồng địa phương. Nếu làm tốt điều này, Cần Giờ có thể trở thành hình mẫu phát triển xanh cho nhiều đô thị ven biển khác của Việt Nam.
Thực tế, Nghị quyết 09 của Bộ Chính trị cũng xác định Thành phố Hồ Chí Minh phải đi đầu về tăng trưởng xanh, kinh tế tuần hoàn, phát triển năng lượng tái tạo và đô thị thông minh trong kỷ nguyên mới.
Trong hành trình ấy, Cần Giờ được kỳ vọng trở thành cực tăng trưởng mới phía biển của Thành phố Hồ Chí Minh - nơi vừa giữ “lá phổi xanh” cho siêu đô thị mang tên Bác, vừa mở ra không gian phát triển kinh tế xanh và năng lượng tái tạo trong tương lai./.