Nhận lời mời của Chủ tịch Hội đồng châu Âu Herman Van Rompuy, Thủ tướngVương quốc Bỉ Elio Di Rupo, Tổng thống Cộng hòa Italy Giorgio Napolitano và Thủtướng Anh David Cameron, Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng thực hiện chuyến thămchính thức Vương quốc Bỉ và Liên minh châu Âu (EU); thăm cấp Nhà nước Cộng hòaItaly và thăm chính thức Vương quốc Anh từ ngày 17-24/1/2013.
Đây là chuyến thăm các nước Tây Âu lần đầu tiên của Tổng Bí thư Nguyễn PhúTrọng trên cương vị Tổng Bí thư Ban Chấp hành Trung ương Đảng Cộng sản Việt Namvà là chuyến đi đầu tiên của Tổng Bí thư Đảng Cộng sản Việt Nam tới khu vực nàytrong nhiều năm qua.
Chuyến thăm nhằm tiếp tục triển khai đồng bộ, toàn diện đường lối đốingoại độc lập, tự chủ, hòa bình, hợp tác và phát triển; đa dạng hóa, đa phươnghóa quan hệ, chủ động và tích cực hội nhập quốc tế cũng như nâng cao vị thế củađất nước; tạo môi trường quốc tế thuận lợi cho sự nghiệp xây dựng, bảo vệ vàphát triển đất nước.
Trên tinh thần đó, chuyến đi của Tổng Bí thư sẽ là dấu mốc quan trọngtrong quan hệ của Việt Nam với các đối tác, thúc đẩy và mở rộng hợp tác nhiềumặt với các đối tác quan trọng trong tình hình mới.
Phát triển sâu rộng quan hệ Việt Nam-Bỉ
Việt Nam và Bỉ thiết lập quan hệ ngoại giao từ tháng 3/1973. Từ năm 1992,quan hệ hai nước được thúc đẩy mạnh mẽ hơn. Quan hệ hữu nghị và hợp tác nhiềumặt giữa hai nước phát triển sâu rộng và tích cực trong tất cả các lĩnh vực, đặcbiệt về chính trị-ngoại giao, kinh tế, hợp tác phát triển và giáo dục-đào tạo.
Ngoài quan hệ hợp tác chính thức với Chính phủ Liên bang, Việt Nam cũngđang nhận được viện trợ không hoàn lại của các cộng đồng, một số vùng, tổ chứccủa Bỉ ... Từ năm 1977 đến nay, Bỉ đã cho Việt Nam vay và viện trợ không hoànlại gần 300 triệu USD (trong đó viện trợ không hoàn lại chiếm khoảng 60%). Cácchương trình hợp tác đa dạng và tập trung vào 5 lĩnh vực: nước sạch, vệ sinh vàquản lý rác thải; giáo dục; nông nghiệp và phát triển nông thôn; quản lý nhànước và y tế.
Viện trợ của Bỉ cho Việt Nam giai đoạn 2007-2010 trị giá 37,5 triệu euro,ưu tiên cho phát triển nguồn nhân lực, quản lý nguồn nước, bảo vệ môi trường,cải thiện điều kiện sức khỏe và nâng cao chất lượng cuộc sống. Trong khuôn khổChiến lược Hợp tác Việt-Bỉ (ICP 2007-2010) 20 dự án hợp tác đang được Bỉ triểnkhai với quy mô vừa phải, phù hợp với khả năng tiếp nhận của các địa phương vàtương đối hiệu quả, góp phần tích cực vào công cuộc phát triển kinh tế, xóa đóigiảm nghèo và tăng cường năng lực tại các địa phương và lĩnh vực có dự án.
Từ năm 2009, Bỉ là thị trường xuất khẩu lớn thứ 5 của Việt Nam trong cácnước châu Âu. Hàng xuất khẩu của Việt Nam sang Bỉ tập trung vào giầy dép, dệtmay, thủy sản, càphê, túi xách. Ngoài ra, gỗ, cao su, sản phẩm nhựa, đá và kimloại quý là những mặt hàng có tốc độ tăng trưởng xuất khẩu nhanh và tiềm năngcòn lớn. Việt Nam nhập từ Bỉ chủ yếu là máy móc thiết bị phụ tùng, sắt thép, hóachất, tân dược.
Công tác xúc tiến thương mại giữa hai nước được hai bên quan tâmvà phát triển cả về số lượng đoàn tham gia và các lĩnh vực trao đổi. Quan hệgiữa các tổ chức kinh tế trung ương, địa phương, ngành của Việt Nam với 3 vùngWallonie-Flandre-Brussels ngày càng chặt chẽ.
Hai nước hợp tác chặt chẽ trên các diễn đàn đa phương, nhất là tại Liênhợp quốc và trong khuôn khổ Hội nghị Cấp cao Á-Âu (ASEM), ASEAN-EU. Chuyến thămchính thức Vương quốc Bỉ của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhằm tăng cường quanhệ chính trị, làm cơ sở cho quan hệ lâu dài trên các mặt, nhất là kinh tế, giáodục, khoa học, công nghệ; xem xét khả năng nâng cấp quan hệ song phương trên mộtsố lĩnh vực thích hợp trong tương lai; chia sẻ quan điểm về các vấn đề khu vựcvà quốc tế cùng quan tâm.
Thúc đẩy hợp tác toàn diện Việt Nam-EU
Trong hơn 20 năm qua, quan hệ Việt Nam và EU đã phát triển nhanh chóng vàsâu rộng. Về chính trị, lãnh đạo cấp cao hai bên luôn khẳng định coi trọng tăngcường hợp tác nhiều mặt cho tương xứng với tiềm năng và vị thế của hai bên. Vềkinh tế-thương mại, EU là đối tác hàng đầu của Việt Nam, là thị trường xuất khẩuquan trọng thứ hai của Việt Nam (sau Hoa Kỳ) và năm 2012 đã vượt lên xếp thứnhất.
Trong những năm gần đây, kim ngạch thương mại hai chiều Việt Nam-EU haibên tăng trung bình từ 15-20%/năm. Tính đến tháng 8/2012, tổng số vốn đầu tưđăng ký của các nước EU vào Việt Nam đạt trên 18 tỷ USD, trong đó vốn thực hiệnđạt 13 tỷ USD.
Về hợp tác phát triển, EU là nhà tài trợ song phương lớn thứ hai về hỗ trợphát triển chính thức (ODA) và là nhà cung cấp viện trợ không hoàn lại lớn nhấtcho Việt Nam, chiếm 20% tổng cam kết của cộng đồng quốc tế tài trợ cho Việt Nam.Vừa qua, hai bên đã ký chính thức Hiệp định khung Đối tác và Hợp tác Toàn diện(PCA) và kết thúc vòng 1 đàm phán Hiệp định Thương mại Tự do (FTA).
Nhìn nhận vai trò quan trọng của Việt Nam trong khu vực, nhất là với vịtrí điều phối quan hệ ASEAN-EU từ tháng 7/2012 và giữ cương vị Tổng Thư ký ASEANvào năm 2013, EU và các nước thành viên mong muốn thúc đẩy quan hệ với Việt Namvà qua cầu nối Việt Nam thúc đẩy quan hệ với ASEAN.
Chuyến thăm chính thức EU của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọng nhằm khẳng địnhViệt Nam coi trọng quan hệ với EU; cam kết thúc đẩy quan hệ giữa Việt Nam vớiEU, phát huy vai trò là nước điều phối để thúc đẩy quan hệ ASEAN-EU; góp phầnquan trọng tháo gỡ những vấn đề tồn tại và thúc đẩy triển khai hiệu quả một sốchương trình, dự án mà các đối tác quan tâm và Việt Nam có lợi ích thiết thực;cùng trao đổi một số vấn đề khu vực và quốc tế cùng quan tâm.
Thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam-Italy
Italy là một quốc gia có lịch sử lâu đời gắn liền với lịch sử La Mã cổđại. Italy nghèo về tài nguyên, khoáng sản nhưng có nền công nghiệp phát triểnđa dạng với các ngành chủ chốt là: hóa chất, chế tạo máy, sản xuất phương tiệnvận tải, khai thác và chế biến dầu lửa, luyện kim, hàng gia dụng, gốm sứ, cơ khíquốc phòng, thủy sản, đồ da, may mặc, thiết kế thời trang. Với diện tích đấtcanh tác không nhiều nhưng khí hậu ôn hòa và áp dụng kỹ thuật cao, Italy cũng cómột nền nông nghiệp phát triển với các sản phẩm chủ yếu: trái cây, nho, khoaitây, củ cải đường, đậu tương, lúa mỳ, ô liu, rượu vang, thịt bò và sản phẩm sữa.
Nền kinh tế của Italy đứng thứ 7 trên thế giới, sau Hoa Kỳ, Nhật, Đức,Trung Quốc, Anh và Pháp. Đáng chú ý là Italy có mô hình phát triển kinh tế gầngũi với Việt Nam về hệ thống các doanh nghiệp nhỏ và vừa rất năng động và hiệuquả, đóng góp tới gần 2/3 tổng sản phẩm quốc dân.
Việt Nam và Italy chính thức thiết lập quan hệ ngoại giao ngày từ năm1973. Từ những năm 1990, quan hệ hai nước đã phát triển tích cực, toàn diện. Hainước coi trọng vị trí, vai trò của nhau; hoạt động và giá trị trao đổi kinh tế,thương mại, đầu tư song phương phát triển ổn định dù còn ở mức khiêm tốn. Italyđứng thứ 32 trong số các quốc gia trên thế giới về mức đầu tư trực tiếp tại ViệtNam với 23 dự án trị giá 93 triệu USD, chủ yếu trong các ngành: giày da, xâydựng, thiết bị vệ sinh, bình nóng lạnh, chế biến thép.
Kim ngạch thương mại haichiều giữa Việt Nam và Italy chưa xứng với tiềm năng kinh tế hai nước mặc dùtăng đều trong những năm qua. Những mặt hàng xuất khẩu chủ yếu của Việt Nam vàothị trường Italy là giày dép, càphê, hàng dệt và thủy sản. Việt Nam nhập từItaly chủ yếu là máy móc thiết bị cơ khí, phương tiện vận tải và nguyên liệu da.
Hai nước đã tái khởi động hoạt động của Ủy ban Hỗn hợp về Hợp tác Pháttriển Việt Nam-Italy, nhất trí tạo điều kiện để các doanh nghiệp hai nước kếtnối đối tác, tăng cường đầu tư, kể cả hình thức hợp tác Đối tác Công-Tư (PPP).
Trong lĩnh vực văn hóa, hai bên thường xuyên tổ chức các tuần lễ, thángvăn hóa tại Italy và Việt Nam. Đáng chú ý là hai liên hoan văn hóa Việt Nam“Rồng và Bướm” tại Rome (2006 và 2007), “Gần và Xa” tại Udine (2007) và năm vănhóa Italy tại Việt Nam mang tên “Cầu vồng Ý” với hơn 40 hoạt động văn hóa kéodài từ tháng 4 đến tháng 10/2007.
Chuyến thăm cấp Nhà nước Cộng hòa Italy của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọngnhằm nâng cấp quan hệ toàn diện các lĩnh vực với Italy, đặc biệt là ký Tuyên bốchung thiết lập quan hệ Đối tác chiến lược Việt Nam-Italy; tạo điểm nhấn trongviệc tăng cường hợp tác về kinh tế và quốc phòng, chia sẻ quan điểm về các vấnđề quốc tế và khu vực cùng quan tâm.
Hiện thực hóa nội hàm quan hệ đối tác chiến lược Việt-Anh
Việt Nam và Vương quốc Anh thiết lập quan hệ ngoại giao từ năm 1973. Trongnhững năm gần đây, thương mại hai chiều tăng trưởng đều đặn khoảng 15-20%. Anhưu tiên cung cấp ODA cho Việt Nam và là nhà tài trợ song phương đầu tiên trênthế giới cam kết ODA cho Việt Nam đến năm 2015.
Sau khi thiết lập quan hệ đối tác chiến lược tháng 9/2010, sự hợp tác giữahai nước được tích cực triển khai thông qua các cơ chế chiến lược và Ủy ban Hỗnhợp kinh tế-thương mại (JETCO), xây dựng và thực hiện Kế hoạch hành động hằngnăm.
Hai bên cũng nhất trí tăng cường trao đổi đoàn các cấp, tiếp xúc thườngxuyên giữa Lãnh đạo cấp cao hai nước, tăng cường quan hệ hợp tác giữa Quốc hội,các bộ, ngành, địa phương; thúc đẩy mạnh mẽ hợp tác kinh tế-thương mại-đầu tư,một lĩnh vực hợp tác trọng tâm và nhiều tiềm năng; tăng cường hợp tác tại cácdiễn đàn đa phương và các tổ chức quốc tế lớn nhất, nhất là tại Liên hợp quốc,ASEM.
Trong những năm qua, xuất khẩu của Việt Nam sang Anh tăng trung bình17%/năm, Việt Nam liên tục xuất siêu. Những mặt hàng xuất chủ yếu : giày dép,dệt may, chè và càphê, gạo, thủy sản, cao su… Những mặt hàng nhập khẩu chủ yếutừ Anh: hàng gia công chế biến và thiết bị công nghiệp, hóa chất, thiết bị viễnthông, thuốc lá…
Hiện nay, Anh có 138 văn phòng đại diện thương mại thường trú và chi nhánhkinh doanh tại Việt Nam. Năm 1998, Anh thành lập Hiệp hội doanh nghiệp Anh tạiViệt Nam (BBGV) nhằm thúc đẩy quan hệ kinh tế và các hoạt động từ thiện tại ViệtNam. Ngày 19/7/2007, hai bên đã ký thoả thuận thành lập Ủy ban hỗn hợp về Kinhtế và Thương mại (JETCO) nhằm đề ra các biện pháp thúc đẩy quan hệ kinh tế,thương mại và đầu tư song phương. Tháng 11/2011, Anh tuyên bố thành lập Hội đồngKinh doanh Anh-ASEAN nhằm thúc đẩy quan hệ kinh tế-thương mại giữa Anh với cácnước ASEAN, trong đó có Việt Nam.
Các công ty Anh vào Việt Nam sớm (1988-1989) nhưng thời gian đầu chủ yếutập trung vào lĩnh vực dầu khí (70% tổng đầu tư). Cho đến nay, đầu tư của Anh đãmở rộng ra nhiều lĩnh vực mới như: ngân hàng, tài chính, công nghiệp chế tạo,dịch vụ, may mặc... Nhìn chung các dự án đầu tư của Anh có quy mô vừa và nhỏ,tập trung vào các lĩnh vực khai khoáng, công nghiệp chế biến, chế tạo, kinhdoanh bất động sản và các lĩnh vực ngân hàng, dịch vụ tài chính và bảo hiểm.
Tính đến hết tháng 11/2012, Anh có 162 dự án còn hiệu lực với tổng vốnđăng ký là 2,7 tỷ USD (đứng thứ 3 trong các nước EU, sau Hà Lan và Pháp và đứngthứ 18/96 trong số các nước và vùng lãnh thổ đầu tư vào Việt Nam). Ngoài ra, cáccông ty Anh thuộc British Virgin Island đã đầu tư vào Việt Nam với số vốn khoảng3 tỷ USD. Nhân chuyến thăm Anh của Phó Thủ tướng Nguyễn Thiện Nhân(9-11/3/2010), hai bên đã ra Tuyên bố chung về phát triển mô hình Hợp tácCông-Tư tại Việt Nam, nhằm thu hút đầu tư cho các dự án phát triển hạ tầng cơ sởtại Việt Nam trong thời gian tới.
Tính đến nay, các doanh nghiệp Việt Nam đã có hai dự án đầu tư sang Anhvới tổng vốn đầu tư là 500.000 USD. Trong đó có 1 dự án trong lĩnh vực dịch vụcủa Công ty Vải Thuận Kiều để trưng bày và quảng bá sản phẩm Việt Nam và Liênhiệp Hàng hải Việt Nam đầu tư làm dịch vụ đại lý hàng hải; 1 dự án của Công tyđầu tư và phát triển chè mở đại lý tiêu thụ chè tại London.
Hai nước đã ký Thỏa thuận về Quan hệ đối tác phát triển giữa hai nước giaiđoạn 2006-2015, theo đó Chính phủ Anh viện trợ không hoàn lại cho Việt Nam 250triệu Bảng Anh trong giai đoạn 2006-2010 (bình quân 50 triệu Bảng/năm) vớikhoảng 70% ngân sách hỗ trợ cho các Chương trình liên quan đến giảm nghèo củaViệt Nam (PRSC).
Phần còn lại dành cho các lĩnh vực giáo dục, y tế, nước sạch và vệ sinhnông thôn, phòng chống tham nhũng. Với việc hai nước ký Thoả thuận Quan hệ đốitác phát triển giữa Việt Nam và Anh giai đoạn 2006-2015, Anh là nhà tài trợ ODAsong phương đầu tiên và đến nay cũng là duy nhất ký Thỏa thuận hợp tác pháttriển dài hạn trong 10 năm với Việt Nam.
Tháng 5/2011, hai bên ký Văn bản điều chỉnh bổ sung Thỏa thuận Đối tácphát triển Việt Nam-Anh giai đoạn 2011-2016, theo đó Anh cam kết viện trợ khônghoàn lại cho Việt Nam 70 triệu bảng Anh trong giai đoạn 2011-2015, mức độ chonăm 2016 sẽ được xác định sau. Viện trợ của Anh được ưu tiên tập trung hỗ trợgiúp Việt Nam đạt được các mục tiêu Thiên niên kỷ về Giáo dục tiểu học,HIV/AIDS; kết hợp các Chương trình vệ sinh môi trường, tăng trưởng có lợi chotất cả các đối tượng; quản trị nhà nước và biến đổi khí hậu.
Trong những năm qua, hợp tác giữa Việt Nam và Anh trong lĩnh vực giáo dụcđào tạo phát triển tích cực. Hàng năm, Chính phủ Anh dành từ 25-30 suất học bổngcho học sinh Việt Nam. Số người Việt Nam nhận học bổng của Chính phủ Anh cho đếnnay là trên 600. Hiện có khoảng hơn 7.000 sinh viên Việt Nam đang theo học tạicác trường của Anh. Hội đồng Anh (BC) là một tổ chức được Chính phủ Anh uỷ quyềnđối với các hoạt động về văn hóa và giáo dục tại Việt Nam; có mặt tại Việt Namtừ cuối 1993 với trụ sở ở Hà Nội và Thành phố Hồ Chí Minh. Đến nay Hội đồng Anhđã tổ chức các lớp bổ túc tiếng Anh miễn phí cho trên 1.000 cán bộ của Việt Nam.
Chuyến thăm chính thức Vương quốc Anh của Tổng Bí thư Nguyễn Phú Trọngnhằm thúc đẩy quan hệ hính trị và tăng cường tin cậy, hiểu biết lẫn nhau giữaViệt Nam và Vương quốc Anh; hiện thực hóa nội hàm quan hệ đối tác chiến lượcgiữa hai nước./.
Hoàng Thị Hoa (TTXVN)