“Việt Nam đang tạo ra bao nhiêu giá trị gia tăng trong ngành điện tử? Có thêm bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam trở thành nhà cung cấp cho các chuỗi sản xuất toàn cầu?” - đây là những vấn đề Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc đặt ra tại buổi làm việc với Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam và một số doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn trong ngành điện tử, bán dẫn hồi tháng 9/2026.
Thực tế cho thấy, với kim ngạch xuất khẩu liên tục tăng trưởng, ngành điện tử đang trở thành một trong những động lực quan trọng của sản xuất công nghiệp và thương mại Việt Nam.
Tuy nhiên, phía sau quy mô xuất khẩu ngày càng lớn là sự phụ thuộc đáng kể vào linh kiện, vật liệu và công nghệ nhập khẩu, trong khi doanh nghiệp trong nước chưa tham gia sâu vào chuỗi cung ứng.
Nâng cao tỷ lệ nội địa hóa, phát triển nhà cung cấp Việt Nam và gia tăng giá trị giữ lại trong nước đang trở thành yêu cầu cấp thiết để ngành điện tử đóng góp thực chất, bền vững hơn vào mục tiêu tăng trưởng kinh tế hai con số.
Xuất khẩu tăng mạnh, phụ thuộc nhập khẩu còn lớn
Theo số liệu sơ bộ của Cục Hải quan, 10 tháng năm 2026, kim ngạch xuất khẩu nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 149,41 tỷ USD, tăng 71% so với cùng kỳ năm trước; nhóm điện thoại và linh kiện đạt 57,61 tỷ USD, tăng 18,4%. Tổng kim ngạch của hai nhóm hàng đạt 207,02 tỷ USD, chiếm 41,5% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước. Riêng tháng 10, hai nhóm hàng này xuất siêu khoảng 4,1 tỷ USD.
Kết quả trên tiếp tục khẳng định vị trí của điện tử trong cơ cấu xuất khẩu, đồng thời phản ánh khả năng mở rộng sản xuất, đáp ứng đơn hàng và tham gia chuỗi cung ứng toàn cầu của Việt Nam.
Trong bối cảnh nhu cầu thiết bị điện tử, máy chủ, trung tâm dữ liệu, bán dẫn và các sản phẩm phục vụ trí tuệ nhân tạo gia tăng, ngành điện tử có thêm cơ hội thu hút đầu tư, mở rộng thị trường và phát triển các lĩnh vực sản xuất có hàm lượng công nghệ cao.
Theo báo cáo của Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, cộng đồng doanh nghiệp điện tử hiện có quy mô hơn 80.000 doanh nghiệp, tạo việc làm cho khoảng 1,9 triệu lao động và đóng góp trên 30% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước.
Đây là một trong những ngành công nghiệp có quy mô xuất khẩu lớn nhất, giữ vai trò đặc biệt quan trọng đối với tăng trưởng kinh tế, chuyển đổi số, đổi mới sáng tạo và năng lực cạnh tranh quốc gia.
Tiến sỹ Nguyễn Văn Đông, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam cho rằng, Việt Nam đang giữ vị trí ngày càng quan trọng trong chuỗi cung ứng điện tử toàn cầu. Sự phát triển nhanh của trí tuệ nhân tạo, bán dẫn, máy chủ, trung tâm dữ liệu và thiết bị thông minh đang mở ra cơ hội lớn để Việt Nam thu hút đầu tư, mở rộng sản xuất và nâng cao vị thế trong chuỗi giá trị.
Tuy nhiên, đằng sau những con số tăng trưởng ấn tượng là sự phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung bên ngoài, phần giá trị gia tăng do doanh nghiệp Việt Nam tạo ra và nắm giữ còn hạn chế.
Trong 10 tháng, nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 215,25 tỷ USD, tăng 74,4%, cao hơn 65,84 tỷ USD so với kim ngạch xuất khẩu cùng nhóm hàng. Trong khi đó, nhập khẩu điện thoại và linh kiện đạt 9,26 tỷ USD, giảm 1,6%. Tính chung hai nhóm hàng, nhập khẩu đạt 224,51 tỷ USD, vượt xuất khẩu 17,49 tỷ USD.
Đáng chú ý, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện vừa dẫn đầu về xuất khẩu, vừa là mặt hàng nhập khẩu lớn. Tỷ trọng nhập khẩu cao phản ánh nhu cầu linh kiện, vật liệu và thiết bị đầu vào phục vụ sản xuất, lắp ráp hàng xuất khẩu, nhưng đồng thời cho thấy năng lực cung ứng trong nước chưa theo kịp tốc độ mở rộng của ngành.
Sự hiện diện của các tập đoàn FDI lớn có vai trò quan trọng trong việc mở rộng năng lực sản xuất, thu hút công nghệ, thị trường và đơn hàng, góp phần đưa Việt Nam trở thành cứ điểm sản xuất trong chuỗi cung ứng điện tử quốc tế.
Tuy nhiên, mức độ tham gia của doanh nghiệp trong nước vào các công đoạn sản xuất và cung ứng đầu vào vẫn còn hạn chế, khiến phần giá trị gia tăng do doanh nghiệp Việt Nam tạo ra và nắm giữ chưa tương xứng với quy mô xuất khẩu.
Vấn đề đặt ra không đơn thuần là giảm nhập khẩu, bởi phần lớn hàng nhập khẩu là tư liệu sản xuất phục vụ hoạt động công nghiệp. Điều quan trọng là từng bước thay thế những sản phẩm, linh kiện và vật liệu mà doanh nghiệp trong nước có khả năng sản xuất; đồng thời nâng cao năng lực công nghệ, chất lượng và khả năng đáp ứng tiêu chuẩn quốc tế. Mục tiêu cuối cùng không chỉ là tăng kim ngạch xuất khẩu mà còn phải gia tăng phần giá trị được tạo ra và giữ lại tại Việt Nam.
Theo Tiến sĩ Nguyễn Văn Đông, Chủ tịch Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam, điều quan trọng không phải là hạn chế nhập khẩu một cách cơ học, mà là trả lời được ba câu hỏi cốt lõi: Việt Nam tạo ra được bao nhiêu giá trị gia tăng; có thêm bao nhiêu doanh nghiệp Việt Nam trở thành nhà cung cấp cho các chuỗi sản xuất toàn cầu; và làm chủ thêm được những công nghệ nào? Nếu không giải quyết được những vấn đề này, Việt Nam có thể tiếp tục là một trung tâm sản xuất lớn, nhưng chưa thể trở thành quốc gia có nền công nghiệp điện tử mạnh, tự chủ và phát triển bền vững.
Từ thực tiễn vận hành nhà máy và đàm phán đơn hàng với các đối tác toàn cầu, ông Lê Song Hào, Tổng Giám đốc Công ty Điện tử SHDC, một trong số ít doanh nghiệp thuần Việt sản xuất bo mạch và lắp ráp thiết bị điện tử hoàn chỉnh (EMS) đã tham gia vào chuỗi cung ứng quốc tế, cho rằng nhiều chương trình kết nối giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước thời gian qua còn thiếu động lực kinh tế thực chất.
Các tập đoàn FDI thường đã có chuỗi cung ứng khép kín, ổn định mang từ chính quốc sang nên không mặn mà chuyển giao, thay đổi nhà cung cấp.
“Không một tập đoàn toàn cầu nào thay đổi vendor chỉ vì chúng ta tổ chức một hội nghị kết nối. Họ chỉ thay đổi khi lợi ích kinh tế đủ lớn để bù đắp cho chi phí và rủi ro chuyển đổi,” ông Hào nói.
Ông Hào cũng lưu ý nguy cơ một số doanh nghiệp lợi dụng hoạt động lắp ráp đơn giản tại Việt Nam để hợp thức hóa xuất xứ hàng hóa, né tránh các biện pháp phòng vệ thương mại. Vì vậy, cần nâng cao năng lực cảnh báo sớm, kiểm soát truy xuất nguồn gốc và quy tắc xuất xứ, bảo đảm môi trường cạnh tranh công bằng, tránh ảnh hưởng đến những doanh nghiệp thực sự đầu tư sản xuất trong nước.
Phát triển nhà cung cấp nội địa, tháo gỡ các điểm nghẽn
Ông Nguyễn Anh Sơn, Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương) cũng nhìn nhận một thực tế giá trị gia tăng tạo ra trong nước của ngành điện tử chưa tương xứng với quy mô kim ngạch xuất khẩu. Nguyên nhân chủ yếu là năng lực của doanh nghiệp trong nước, nhất là doanh nghiệp nhỏ và vừa, trong việc tham gia vào các chuỗi cung ứng toàn cầu còn hạn chế.
Nhiều doanh nghiệp chưa đáp ứng đầy đủ các yêu cầu về quy mô sản xuất, tiêu chuẩn kỹ thuật, quản trị chất lượng, khả năng đổi mới công nghệ, tính ổn định của nguồn cung và còn phụ thuộc đáng kể vào nguồn nguyên liệu, linh kiện nhập khẩu.
Để giải quyết những vấn đề này, cần thúc đẩy liên kết giữa doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước, tạo điều kiện để doanh nghiệp Việt Nam từng bước trở thành nhà cung cấp trong chuỗi sản xuất toàn cầu, thay vì chỉ tham gia ở các công đoạn có giá trị gia tăng thấp.
Tập trung phát triển mạnh công nghiệp hỗ trợ, nâng cao năng lực của doanh nghiệp Việt Nam thông qua hỗ trợ đổi mới công nghệ, nâng cao năng lực quản trị, đáp ứng các tiêu chuẩn quốc tế và tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng.
Yêu cầu chuyển đổi mô hình phát triển ngành điện tử đã được Phó Thủ tướng Thường trực Chính phủ Phạm Gia Túc nhấn mạnh tại buổi làm việc với Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam và một số doanh nghiệp xuất nhập khẩu lớn trong ngành điện tử, bán dẫn.
Tại Thông báo số 481/TB-VPCP ngày 14/9/2026, Văn phòng Chính phủ thông báo kết luận của Phó Thủ tướng, trong đó đặt trọng tâm vào kết nối doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao giá trị gia tăng nội địa.
Phó Thủ tướng đề nghị Hiệp hội Doanh nghiệp Điện tử Việt Nam tăng cường kết nối các doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, xây dựng cơ chế kết nối cung-cầu, xác định rõ những sản phẩm linh kiện, vật liệu và công đoạn có khả năng nội địa hóa để tập trung phát triển.
Hiệp hội cần phối hợp với các tập đoàn điện tử, bán dẫn lớn xây dựng danh mục vật liệu, sản phẩm hỗ trợ có nhu cầu cao, qua đó tạo cơ sở kết nối và phát triển doanh nghiệp cung ứng trong nước.
Đối với các doanh nghiệp điện tử, bán dẫn, Phó Thủ tướng yêu cầu xác định nâng cao giá trị gia tăng, phát triển nhà cung cấp và giảm dần phụ thuộc vào nhập khẩu là trách nhiệm chiến lược; phải xây dựng kế hoạch cụ thể về nội địa hóa sản phẩm, linh kiện, vật liệu và các công đoạn sản xuất.
Không dừng ở việc mở rộng sản xuất, tăng kim ngạch xuất khẩu, trọng tâm đặt ra với ngành điện tử là hình thành được mạng lưới doanh nghiệp cung ứng trong nước đủ năng lực tham gia vào các chuỗi sản xuất toàn cầu, qua đó nâng cao tỷ lệ giá trị gia tăng được tạo ra tại Việt Nam./.