Trước yêu cầu cấp thiết phải chấm dứt tình trạng ô nhiễm kéo dài, chú trọng phát triển xanh, Dự án nâng cấp, hiện đại hóa và cải thiện môi trường nước hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, vừa được khởi công chiều 9/10/2026, đã mở ra kỳ vọng khơi thông dòng chảy, phục hồi hệ sinh thái, từng bước trả lại giá trị vốn có của công trình “đại thủy nông” trong giai đoạn phát triển mới.
Từ niềm tự hào đến nỗi trăn trở ô nhiễm
Cách đây gần 70 năm, hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải được xây dựng với sứ mệnh đưa nước ngọt về đồng ruộng, góp phần tạo nên những mùa vàng trù phú ở vùng Đồng bằng Bắc Bộ. Công trình có sự tham gia của hàng vạn bộ đội, dân công, học sinh, sinh viên và cán bộ các cơ quan Trung ương, địa phương này, không chỉ mang giá trị kinh tế, mà còn gắn bó mật thiết với đời sống của nhiều thế hệ nông dân, trở thành một phần ký ức về hành trình chinh phục thiên nhiên, bảo đảm nguồn nước phục vụ sản xuất.
Tuy vậy, trải qua quá trình đô thị hóa, công nghiệp hóa và sự gia tăng nhu cầu sử dụng nước, dòng thủy lợi nuôi dưỡng những cánh đồng trù phú đã và đang phải chịu sức ép ngày càng lớn. Nhiều đoạn kênh xuất hiện tình trạng nước đen kịt, rác thải bủa vây, chất lượng nguồn nước suy giảm, đặt ra bài toán cấp bách về bảo vệ môi trường và phát huy hiệu quả công trình.
Tại Hội nghị nghe báo cáo phương án xử lý ô nhiễm môi trường hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, do Bộ Nông nghiệp và Môi trường tổ chức chiều 26/2/2026, Thứ trưởng Nguyễn Hoàng Hiệp cũng đã chỉ ra thực trạng khi hệ thống này đối mặt với nhiều thách thức, từ thiếu hụt nguồn nước trong mùa khô, gia tăng áp lực tiêu thoát nước trong mùa mưa lũ đến tình trạng ô nhiễm môi trường nước chưa được giải quyết triệt để.
Trong khi đó, với vai trò phục vụ sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản, cấp nước dân sinh và các ngành kinh tế khác, Bắc Hưng Hải có ý nghĩa đặc biệt đối với khu vực trung tâm Đồng bằng sông Hồng. Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, hệ thống cấp nước tưới cho khoảng 116.665ha đất nông nghiệp, tạo nguồn cấp nước cho các hoạt động kinh tế, dân sinh và tiêu thoát nước cho gần 199.000ha đất nông nghiệp, công nghiệp, đô thị và hạ tầng.
Bởi vậy, ô nhiễm hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải không đơn thuần là câu chuyện của những dòng kênh bị “bức tử.” Đó còn là sức ép đối với an ninh nguồn nước, hiệu quả sản xuất, chất lượng môi trường sống và mục tiêu phát triển bền vững của nhiều địa phương trong vùng.
Trước thực trạng đó, thời gian qua, Bộ Nông nghiệp và Môi trường đã xây dựng định hướng phát triển tổng thể hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải trở thành mô hình mẫu về thủy lợi hiện đại, lấy khai thác nguồn nước và hạ tầng thủy lợi phục vụ đa mục tiêu làm cốt lõi, bảo vệ môi trường sinh thái. Mục tiêu tổng quát là phát triển tổng thể thủy lợi Bắc Hưng Hải theo hướng hiện đại, phục vụ đa mục tiêu gắn với đa tầng giá trị, bảo vệ môi trường sinh thái bền vững, không gian xanh, bảo đảm an ninh nguồn nước trong vùng và góp phần phát triển kinh tế - xã hội trong toàn vùng.
Theo Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Dự án “Nâng cấp, hiện đại hóa và cải thiện môi trường nước hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải” có tổng mức đầu tư dự kiến 8.596 tỷ đồng, gồm 3 dự án thành phần. Cùng với việc nâng cấp hạ tầng thủy lợi, dự án cũng đặc biệt chú trọng cải thiện môi trường nước thông qua phối hợp với các địa phương kiểm soát nguồn thải, thu gom, xử lý nước thải và nâng cao hiệu quả quản lý, vận hành hệ thống.
Kỳ vọng khơi dòng chảy, trả lại giá trị vốn có
Sau rất nhiều nỗ lực (hoàn thiện các thủ tục đầu tư, bố trí nguồn vốn và chuẩn bị các điều kiện triển khai), chiều 9/10/2026, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Ủy ban Nhân dân thành phố Hà Nội và Ủy ban Nhân dân tỉnh Hưng Yên đã tổ chức Lễ khởi công Dự án nâng cấp, hiện đại hóa và cải thiện môi trường nước hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải.
Lễ khởi dự án trên càng ý nghĩa hơn khi được đón Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm cùng các đồng chí lãnh đạo Đảng, Nhà nước, các ban, bộ, ngành Trung ương và lãnh đạo các địa phương về dự, phát biểu chỉ đạo. Sự kiện này đã đánh dấu bước chuyển cụ thể, rõ nét từ định hướng, chuẩn bị đầu tư sang triển khai những hạng mục cụ thể, mở ra kỳ vọng lớn vào việc khơi thông dòng chảy, phục hồi hệ sinh thái, từng bước trả lại giá trị vốn có của công trình “đại thủy nông” quan trọng đối với khu vực.
Phát biểu chỉ đạo tại lễ khởi công, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước Tô Lâm đã nhấn mạnh, đặt việc phát triển tổng thể hệ thống Bắc Hưng Hải trong chiến lược bảo đảm an ninh nguồn nước, bảo vệ môi trường và phát triển bền vững vùng Đồng bằng sông Hồng; bảo vệ hệ thống thủy lợi và phục hồi môi trường nước là trách nhiệm chung của cả hệ thống chính trị, các cấp, các ngành, cộng đồng doanh nghiệp, toàn xã hội.
Xác định khôi phục, bảo vệ và nâng cao chất lượng môi trường nước là nhiệm vụ cấp bách, có ý nghĩa chiến lược, Tổng Bí thư, Chủ tịch nước yêu cầu giải quyết tận gốc các nguồn gây ô nhiễm, kiểm soát chặt chẽ việc xả thải, nâng cao hiệu quả thu gom, xử lý nước thải từ các khu đô thị, khu công nghiệp, cơ sở sản xuất, làng nghề và khu dân cư. Xác định rõ trách nhiệm của từng địa phương, cơ quan quản lý, cơ sở sản xuất, người dân; tăng cường kiểm tra, giám sát, xử lý nghiêm hành vi vi phạm.
Thông điệp xuyên suốt là không để tình trạng ô nhiễm kéo dài, tái diễn, ảnh hưởng đến sức khỏe và đời sống nhân dân; không đánh đổi môi trường lấy tăng trưởng kinh tế. Cùng với kiểm soát nguồn thải, cần cải thiện chất lượng nước, phục hồi hệ sinh thái và bảo vệ cảnh quan, hướng tới môi trường nước an toàn, trong lành.
Về phía Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cho biết gần 70 năm qua, hệ thống đã phục vụ tưới cho khoảng 116.655ha đất sản xuất nông nghiệp, nuôi trồng thủy sản; tạo nguồn cấp nước sinh hoạt cho khoảng 3,3 triệu người và tiêu, chống ngập úng cho gần 199.000ha tại Hà Nội, Hưng Yên, Bắc Ninh và Hải Phòng. Vì vậy, trước yêu cầu ngày càng cao về cấp, tiêu nước, bảo vệ môi trường và thích ứng với biến đổi khí hậu, việc nâng cấp, hiện đại hóa hệ thống là cần thiết nhằm phục vụ sản xuất, đời sống nhân dân và phát triển bền vững của vùng.
Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cũng nhấn mạnh, dự án nâng cấp, hiện đại hóa và cải thiện môi trường nước hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải khởi công lần này là bước triển khai đầu tiên, tạo tiền đề tiếp tục đầu tư, nâng cấp đồng bộ toàn hệ thống. Theo đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cam kết sẽ tổ chức thi công bảo đảm chất lượng, an toàn, đúng tiến độ; tăng cường kiểm tra, giám sát, không để xảy ra thất thoát, lãng phí, tiêu cực.
Bí thư Tỉnh ủy Hưng Yên Phạm Quang Ngọc cũng khẳng định các địa phương trong vùng dự án sẽ tiếp thu đầy đủ, tổ chức thực hiện nghiêm túc, hiệu quả những chỉ đạo của Tổng Bí thư, Chủ tịch nước; hướng tới xây dựng Bắc Hưng Hải trở thành hệ thống thủy lợi hiện đại, đồng bộ, đa mục tiêu, tạo lập không gian phát triển hài hòa giữa con người với thiên nhiên.
Từ thông điệp đến các cam kết tại lễ khởi công dự án, có thể thấy với hệ thống thủy lợi Bắc Hưng Hải, yêu cầu hồi sinh không chỉ là làm sạch những dòng kênh, mà còn là khôi phục chức năng của một hệ thống thủy lợi đã gắn bó với sinh kế hàng triệu người dân trong suốt gần 70 năm qua.
Và, khi hạ tầng được hiện đại hóa, nguồn thải được kiểm soát và trách nhiệm quản lý được thực thi đến cùng, “đại thủy nông” của vùng Đồng bằng sông Hồng sẽ tiếp tục phát huy vai trò trong bảo đảm an ninh nguồn nước, thúc đẩy sản xuất và kiến tạo không gian phát triển xanh, bền vững./.