Trước thực trạng mất cân đối cơ cấu giáo viên theo từng bộ môn sau quá trình sắp xếp lại mạng lưới trường lớp, ngành Giáo dục và các địa phương tại Hà Tĩnh đang triển khai đồng bộ nhiều giải pháp điều động, biệt phái và phân công chuyên môn linh hoạt.
Những nỗ lực này không chỉ kịp thời giải tỏa áp lực đứng lớp mà còn bảo đảm chất lượng dạy và học ngay từ đầu năm học 2026-2027.
Nỗ lực "chia lửa" từ cơ sở
Quá trình sắp xếp, tinh gọn bộ máy và sáp nhập các cơ sở giáo dục tại Hà Tĩnh thời gian qua đã giúp tối ưu hóa nguồn lực đầu tư, nâng cao quy mô trường lớp. Tuy nhiên, bước vào thực tiễn triển khai chương trình giáo dục, nhiều nhà trường đang đối mặt với nghịch lý: tổng số biên chế có thể tiệm cận định mức nhưng lại xảy ra tình trạng thừa, thiếu cục bộ giữa các bộ môn.
Để không làm gián đoạn kế hoạch giảng dạy, sự chủ động từ cơ sở cùng cơ chế điều tiết linh hoạt của chính quyền địa phương và ngành chức năng đang phát huy hiệu quả rõ nét.
Ghi nhận tại xã Kỳ Văn (tỉnh Hà Tĩnh), bài toán thiếu hụt giáo viên theo bộ môn đang đặt ra không ít thách thức cho công tác quản lý chuyên môn. Tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Kỳ Tây, sau khi thực hiện sắp xếp, quy mô nhà trường lên tới 1.208 học sinh với 32 lớp. Dù quy mô lớn, song ở bậc Trung học cơ sở, nhà trường hiện vẫn thiếu tới 5 giáo viên thuộc các bộ môn: Ngữ văn, Toán, Tin học, Công nghệ và Giáo dục thể chất.
Bà Trần Thị Ngọc Bích, Hiệu trưởng Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Kỳ Tây chia sẻ, sự thiếu hụt này tác động trực tiếp đến việc phân công chuyên môn và tổ chức dạy học. Để bảo đảm tiến độ chương trình theo quy định, đội ngũ giáo viên hiện có buộc phải gồng mình chia sẻ công việc, gánh thêm các tiết dạy ngoài định mức.
Trước áp lực đó, Ủy ban Nhân dân xã Kỳ Văn đã kịp thời vào cuộc, ban hành phương án điều động 3 giáo viên (thuộc các môn Toán, Ngữ văn và Giáo dục thể chất) từ Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Kỳ Văn sang hỗ trợ cho Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Kỳ Tây.
Đây được xem là giải pháp "chia lửa" kịp thời nhằm lấp đầy khoảng trống nhân lực cho đơn vị bạn. Tuy nhiên, sự điều chuyển này cũng đặt ra bài toán cân đối mới cho chính ngôi trường có giáo viên đi tăng cường.
Tại Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Kỳ Văn, với quy mô 1.536 học sinh cùng 83 cán bộ, giáo viên, nhân viên (trong đó có 72 giáo viên trực tiếp đứng lớp), ông Nguyễn Xuân Quý, Hiệu trưởng nhà trường cho biết, dù bậc Tiểu học cơ bản bảo đảm đủ nhân lực nhưng bậc Trung học cơ sở vẫn chưa đạt định mức chuẩn.
Việc rút 3 giáo viên sang hỗ trợ trường bạn đồng nghĩa với việc số tiết dạy của những giáo viên ở lại sẽ tăng lên đáng kể. Dẫu vậy, với tinh thần tương trợ chung trên địa bàn, tập thể nhà trường vẫn đồng thuận cao để cùng tháo gỡ khó khăn chung của xã.
Trực tiếp nhận nhiệm vụ tăng cường từ Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Kỳ Văn lên Trường Tiểu học và Trung học cơ sở Kỳ Tây, cô giáo Lê Thị Hồng Tâm không chỉ đảm nhận đúng chuyên môn Giáo dục thể chất mà còn xung phong gánh vác thêm môn Công nghệ.
Cô Tâm bộc bạch, hai trường cùng đứng chân trên một địa bàn nên việc hỗ trợ lẫn nhau là trách nhiệm cần thiết để giữ vững nhịp độ dạy và học. Bản thân cô cũng chủ động tự nghiên cứu, trau dồi kiến thức của bộ môn kiêm nhiệm để bảo đảm chất lượng từng tiết lên lớp.
Thực tế từ xã Kỳ Văn cho thấy, việc điều tiết nội bộ giúp giải quyết hiệu quả nhu cầu cấp bách trước mắt. Song về lâu dài, công tác này đòi hỏi sự tính toán kỹ lưỡng cả ở "nơi đi" lẫn "nơi đến."
Nếu chỉ nhìn vào tổng số lượng cơ học mà bỏ qua đặc thù cơ cấu từng bộ môn, việc bù đắp cho điểm trường này rất dễ làm phát sinh áp lực quá tải tại điểm trường khác.
Gỡ nút thắt cơ cấu bộ môn bằng cơ chế điều động, biệt phái
Không chỉ ở vùng khó, tình trạng mất cân đối cơ cấu giáo viên còn diễn ra ngay tại các trường có quy mô lớn sau sáp nhập. Điển hình như tại Trường Trung học cơ sở Cẩm Bình (xã Cẩm Bình) - đơn vị được sáp nhập từ Trường Trung học cơ sở Cẩm Bình và Trường Trung học cơ sở Đại Thành, nhà trường hiện có 84 cán bộ, giáo viên (với 73 giáo viên đứng lớp). Theo ông Hà Văn Sáng, Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Cẩm Bình, tỷ lệ giáo viên hiện đạt mức trên 1,6 giáo viên/lớp so với định mức chuẩn là 1,9.
Đáng chú ý, trong khi các môn văn hóa cơ bản như Toán và Ngữ văn đang thiếu hụt nhân lực trầm trọng thì một số môn năng khiếu lại vượt định mức. Cụ thể, với quy mô 45 lớp, định mức nhóm môn nghệ thuật của trường chỉ là 5 người nhưng thực tế đang có tới 6 giáo viên. Sự lệch pha này phản ánh rõ nét thực trạng: cái khó hiện nay không đơn thuần là thiếu người, mà là thiếu đúng chuyên môn cần thiết.
Để tháo gỡ nút thắt này, từ năm học trước, Trường Trung học cơ sở Cẩm Bình đã được tiếp nhận thầy giáo Dương Anh Đức (môn Toán) từ Trường Trung học cơ sở Thạch Xuân đến công tác theo diện biệt phái trong thời hạn 2 năm. Bước vào năm học 2026-2027, nhà trường tiếp tục được tăng cường thêm 4 giáo viên các môn Toán, Tiếng Anh và Giáo dục thể chất từ các đơn vị thuộc xã Đức Thọ và Đức Thịnh.
Song song với nguồn lực chi viện từ bên ngoài, Ban Giám hiệu Trường Trung học cơ sở Cẩm Bình cũng khơi dậy tinh thần xung kích trong đội ngũ tại chỗ. Tiêu biểu như cô giáo Trần Thị Nhân đã tình nguyện đảm nhận giảng dạy môn Giáo dục thể chất tại cả hai điểm trường, cùng nhiều thầy cô khác sẵn sàng di chuyển giữa các cơ sở để duy trì nề nếp học tập.
Tuy nhiên, việc duy trì dạy vượt định mức 19 tiết/tuần kéo dài đang tạo ra áp lực lớn cả về sức khỏe giáo viên lẫn ngân sách nhà trường, khi riêng kinh phí chi trả tiền dạy thêm giờ của trường trong năm học trước đã vượt con số 300 triệu đồng.
Ở bậc Trung học phổ thông, bài toán điều tiết cũng đang được Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh triển khai quyết liệt. Tại Trường Trung học phổ thông Hồng Lĩnh, trong tổng số 110 giáo viên hiện có, nhà trường đang dôi dư 16 biên chế so với định mức, tập trung chủ yếu ở môn Ngữ văn (dôi dư 5 người), Tiếng Anh (3 người) và Tin học (3 người), trong khi lại khuyết giáo viên ở các môn công nghệ đặc thù.
Chuẩn bị cho năm học 2026-2027, Sở Giáo dục và Đào tạo Hà Tĩnh ban đầu dự kiến điều chuyển 15 giáo viên của Trường Trung học phổ thông Hồng Lĩnh sang các đơn vị thiếu hụt.
Tuy nhiên, sau đợt rà soát mạng lưới trường lớp và kiện toàn cán bộ quản lý vào cuối tháng 8, phương án đã được điều chỉnh sát với biến động thực tế: thực hiện điều chuyển chính thức 5 giáo viên và biệt phái 2 giáo viên đến các trường bạn.
Đối với khoảng trống nhân lực ở hai môn Công nghệ nông nghiệp và Công nghệ công nghiệp, Trường Trung học phổ thông Hồng Lĩnh đã linh hoạt phân công giáo viên môn Sinh học và Vật lý có chuyên môn gần nhất đảm nhiệm. Phó Hiệu trưởng Trường Trung học phổ thông Hồng Lĩnh Phạm Văn Thành nhận định, giải pháp phân công chéo môn giúp tận dụng tối đa nguồn lực tại chỗ trong giai đoạn chuyển tiếp, nhưng luôn phải đặt trên nguyên tắc bảo đảm năng lực chuyên môn và tuân thủ chặt chẽ các quy định của chương trình giáo dục phổ thông mới.
Từ thực tiễn tại các nhà trường ở Hà Tĩnh có thể thấy, sự kết hợp hài hòa giữa cơ chế điều động, biệt phái của ngành chức năng với tinh thần trách nhiệm, sự linh hoạt của đội ngũ nhà giáo đang là "chìa khóa" giúp ổn định hoạt động dạy học.
Về căn cơ, cùng với việc tiếp tục rà soát tổng thể cơ cấu bộ môn, các địa phương như Ủy ban nhân dân xã Kỳ Văn cũng đã kiến nghị Sở Giáo dục và Đào tạo sớm tham mưu bổ sung thêm 7 biên chế giáo viên.
Đây là những đề xuất xác đáng nhằm từng bước giải quyết dứt điểm tình trạng dạy vượt giờ, tạo nền tảng vững chắc để nâng cao chất lượng giáo dục toàn diện trên địa bàn./.