Ngân hàng Nhà nước Việt Nam đang lấy ý kiến đối với dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, ngân hàng.
Tuy nhiên trước một số thông tin cho rằng khách hàng VIP, lãnh đạo ngân hàng sẽ bị đưa vào diện theo dõi chống rửa tiền, tối ngày 29/9 Ngân hàng Nhà nước Việt Nam cho biết cần hiểu đúng bản chất các quy định tại dự thảo Thông tư quy định về trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền trong lĩnh vực tiền tệ, hoạt động ngân hàng.
Theo dự thảo, đối tượng giám sát là các đối tượng báo cáo thuộc phạm vi quản lý của Ngân hàng Nhà nước, như tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức trung gian thanh toán... Việc thu thập, phân loại số liệu về khách hàng, người quản lý, cổ đông hay các lĩnh vực kinh doanh có rủi ro được thực hiện nhằm cung cấp dữ liệu đầu vào cho quá trình đánh giá rủi ro của tổ chức.
Đối tượng giám sát là tổ chức, không phải cá nhân
Một số thông tin cho rằng dự thảo quy định “phòng, chống rửa tiền với khách VIP, lãnh đạo ngân hàng”, “đưa khách VIP, lãnh đạo ngân hàng vào diện giám sát chống rửa tiền” hoặc các nhóm khách hàng đặc thù, khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên sẽ phải được thống kê và theo dõi riêng biệt.
Theo nội dung dự thảo Thông tư, cách hiểu này chưa phản ánh đúng đối tượng điều chỉnh của quy định.
Cụ thể, căn cứ khoản 2 Điều 1 và khoản 2 Điều 2 dự thảo Thông tư, đối tượng giám sát là các đối tượng báo cáo, gồm tổ chức tín dụng, chi nhánh ngân hàng nước ngoài, tổ chức trung gian thanh toán... Đây là các pháp nhân thuộc phạm vi quản lý, không phải cá nhân khách hàng hay cá nhân lãnh đạo ngân hàng.
Dự thảo cũng quy định việc thu thập thông tin về cơ cấu tổ chức, mô hình quản trị, điều hành, kiểm soát tại đối tượng giám sát, trong đó có các thông tin về Hội đồng quản trị, Ban Giám đốc, tỷ lệ sở hữu, Ban kiểm soát, cổ đông lớn, quy mô vốn...
Đây là những thông tin mà các ngân hàng đã có trách nhiệm báo cáo trong Báo cáo giám sát an toàn vi mô theo quy định tại Thông tư số 08/2022/TT-NHNN, Luật Các tổ chức tín dụng và pháp luật về chứng khoán.
Những thông tin này mang tính cơ bản, tổng quan, phục vụ hoạt động giám sát và đánh giá tổ chức tín dụng trên các phương diện như cơ cấu lãnh đạo, quản lý, quy mô và cấu trúc của đơn vị.
Số liệu khách hàng là dữ liệu đầu vào đánh giá rủi ro
Một nội dung khác được dư luận quan tâm là quy định về việc thu thập, phân loại số liệu khách hàng, trong đó có khách hàng VIP, khách hàng ưu tiên, khách hàng là tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực được đánh giá có rủi ro rửa tiền đáng quan tâm.
Một số thông tin cho rằng các nhóm khách hàng này sẽ phải được “thống kê và theo dõi riêng biệt” đồng thời dự thảo yêu cầu thống kê chuyên sâu số lượng khách hàng tổ chức hoạt động trong các lĩnh vực như dịch vụ tài sản mã hóa, kinh doanh bất động sản, đại lý bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý, trang sức, sòng bạc và trò chơi có thưởng.
Tuy nhiên, theo dự thảo Thông tư, các tổ chức tín dụng có trách nhiệm báo cáo tổng số lượng khách hàng, được phân tách thành các nhóm theo những đặc điểm khác nhau.
Các nhóm này có thể bao gồm khách hàng cá nhân, khách hàng tổ chức, khách hàng VIP, hoặc khách hàng là doanh nghiệp hoạt động trong những lĩnh vực được phân loại phục vụ mục đích giám sát phòng, chống rửa tiền, như tổ chức cung cấp dịch vụ chuyển tiền, kinh doanh ngoại tệ, sòng bạc, kinh doanh bất động sản, kinh doanh kim loại quý, đá quý và trang sức.
Việc phân loại và thu thập các thông tin nói trên được xây dựng trên cơ sở phương pháp luận và khuyến nghị của Lực lượng đặc nhiệm tài chính (FATF) và Quỹ Tiền tệ Quốc tế (IMF), nhằm phục vụ đánh giá mức độ rủi ro của tổ chức tín dụng xuất phát từ đặc điểm hoạt động kinh doanh và cơ cấu khách hàng.
Theo đó, các thông tin về khách hàng, cổ đông, người quản lý và các chủ thể liên quan được thu thập như dữ liệu đầu vào để phân tích, đánh giá bức tranh rủi ro tổng thể của đối tượng báo cáo.
"Việc thu thập và phân loại dữ liệu này không đồng nghĩa với việc các chủ thể nêu trên trở thành đối tượng giám sát riêng, cũng không có nghĩa những nhóm khách hàng này mặc nhiên được xác định là có rủi ro hoặc vi phạm các quy định về phòng, chống rửa tiền," Ngân hàng Nhà nước nêu rõ.
Dự thảo không mở rộng đối tượng báo cáo
Một cách hiểu khác cho rằng việc đưa thêm thông tin về lãnh đạo ngân hàng, khách hàng VIP và các tổ chức hoạt động trong những lĩnh vực có mức độ rủi ro rửa tiền đáng quan tâm vào hệ thống dữ liệu sẽ giúp mở rộng phạm vi kiểm soát.
Tuy nhiên, theo nội dung dự thảo Thông tư, văn bản này không mở rộng đối tượng báo cáo hoặc đối tượng giám sát so với Luật Phòng, chống rửa tiền năm 2022.
Dự thảo chỉ quy định về trình tự, thủ tục nghiệp vụ giám sát của Ngân hàng Nhà nước đối với các tổ chức thuộc phạm vi quản lý.
Do đó, việc phân loại và thu thập số liệu về khách hàng, người quản lý, cổ đông hoặc các lĩnh vực kinh doanh có rủi ro là một phần dữ liệu phục vụ công tác đánh giá rủi ro của tổ chức tín dụng, thay vì thiết lập một nhóm “đối tượng giám sát” mới.
Việc diễn giải theo hướng dự thảo “mở rộng đối tượng từ lãnh đạo ngân hàng đến khách VIP” có thể dẫn đến cách hiểu rằng lãnh đạo ngân hàng hoặc những người gửi tiền với số tiền lớn mặc nhiên được xem là những đối tượng tiềm ẩn rủi ro hoặc tội phạm. Cách hiểu này không phản ánh mục đích của quy định về giám sát phòng, chống rửa tiền trong dự thảo.
Theo Ngân hàng Nhà nước, về bản chất, hoạt động giám sát phòng, chống rửa tiền đối với các tổ chức tín dụng nhằm thu thập, phân tích thông tin để đánh giá rủi ro ở cấp độ tổ chức. Việc một nhóm khách hàng hoặc lĩnh vực kinh doanh được phân loại trong dữ liệu giám sát không đồng nghĩa với việc từng cá nhân, tổ chức trong nhóm đó bị xác định là có hành vi vi phạm.
Cũng theo Ngân hàng Nhà nước, dự thảo Thông tư quy định trình tự, thủ tục giám sát hoạt động phòng, chống rửa tiền mà Ngân hàng Nhà nước đang xây dựng là bước đi cụ thể hóa định hướng tạo lập khuôn khổ pháp lý đồng bộ, hiện đại và nâng cao hiệu lực, hiệu quả công tác phòng, chống rửa tiền, từ đó bảo vệ sự an toàn, lành mạnh của hệ thống tài chính - ngân hàng và củng cố vị thế và uy tín của Việt Nam trong tiến trình hội nhập tài chính quốc tế./.