Hơn 2.000 năm hiện diện trên đất nước Việt Nam, Phật giáo đã hòa quyện vào tâm hồn, lối sống và văn hóa dân tộc. Lịch sử đã chứng minh, Phật giáo Việt Nam luôn tìm thấy phương thức nhập thế phù hợp với từng giai đoạn lịch sử của đất nước.
Để làm rõ vai trò quan trọng của Phật giáo trong xây dựng và phát triển đất nước, ngày 2/11, Viện Hàn lâm Khoa học xã hội Việt Nam phối hợp với Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương, Giáo hội Phật giáo Việt Nam tổ chức Hội thảo khoa học: “Vai trò của Phật giáo Việt Nam trong kỷ nguyên mới.”
Phật giáo Việt Nam gắn sự tu tập với trách nhiệm xã hội
Nhìn lại lịch sử Phật giáo Việt Nam, ông Phạm Tất Thắng, Ủy viên Ban Chấp hành Trung ương Đảng, Phó Bí thư Đảng ủy Dân vận, Mặt trận và các đoàn thể Trung ương khẳng định Đảng, Nhà nước và Mặt trận Tổ quốc Việt Nam luôn trân trọng, ghi nhận đóng góp to lớn của Giáo hội, chư tôn đức tăng ni và đồng bào Phật tử vào sự nghiệp xây dựng và bảo vệ Tổ quốc, củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc, bồi đắp văn hóa, đạo đức và mở rộng quan hệ đối ngoại với nhân dân các nước.
Ngay từ buổi đầu nền độc lập đến giai đoạn đấu tranh cách mạng, các tăng ni đã luôn gắn sự tu tập với trách nhiệm với đời, với nước.
Trong kháng chiến chống thực dân Pháp, nhiều tăng ni đã cởi áo cà sa khoác chiến bào, nhiều ngôi chùa đã trở thành cơ sở cách mạng. Sau năm 1954 ở miền Bắc, tăng ni, Phật tử cùng với nhân dân xây dựng chủ nghĩa xã hội, góp sức người, sức của chi viện cho tiền tuyến. Nhiều tăng ni, Phật tử đã tham gia Mặt trận Dân tộc Giải phóng miền Nam Việt Nam, góp phần vào thắng lợi của sự nghiệp thống nhất đất nước.
Theo ông Phạm Tất Thắng, điều đáng quý nhất là tinh thần từ bi, trí tuệ của Phật giáo đã thực sự đi vào đời sống, trở thành hành động cụ thể vì con người. Đó là biểu hiện sinh động của tinh thần nhập thế và cũng là minh chứng tiếp tục cho vai trò của Giáo hội với tư cách thành viên tích cực của Mặt trận trong xây dựng khối đại đoàn kết toàn dân tộc.
Cùng quan điểm đó, Giáo sư-Tiến sỹ Lê Văn Lợi, Ủy viên Trung ương Đảng, Chủ tịch Viện Hàn lâm Khoa học Xã hội Việt Nam cho rằng trong đời sống đương đại, Phật giáo Việt Nam đang sở hữu nhiều tiềm năng to lớn có thể đóng góp cho sự nghiệp phát triển đất nước.
Trước hết là nguồn lực con người và mạng lưới tổ chức. Giáo hội có hệ thống tổ chức từ Trung ương đến địa phương, với đội ngũ tăng ni đông đảo, hệ thống cơ sở thờ tự rộng khắp và một cộng đồng Phật tử cũng như người có cảm tình với Phật giáo chiếm tỷ lệ đáng kể trong dân cư. Đây là nguồn lực xã hội có khả năng huy động, kết nối, lan tỏa các giá trị tích cực tới cộng đồng.
Thứ hai là giá trị tư tưởng, đạo đức và văn hóa. Khi đất nước đặt mục tiêu phát triển nhanh, bền vững, lấy con người làm trung tâm, văn hóa làm nền tảng tinh thần, thì những giá trị ấy càng có ý nghĩa như một nguồn lực nội sinh quý báu.
Thứ ba là từ thiện và an sinh xã hội. Các cơ sở của Giáo hội còn góp phần bảo tồn và phát huy di sản văn hóa; nhiều ngôi chùa, danh thắng gắn với Phật giáo đang trở thành điểm đến của du lịch văn hóa, du lịch tâm linh, đóng góp vào phát triển kinh tế. Đặc biệt, nhiều ngôi chùa được xây dựng ở vùng biên giới, hải đảo đã góp phần bảo vệ chủ quyền thiêng liêng của Tổ quốc.
Thứ tư là giáo dục và hội nhập quốc tế. Hệ thống Học viện Phật giáo Việt Nam, các trường Cao đẳng, Trung cấp Phật học đang từng bước đào tạo đội ngũ tăng ni có trình độ học vấn, năng lực hoằng pháp và quản trị cao.
Dùng 'Ngũ giới' để sử dụng AI đúng cách
Kỷ nguyên phát triển mới của dân tộc đang đặt ra nhiều yêu cầu, thách thức. Trong bối cảnh ấy, việc nhận diện đúng vai trò của Phật giáo và tìm ra những giải pháp để phát huy hiệu quả hơn nữa các giá trị Phật giáo không chỉ là đòi hỏi của riêng Giáo hội, mà còn là yêu cầu của sự phát triển quốc gia.
Giáo sư-Tiến sỹ khoa học Vũ Minh Giang, Đại học Quốc gia Hà Nội khẳng định phát triển đất nước không chỉ dựa trên nguồn lực kinh tế hay khoa học-công nghệ mà còn đòi hỏi phải phát huy sức mạnh văn hóa và con người Việt Nam. Định hướng này được thể hiện rõ trong Nghị quyết số 80-NQ/TW của Bộ Chính trị.
Từ góc độ này, những giá trị tích cực của Phật giáo Việt Nam có thể đóng góp thiết thực vào việc hiện thực hóa các mục tiêu chiến lược của đất nước.
Theo đó, các tư tưởng về từ bi, trí tuệ, trách nhiệm xã hội, tinh thần tự lực, tự cường và lối sống hướng thiện của Phật giáo có ý nghĩa quan trọng trong việc xây dựng con người Việt Nam phát triển toàn diện. Các giá trị văn hóa Phật giáo có tiềm năng lớn để trở thành nguồn lực cho phát triển công nghiệp văn hóa. Hệ thống di sản vật thể và phi vật thể liên quan đến Phật giáo có thể được khai thác trong các lĩnh vực du lịch văn hóa, xuất bản, điện ảnh, mỹ thuật, thiết kế sáng tạo và truyền thông số.
Bàn về vấn đề này, Thượng tọa, Tiến sỹ Thích Đồng Thành, Phó Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại Huế đã có những nhìn nhận thú vị về việc áp dụng triết lý “Ngũ giới” của Phật giáo trong sử dụng trí tuệ nhân tạo.
Cụ thể, giới “không sát sinh” dẫn đến một nguyên tắc rất rõ về công nghệ: Không trao quyền sát hại con người hay các loài động vật cho những hệ thống tự động thiếu trách nhiệm đạo đức.
Giới “không trộm cắp” mở ra vấn đề đạo đức về dữ liệu. Giới “không nói dối” đặc biệt quan trọng đối với ứng dụng AI. Giới luật này khuyên răn con người không phát tán tin giả; hình ảnh giả; không được dùng AI để làm giả chứng cứ, giả danh người khác, bịa tài liệu hoặc lan truyền thông tin sai sự thật.
“Nếu AI được phát triển bằng trí tuệ, hướng dẫn bởi từ bi, kiểm soát bởi trách nhiệm và sử dụng như một phương tiện chứ không phải một đối tượng để con người phó thác toàn bộ đời sống tinh thần, nó có thể trở thành một phương tiện thiện xảo rất lớn của thời đại,” Thượng tọa, Tiến sỹ Thích Đồng Thành nêu quan điểm.
Liên quan đến việc triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị, Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu, Phó Chủ tịch thường trực Hội đồng trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam nêu một số giải pháp, định hướng nhằm thúc đẩy quá trình chuyển đổi số của Giáo hội Phật giáo Việt Nam diễn ra một cách hiệu quả, bền vững và phù hợp với đặc thù tôn giáo.
Theo đó, Trưởng lão Hòa thượng Thích Thanh Nhiễu cho rằng cần tiếp tục hoàn thiện và mở rộng phạm vi triển khai hệ thống quản lý tăng ni, Phật tử bằng công nghệ số. Thứ hai cần đầu tư xây dựng chương trình bồi dưỡng kỹ năng số một cách bài bản, có hệ thống cho tăng ni ở mọi lứa tuổi, đặc biệt chú trọng đến Tăng Ni tại các vùng nông thôn, miền núi, vùng sâu, vùng xa.
Giáo hội cần chủ động xây dựng cơ chế xác thực, kiểm định thông tin chính thức trên không gian số, đồng thời phối hợp chặt chẽ với các cơ quan chức năng về an ninh mạng để xử lý kịp thời các hành vi lừa đảo, xuyên tạc lợi dụng hình ảnh Phật giáo.
Cùng với đó, cần tiếp tục phát huy vai trò của các nền tảng truyền thông Phật giáo để đảm bảo tính chính pháp, tránh các quan điểm lệch lạc, mê tín hoặc trục lợi thương mại hóa các giá trị tâm linh.
Kết luận Hội thảo, Hòa thượng-Tiến sỹ Thích Thanh Quyết, Phó Chủ tịch Hội đồng Trị sự Giáo hội Phật giáo Việt Nam, Trưởng Ban Giáo dục Phật giáo Trung ương, Viện trưởng Học viện Phật giáo Việt Nam tại Hà Nội đánh giá các tham luận đã nhìn nhận rõ vai trò của Phật giáo, mở rộng cách tiếp cận Phật giáo trước những vấn đề mới của thời đại.
Hòa thượng Thích Thanh Quyết đề nghị Giáo hội Phật giáo Việt Nam tiếp tục kiên định đường hướng “Đạo pháp-Dân tộc-Chủ nghĩa xã hội,” góp phần củng cố khối đại đoàn kết toàn dân tộc và đóng góp cho kỷ nguyên phát triển mới của đất nước.
Cùng với đó, cần đẩy mạnh đổi mới giáo dục Phật giáo theo hướng chuẩn hóa, hiện đại hóa, gắn đào tạo với thực tiễn phụng sự, chú trọng bồi dưỡng đội ngũ tăng ni có đạo hạnh, có trình độ chuyên môn, có năng lực quản trị, ngoại ngữ và kỹ năng thích ứng với thời đại số; phát huy giá trị đạo đức, văn hóa Phật giáo trong xây dựng con người Việt Nam, xây dựng đời sống văn hóa lành mạnh, thúc đẩy các hoạt động từ thiện, an sinh xã hội, bảo vệ môi trường và chăm sóc sức khỏe cho cộng đồng./.
Tu sỹ Phật giáo đi bầu cử: Lan tỏa tinh thần Đạo pháp-Dân tộc-Chủ nghĩa xã hội
Sáng 15/3, hòa chung ngày hội non sông, đông đảo tu sỹ Phật giáo đã đến điểm bỏ phiếu nơi địa phương cư trú bầu cử đại biểu Quốc hội khóa XVI và đại biểu Hội đồng Nhân dân các cấp nhiệm kỳ 2026-2031.
