Là một trong những cái nôi của nghệ thuật chèo Nam Định, huyện Ý Yên nổi tiếngbao đời nay với nhiều làng chèo nổi tiếng; rất nhiều nghệ sỹ của môn nghệ thuậttruyền thống này đã trưởng thành và phát triển từ mảnh đất nơi đây.
Trong đó có Chủ nhiệm Câu lạc bộ Nghệ thuật chèo truyền thống huyện Ý Yên,ông Trần Quang Lộc. Ông Lộc có niềm đam mê cháy bỏng với môn nghệ thuật này vàđang từng ngày giữ gìn, khôi phục lại nét đẹp văn hóa của nghệ thuật chèo truyềnthống. Sinh năm 1953, ông Lộc đã có trên 30 năm gắn bó với nghề. Bộ môn nghệthuật này với ông là cả một chữ “duyên.”
Xuất thân trong gia đình có truyền thống với bộ môn nghệ thuật hát chèo, ngay từnhỏ ông Trần Quang Lộc đã bộc lộ năng khiếu thiên bẩm đối với bộ môn này. Cả giađình ông như một “gánh chèo gia đình” vì cả ông bà, bố mẹ, anh chị đều có năngkhiếu về hát chèo. Mấy đời gia đình ông đều theo nghiệp hát chèo.
Tiếp xúc với chèo từ nhỏ, lại có năng khiếu bẩm sinh, ông đã theo môn nghệthuật chèo như một điều tất yếu. Tuổi thơ của ông gắn liền với những làn điệuchèo mượt mà, giản dị, dễ đi sâu vào lòng người. Ông Lộc tâm sự: Tôi nhớ như inkỷ niệm về những lần cả gia đình thắp đèn dầu đi biểu diễn cho bà con xem. Ngàyđó, cuộc sống còn khó khăn, điều kiện không được như bây giờ, song thấy bà conkhông quản đường xa tới xem mới thấy hết được sự tình cảm cũng như sự quan tâm,yêu thích của mọi người đối với môn nghệ thuật này.
Năm 1971, ông đi bộ đội. Thời gian trong quân ngũ, niềm đam mê hát chèo trongông chưa khi nào nguội lạnh. Ngoài các bài hát mới, ông chủ yếu hát các bài hátchèo là sở trường của mình và dạy cho cả đồng đội cùng hát. Những làn điệu chèogiúp ông cùng đồng đội vơi bớt nỗi nhớ nhà và có thêm động lực để chiến đấu.
Năm 1975, vì sức khỏe yếu nên ông trở về địa phương. Lúc bấy giờ ở xã YênPhong phong trào văn nghệ phát triển hết sức mạnh mẽ. Ông tham gia Đoàn chèo xãYên Phong. Người yêu chèo Ý Yên hẳn còn nhớ các vai chính như vua, quan, sỹ quanquân đội… trong hàng trăm vở chèo mà ông đã từng diễn.
Ngoài việc diễn chèo, ông còn tự học rất nhiều các loại nhạc cụ khác nhau vàđi dạy hát chèo ở khắp nơi trong và ngoài tỉnh. Từ năm 1977, ngoài việc là diễnviên sắm những vai chính trong các vở diễn, ông còn bắt đầu viết các vở chèo rồitự mình làm đạo diễn cho nhiều vở. Tính sơ qua cũng có tới hàng trăm vở chèo doông viết kịch bản. Trong đó, có khoảng hơn 20 vở thời lượng 30 phút và hàng trămtiểu phẩm ngắn có thời lượng từ 10-15 phút và rất nhiều các vở diễn được ôngbiên tập lại.
Các vở chèo do ông viết rất đa dạng như các vở về lịch sử, các vở hiện đại vàcác tiểu phẩm ngắn phục vụ tuyên truyền. Điển hình là các vở "Đại Hồng chungĐàm Minh Tự," "Kể chuyện Thành Tổ Minh Thông," "Cuộc gặp gỡ bất ngờ," "Tống VănTrân-Người thầy giáo trung kiên," "Bạch Đằng Giang nổi sóng Quỳnh Hoa mở hội"...hoặc những điển tích, tích trò trong chùa như "Chuông mõ luận bàn thuyết quảnhân" và "Đức Như Lai ứng thế."
Các vở chèo hiện đại như "Đường Xuân," "Tình qua sóng cả," "Đấtquê mình," "Đêm tuần tra," và "Tình mẹ." Ngoài ra, ông còn cómột số tiểu phẩm ngắn phục vụ nhu cầu tuyên truyền theo từng chủ đề. Các vở chèoông viết được đông đảo người xem yêu thích bởi lẽ nó phù hợp với hoàn cảnh, lờilẽ giản dị, dễ hiểu. Năm 2012, ông đã viết và dàn dựng vở "Chợ quê" biểudiễn trong đêm thành Nhà Hồ (Thanh Hóa) được đón Bằng công nhận Di sản văn hóaThế giới.
Trên 30 năm qua, ở Ý Yên chưa một người nào có thể vượt qua được tài năng củaông về việc dàn dựng các vở chèo. Không muốn một loại hình nghệ thuật có giá trịcủa dân tộc bị lãng quên và cũng không muốn thấy mảnh đất chèo quê hương bị maimột, ông Lộc đã quyết tâm thành lập Câu lạc bộ Nghệ thuật Chèo truyền thốnghuyện Ý Yên vào năm 2003.
Nói về thời kỳ mới thành lập Câu lạc bộ, ông tâm sự: Từ khi có ý tưởng thànhlập Câu lạc bộ, ông đi dạy ở khắp nơi trong và ngoài tỉnh, thấy học trò nào cóniềm đam mê thực sự với bộ môn này và có năng khiếu ông đều mời về tham gia Câulạc bộ. Trước là để có nơi sinh hoạt, luyện tập, trao đổi kinh nghiệm về nghề,sau là để có điều kiện đi khắp nơi biểu diễn phục vụ người dân.
Hiện nay, Câu lạc bộ có 17 người với sáu nhạc công, song có diễn viên kiêmluôn được công việc của nhạc công và ngược lại. Thành viên Câu lạc bộ chủ yếu làgiáo viên học qua nhạc họa đang dạy ở các trường tiểu học, trung học cơ sở;trong đó, phần lớn là trong độ tuổi từ 25-30 tuổi; thành viên cao tuổi nhất cóông Vũ Duy Khuể, 75 tuổi. Các thành viên trong Câu lạc bộ đều là những người cótài năng và rất yêu nghề. Hoạt động chủ yếu của Câu lạc bộ là phục vụ các hộinghị của huyện ngoài ra còn tham gia biểu diễn ở các hội thi không chuyên lớncủa Trung ương hay của tỉnh. Hoặc biểu diễn phục vụ nhân dân ở các lễ hội, hộidiễn, hội thi, lễ míttinh, lễ mừng thọ.
Ông cho biết với mỗi sự kiện khác nhau ông đều phải dựa vào thực tế, nghiêncứu kỹ để lựa chọn, dàn dựng các vở diễn có nội dung sao cho phù hợp với tínhchất từng sự kiện. Ở Nam Định, ông Lộc là một trong số rất ít những người vừa cóthể sáng tác, vừa dàn dựng và kiêm luôn biểu diễn. Hỏi ông vì sao có thể kiêmnhiệm cùng một lúc nhiều vai trò như thế, ông cười bảo: Chỉ cần có lòng đam mêvà sự hi sinh lớn thì việc gì cũng có thể làm được.
Không những chỉ diễn ở huyện, Câu lạc bộ của ông còn thường xuyên nhận đượclời mời biểu diễn ở các tỉnh miền Bắc như Hà Nội, Yên Bái, Lào Cai. Hơn 30 nămvới chiếu chèo, ông Lộc đã dành được rất nhiều giải thưởng ở cả ba vai trò làtác giả kịch bản, diễn viên xuất sắc, đạo diễn ở các các kỳ liên hoan, hội diễnnghệ thuật không chuyên toàn quốc, khu vực và trong tỉnh.
Ông vinh dự được Bộ trưởng Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch tặng “Huy chươngvì sự nghiệp văn hóa quần chúng.” Hiện nay, điều làm ông Lộc trăn trở nhất làlàm thế nào để đưa hát chèo đi sâu hơn vào cuộc sống của người dân như thời kỳtrước đây, để góp phần gìn giữ và phát triển môn nghệ thuật truyền thống đọc đáocủa dân tộc./.
Thùy Dung (TTXVN)