Bụi từ công trường xây dựng, xe chở vật liệu vẫn ảnh hưởng đến nhiều tuyến đường Hà Nội, trong khi kết quả kiểm kê phát thải cho thấy bụi đường và hoạt động xây dựng là những nguồn phát sinh bụi đáng kể. Thành phố yêu cầu xử lý nghiêm các công trình vi phạm quy định về vệ sinh môi trường, kể cả đình chỉ thi công đối với công trình cấp bách.
Từ phản ánh của người dân đến những con số đáng lo
Giữa tháng 11/2026, khi Hà Nội bước vào giai đoạn thời tiết dễ xảy ra ô nhiễm không khí, bụi từ hoạt động xây dựng và vận chuyển vật liệu tiếp tục là vấn đề đáng quan tâm. Tại một số tuyến đường có dự án đang thi công, tình trạng đất đá rơi vãi, phương tiện vận chuyển che chắn chưa bảo đảm khiến bụi phát tán, ảnh hưởng đến sinh hoạt và việc đi lại của người dân.
Trên tuyến đường trục phía nam Hà Nội, nơi có nhiều dự án đang triển khai, người dân phản ánh tình trạng bụi bặm kéo dài, nhất là khi xe tải vận chuyển đất đá qua lại thường xuyên. Anh Phạm Công, người dân xã Phú Xuyên, cho biết không phải phương tiện chở vật liệu nào cũng được che chắn cẩn thận, dẫn đến đất đá rơi vãi xuống đường, vừa gây ô nhiễm, vừa tiềm ẩn nguy cơ mất an toàn giao thông.
Cùng chung bức xúc, anh Lê Mạnh Khánh, người dân phường Yên Nghĩa, cho biết việc thi công dự án cải tạo, nâng cấp Quốc lộ 6 đoạn Ba La-Xuân Mai đã ảnh hưởng đến sinh hoạt và việc đi lại của người dân dọc tuyến. Theo anh Khánh, điều người dân mong muốn là các đơn vị thi công chú trọng hơn đến việc che chắn, tưới nước giảm bụi, thu gom đất đá và vệ sinh mặt đường, nhất là tại những đoạn đang đào đắp, có nhiều phương tiện qua lại. Việc đẩy nhanh tiến độ dự án là cần thiết, nhưng cũng phải hạn chế những bất tiện đối với các hộ dân sinh sống hai bên đường.
Tình trạng tương tự được phản ánh tại đường Lĩnh Nam và một số khu vực có dự án giao thông đang triển khai như mở rộng Quốc lộ 6 đoạn Ba La-Xuân Mai, đường nối Đại lộ Thăng Long với cao tốc Hà Nội-Hòa Bình, Vành đai 2,5 và đường Tam Trinh. Đây đều là những dự án có vai trò quan trọng đối với việc hoàn thiện hạ tầng giao thông Thủ đô.
Tuy nhiên, trong điều kiện nhiều tuyến đường vừa tổ chức thi công, vừa duy trì lưu thông, việc che chắn công trường, thu gom phế thải và kiểm soát phương tiện vận chuyển cần được thực hiện thường xuyên để hạn chế ảnh hưởng đến khu vực xung quanh.
Đáng chú ý, bụi không chỉ phát sinh tại nơi đào đắp, san nền. Đất cát bám theo bánh xe từ công trường ra đường, vật liệu rơi vãi trong quá trình vận chuyển có thể tích tụ trên mặt đường. Khi thời tiết hanh khô, phương tiện lưu thông tiếp tục cuốn lượng bụi này lên, khiến khu vực xung quanh chịu ảnh hưởng ngay cả khi công trường tạm ngừng hoạt động.
Vấn đề này được thể hiện rõ hơn qua kết quả kiểm kê nguồn phát thải do Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội công bố vào ngày 10/11 tại Tọa đàm “Thực trạng ô nhiễm không khí tại Hà Nội: Giải pháp của thành phố và trách nhiệm của các bên."
Theo kết quả kiểm kê sử dụng năm 2025 làm năm cơ sở, bụi đường chiếm khoảng 58% tổng lượng PM10 phát thải được kiểm kê trên địa bàn thành phố, trong khi hoạt động xây dựng chiếm khoảng 22%. Đối với bụi mịn PM2.5, bụi đường chiếm 41,3%, giao thông vận tải chiếm 34,6% và hoạt động xây dựng chiếm 8,4%. Kết quả này cho thấy việc kiểm soát bụi đường và bụi từ hoạt động xây dựng có ý nghĩa quan trọng trong các giải pháp giảm ô nhiễm tại Hà Nội.
Tại tọa đàm, bà Lê Thanh Thủy, Phó Trưởng phòng Quản lý môi trường, Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội, cho biết việc kiểm kê được thực hiện đối với năm nhóm chất ô nhiễm chính, gồm PM10, PM2.5, SO2, NOx và CO. Công tác tính toán được triển khai trong năm 2026, sử dụng năm 2025 làm năm cơ sở, với sự tham gia của các chuyên gia trong nước và quốc tế.
Để đánh giá đầy đủ mức độ ảnh hưởng của từng nguồn đến chất lượng không khí, ngoài kiểm kê phát thải cần tiếp tục tính toán bụi thứ cấp, kết hợp mô hình lan truyền ô nhiễm và dữ liệu quan trắc thực tế. Điều này cũng cho thấy cần thận trọng khi quy kết nguyên nhân ô nhiễm không khí chỉ từ một nguồn phát thải riêng lẻ.
Trong khi đó, điều kiện khí tượng mùa Đông Xuân thường khiến tình trạng ô nhiễm trở nên phức tạp hơn. Hiện tượng nghịch nhiệt, gió yếu và lớp hòa trộn không khí thấp làm hạn chế khả năng khuếch tán các chất ô nhiễm, khiến bụi dễ tích tụ gần mặt đất.
Theo số liệu được Sở Nông nghiệp và Môi trường Hà Nội công bố, nồng độ bụi mịn PM2.5 trung bình năm 2025 của thành phố đạt 48,5 µg/m3. Từ đầu năm 2026 đến ngày 29/9, tỷ lệ số ngày có chất lượng không khí ở mức tốt và trung bình đạt 74,42%, song nguy cơ ô nhiễm gia tăng trong những tháng cuối năm vẫn hiện hữu.
Trước thực trạng đó, thành phố xác định kiểm soát bụi công trường, vệ sinh đường phố và kiểm tra phương tiện vận chuyển vật liệu là những giải pháp cần triển khai ngay trong mùa Đông-Xuân. Tuy nhiên, giữa yêu cầu quản lý và việc thực hiện tại công trường vẫn còn những tồn tại.
Ngày 14/11, đại diện phòng Thanh tra, Sở Xây dựng Hà Nội cho biết, qua kiểm tra, cơ quan chức năng phát hiện tình trạng một số nhà thầu chưa bố trí đầy đủ hệ thống phun sương, rửa bánh xe; công tác vệ sinh trong và ngoài công trường chưa bảo đảm. Một số công trình còn thiếu hàng rào, biển báo, đèn cảnh báo và nhân lực hướng dẫn giao thông. Hoạt động kiểm tra đã ghi nhận hơn 100 trường hợp vi phạm, với tổng số tiền xử phạt trên 1 tỷ đồng. Các đơn vị được yêu cầu lập hồ sơ khắc phục những tồn tại, đồng thời thông tin được chuyển đến cơ quan có thẩm quyền tiếp tục theo dõi.
Một bất cập khác là việc xử lý đất cát phát sinh trên các tuyến đường gần công trường. Ông Bùi Ngọc Tú, Trưởng phòng Kỹ thuật công nghệ, Công ty TNHH MTV Môi trường đô thị Hà Nội, cho biết lượng đất cát rơi vãi tại những khu vực này có thể lớn hơn mức thông thường, khiến tần suất vệ sinh theo hợp đồng duy trì chưa đáp ứng được thực tế. Đơn vị phải phối hợp với chủ đầu tư để đánh giá tình trạng và đề xuất tăng cường vệ sinh.
Điều đó cho thấy việc tăng số lượt quét dọn chỉ giải quyết được một phần vấn đề. Nếu đất đá vẫn tiếp tục theo xe ra khỏi công trường hoặc rơi vãi trên đường vận chuyển, lượng bụi mới sẽ nhanh chóng xuất hiện. Muốn hạn chế tình trạng này, cần kiểm soát từ khâu tổ chức thi công, vệ sinh phương tiện đến trách nhiệm thu gom vật liệu phát sinh.
Siết trách nhiệm, kiểm soát bụi ngay từ nguồn phát sinh
Trước đó vào ngày 15/10, Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội ban hành Kế hoạch số 400/KH-UBND về tăng cường các biện pháp kiểm soát, ứng phó ô nhiễm không khí. Trong đó, hoạt động xây dựng, vận chuyển vật liệu và vệ sinh đường phố được xác định là những lĩnh vực cần tập trung kiểm soát.
Đối với các công trường xây dựng nhà cao tầng, khu đô thị thuộc diện áp dụng, thành phố yêu cầu trước ngày 15/11/2026 phải hoàn thiện hàng rào cao tối thiểu 3 m, tường bao cao ít nhất 40 cm, hệ thống phun sương dập bụi và camera giám sát có khả năng lưu trữ dữ liệu tối thiểu 30 ngày. Sở Xây dựng được giao rà soát, phân loại công trường theo nguy cơ phát tán bụi, ưu tiên khu vực gần trường học, bệnh viện và khu dân cư.
Đối với công trình lớn có diện tích trên 1 ha và những công trình có nguy cơ phát tán bụi cao, thành phố yêu cầu triển khai giải pháp giám sát phù hợp bằng cảm biến, camera hoặc công nghệ khác. Việc đưa ra các yêu cầu cụ thể giúp cơ quan quản lý có cơ sở kiểm tra, thay vì chỉ đánh giá tình trạng ô nhiễm bằng quan sát tại thời điểm kiểm tra. Tuy nhiên, hiệu quả của thiết bị giám sát còn phụ thuộc vào việc theo dõi dữ liệu, phát hiện vi phạm và yêu cầu khắc phục trong suốt quá trình thi công.
Ở khâu vận chuyển, phương tiện chở đất đá, vật liệu và phế thải phải được che phủ, vệ sinh trước khi ra khỏi công trường, không để vật liệu rơi vãi trên đường. Chủ đầu tư có trách nhiệm thu gom kịp thời bùn đất phát sinh tại cổng công trường và những đoạn đường bị ảnh hưởng trong phạm vi 50-100m theo yêu cầu của kế hoạch.
Đối với các công trình đào mở đường, vỉa hè và hạ tầng kỹ thuật, việc thi công cần được tổ chức cuốn chiếu, thu gom phế thải, hoàn trả mặt bằng sớm và che chắn những khu vực chưa thể hoàn trả. Những biện pháp này đặc biệt cần thiết tại các tuyến phố đông dân cư, nơi hoạt động thi công diễn ra sát dòng phương tiện đang lưu thông.
Đặc biệt, tại cuộc họp ngày 10/11 của Tổ công tác Ban Thường vụ Thành ủy Hà Nội về giải quyết điểm nghẽn ô nhiễm môi trường, Phó Bí thư Thường trực Thành ủy Nguyễn Trọng Đông yêu cầu xử lý triệt để tình trạng xe chở cát, sỏi, đất đá che chắn sơ sài, phát tán bụi và làm rơi vãi vật liệu ra đường.
Đối với bụi xây dựng, ông Nguyễn Trọng Đông yêu cầu tất cả công trình, kể cả nhà dân, phải đóng bao vật liệu xây dựng rời và phế thải khi vận chuyển. Chính quyền xã, phường phải tăng cường kiểm tra, xử phạt nghiêm, kiên quyết đình chỉ thi công công trình vi phạm quy định về vệ sinh môi trường, kể cả công trình cấp bách; tăng cường kiểm tra đột xuất tại các xã, phường.
Cùng với đó, Giám đốc Sở Khoa học và Công nghệ Cù Ngọc Trang đề xuất lắp đặt camera ứng dụng trí tuệ nhân tạo tại các công trình xây dựng để giám sát phương tiện ra vào, phát hiện vi phạm về vệ sinh môi trường và an toàn lao động.
Mốc thời hạn ngày 15/11 đã qua, cũng là thời điểm thành phố đặt ra để hoàn thiện một số biện pháp kiểm soát bụi tại công trường xây dựng nhà cao tầng, khu đô thị. Đến thời điểm này, chưa có báo cáo tổng hợp công khai được xác minh về tỷ lệ công trường hoàn thành các yêu cầu hoặc kết quả xử lý sau thời hạn. Đây là thông tin cần sớm được các cơ quan chức năng làm rõ, bởi số lượng thiết bị được lắp đặt hay số tiền xử phạt mới phản ánh một phần hoạt động quản lý; điều người dân quan tâm hơn là bụi trên các tuyến đường có giảm, những điểm ô nhiễm có được khắc phục và vi phạm có còn tái diễn hay không./.