Với nhiều ngành hàng xuất khẩu tỷ USD (như lúa gạo, thủy sản và các sản phẩm nông nghiệp chủ lực khác) và các vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, khu vực phía Nam đang có nhiều lợi thế để phát triển nông nghiệp hiện đại.
Tuy nhiên, để chuyển tiềm năng thành giá trị gia tăng và sức cạnh tranh bền vững, ngành nông nghiệp cần ưu tiên lấy khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số làm động lực tăng trưởng, trong đó tập trung tháo gỡ những điểm nghẽn từ sản xuất đến chế biến và tiêu thụ; qua đó đóng góp mạnh mẽ hơn vào mục tiêu phát triển bền vững của toàn ngành.
Đây cũng là yêu cầu quan trọng trong triển khai Nghị quyết số 57-NQ/TW ngày 22/12/2024 của Bộ Chính trị về đột phá phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số quốc gia.
Khoa học công nghệ tạo giá trị thực chất cho nông nghiệp
Ngày 2/11/2026, tại thành phố Cần Thơ, Bộ Nông nghiệp và Môi trường phối hợp với Bộ Công an (Cơ quan Thường trực Ban Chỉ đạo 57 Trung ương) tổ chức Hội nghị “Phát triển khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số thúc đẩy tăng trưởng ngành nông nghiệp - khu vực phía Nam.”
Phát biểu khai mạc hội nghị, Bộ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Trịnh Việt Hùng nhấn mạnh, trong bối cảnh cạnh tranh thương mại ngày càng gay gắt, các tiêu chuẩn xanh và yêu cầu về chất lượng, truy xuất nguồn gốc, giảm phát thải ngày càng khắt khe, ngành nông nghiệp và môi trường phải đối mặt với nhiều thách thức.
Tuy nhiên, toàn ngành đã nỗ lực vượt qua khó khăn, duy trì đà tăng trưởng tích cực, đóng góp quan trọng vào tăng trưởng chung của nền kinh tế.
Dù vậy, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng cũng lưu ý cần nhìn nhận thẳng thắn những hạn chế của mô hình tăng trưởng nông nghiệp hiện nay, vốn chủ yếu dựa vào mở rộng quy mô sản xuất và khai thác lợi thế tài nguyên. Mô hình này đang dần bộc lộ những giới hạn khi chi phí sản xuất còn cao, tổn thất sau thu hoạch lớn, giá trị gia tăng chưa tương xứng với tiềm năng. Trong khi đó, năng lực chế biến sâu, liên kết chuỗi giá trị và ứng dụng khoa học, công nghệ vẫn chưa đáp ứng yêu cầu phát triển mới.
Trong 9 tháng từ đầu năm 2026, khu vực nông, lâm nghiệp và thủy sản tăng trưởng 4,02%; kim ngạch xuất khẩu nông, lâm, thủy sản trong 10 tháng qua đạt trên 63 tỷ USD.
Đối với khu vực phía Nam, đây là địa bàn có vai trò đặc biệt quan trọng trong sản xuất, chế biến và xuất khẩu nông sản cả nước, tập trung nhiều vùng sản xuất hàng hóa quy mô lớn, ngành hàng xuất khẩu chủ lực, cùng hệ thống viện nghiên cứu, trường đại học và doanh nghiệp có năng lực khoa học, công nghệ. Đây chính là những lợi thế để khu vực đi đầu trong đổi mới sáng tạo, chuyển đổi số và phát triển nông nghiệp hiện đại, có giá trị gia tăng cao.
Làm rõ thêm về những kết quả và dư địa phát triển của ngành, Thứ trưởng Bộ Nông nghiệp và Môi trường Nguyễn Hoàng Hiệp cho biết thời gian qua, khoa học, công nghệ đóng góp quan trọng vào tăng trưởng của ngành, nhất là trong nâng cao năng suất, chất lượng và giá trị nông sản.
Nổi bật như giống lúa do Việt Nam chọn tạo chiếm 5/10 giống có diện tích gieo trồng lớn nhất cả nước và 8/10 giống chủ lực tại Đồng bằng sông Cửu Long. Các giống mới giúp năng suất tăng khoảng 9,9%, sản lượng tăng thêm 2,4 triệu tấn, tạo giá trị gia tăng khoảng 12.000 tỷ đồng mỗi năm.
Trong lĩnh vực lâm nghiệp, đã có 102 giống cây mới được công nhận, nâng tổng số lên 346 giống; khoảng 90% diện tích trồng rừng tập trung được kiểm soát chất lượng giống. Lĩnh vực chăn nuôi có 365 nhà máy thức ăn chăn nuôi, công suất trên 31 triệu tấn/năm; 92 cơ sở sản xuất thuốc thú y đạt chuẩn GMP-WHO. Sản lượng nuôi trồng thủy sản tăng từ 4,89 triệu tấn năm 2021 lên 6,11 triệu tấn năm 2025.
Công nghiệp chế biến nông, lâm, thủy sản cũng duy trì tăng trưởng giá trị gia tăng 7,5-8%/năm; tỷ trọng sản phẩm chế biến sâu tăng từ 20% lên trên 30%.
Tuy vậy, ông Hiệp cũng thẳng thắn chỉ ra 5 điểm nghẽn lớn: Cơ chế đầu tư và nghiên cứu chưa gắn với nhu cầu doanh nghiệp; năng lực tự chủ công nghệ, nguyên liệu đầu vào còn hạn chế; sản xuất nhỏ lẻ, liên kết chuỗi thiếu bền vững; hạ tầng bảo quản, chế biến sâu chưa đồng bộ; dữ liệu ngành phân tán, thiếu liên thông. Đặc biệt, nguyên liệu thức ăn chăn nuôi trong nước mới đáp ứng khoảng 30-35% nhu cầu.
Trước thực tế trên, ông Hiệp cho biết Bộ Nông nghiệp và Môi trường xác định cần chuyển từ nghiên cứu riêng lẻ sang giải quyết những bài toán cụ thể của từng ngành hàng, ưu tiên làm chủ công nghệ lõi, chế biến sâu, chuyển đổi số và tăng cường liên kết giữa viện nghiên cứu, trường đại học với doanh nghiệp.
“Hiệu quả khoa học, công nghệ cần được đánh giá bằng những kết quả thực chất, thể hiện qua năng suất, mức giảm chi phí sản xuất, giá trị gia tăng và khả năng thương mại hóa kết quả nghiên cứu,” ông Hiệp nhấn mạnh.
Mỗi địa phương lựa chọn 3-5 bài toán công nghệ ưu tiên
Phát biểu chỉ đạo tại hội nghị, Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng nhấn mạnh yêu cầu đổi mới thực chất hoạt động khoa học, công nghệ, đổi mới sáng tạo và chuyển đổi số, lấy hiệu quả sản xuất, giá trị gia tăng và thu nhập của người dân làm thước đo.
Theo Phó Thủ tướng, ngành nông nghiệp còn nhiều điểm nghẽn về công nghệ, nguyên liệu đầu vào, chế biến sâu, logistics và liên kết thị trường. Trong khi dư địa mở rộng diện tích ngày càng hạn chế, tăng trưởng phải dựa nhiều hơn vào năng suất, chất lượng và ứng dụng khoa học, công nghệ.
Vì vậy, để tạo chuyển biến cụ thể, Phó Thủ tướng yêu cầu từ nay đến hết tháng 11/2026, mỗi địa phương phải lựa chọn 3-5 bài toán lớn, cấp thiết, gắn với lợi thế sản xuất và khả năng cạnh tranh của địa phương. Trong đó, từng bài toán phải xác định rõ mô hình liên kết sản xuất, chế biến, tiêu thụ và xây dựng thương hiệu.
Với Bộ Nông nghiệp và Môi trường, Phó Thủ tướng giao chủ trì rà soát hoạt động nghiên cứu, ứng dụng khoa học, công nghệ; xác định những nhiệm vụ ưu tiên có tác động trực tiếp đến tăng trưởng. Trọng tâm là làm chủ công nghệ giống, thức ăn chăn nuôi, vaccine, thuốc bảo vệ thực vật, cơ giới hóa, chế biến sâu và truy xuất nguồn gốc; đổi mới liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất.
Mỗi nhiệm vụ nghiên cứu phải có địa chỉ ứng dụng, khả năng thương mại hóa và nhân rộng, tránh đầu tư dàn trải, nghiên cứu không gắn với thị trường.
Phó Thủ tướng Hồ Quốc Dũng cũng yêu cầu Bộ Nông nghiệp và Môi trường đẩy nhanh chuẩn hóa, kết nối dữ liệu chuyên ngành, hoàn thiện hệ thống truy xuất nguồn gốc xuyên suốt chuỗi cung ứng và nghiên cứu đề xuất xây dựng sàn giao dịch nông sản quốc gia.
Đối với Bộ Khoa học và Công nghệ, cần khẩn trương tháo gỡ vướng mắc về sở hữu trí tuệ, chuyển giao công nghệ, lựa chọn những kết quả nghiên cứu có khả năng thương mại hóa để tiếp tục hỗ trợ hoàn thiện sản phẩm. Các viện, trường và doanh nghiệp được đề nghị đăng ký nhiệm vụ, giải pháp công nghệ giải quyết bài toán thực tiễn, gửi Bộ Nông nghiệp và Môi trường trước ngày 15/12/2026.
Tiếp thu ý kiến chỉ đạo, Bộ trưởng Trịnh Việt Hùng khẳng định Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ tiếp thu đầy đủ các ý kiến chỉ đạo của Phó Thủ tướng; tập trung xác định các bài toán khoa học, công nghệ ưu tiên từ thực tiễn sản xuất và thị trường; trong đó ưu tiên các nhiệm vụ về giống, công nghệ sinh học, cơ giới hóa, tự động hóa, bảo quản, chế biến sâu, truy xuất nguồn gốc và phát triển kinh tế tuần hoàn.
Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng sẽ đổi mới thực chất cơ chế liên kết giữa Nhà nước, nhà khoa học, doanh nghiệp, hợp tác xã và người sản xuất theo chuỗi giá trị; tập trung tháo gỡ các điểm nghẽn về cơ chế, chính sách, đồng thời đẩy mạnh chuyển đổi số, phát triển dữ liệu ngành phục vụ quản lý sản xuất và kết nối thị trường.
Đáng chú ý, đối với sàn giao dịch nông sản quốc gia theo chỉ đạo của Phó Thủ tướng Chính phủ đã chỉ đạo, Bộ Nông nghiệp và Môi trường sẽ nghiên cứu, đề xuất mô hình phát triển, làm rõ cơ chế vận hành, chủ thể tham gia, phương thức kết nối cung cầu và các điều kiện để triển khai thực hiện trong thời gian sớm nhất.
“Trên cơ sở kết quả hai hội nghị khu vực Bắc và Nam, bộ sẽ khẩn trương tổng hợp, hoàn thiện các nhiệm vụ ưu tiên, xây dựng kế hoạch triển khai với trách nhiệm, tiến độ và kết quả đầu ra cụ thể; phối hợp với Bộ Công an và các cơ quan liên quan theo dõi, đôn đốc, kiểm tra, đánh giá kết quả thực hiện, gắn trách nhiệm người đứng đầu với tiến độ và chất lượng triển khai,” ông Hùng nhấn mạnh.
Thông qua hội nghị, có thể thấy từ những thành tựu đã được chứng minh bằng giá trị gia tăng hàng nghìn tỷ đồng trong sản xuất lúa gạo đến yêu cầu lựa chọn các bài toán công nghệ cụ thể tại từng địa phương, thông điệp đặt ra là khoa học, công nghệ không thể chỉ dừng ở nghiên cứu hay những định hướng trên giấy.
Điều quan trọng hơn là phải đi vào từng khâu sản xuất, tạo ra sản phẩm có chất lượng, giảm chi phí, nâng cao sức cạnh tranh và cải thiện thu nhập cho người nông dân. Đây cũng là nền tảng để nông nghiệp phía Nam phát huy lợi thế, chuyển đổi mô hình tăng trưởng và đóng góp mạnh mẽ hơn vào mục tiêu phát triển bền vững của toàn ngành./.
Thúc đẩy doanh nghiệp và nông dân liên kết sản xuất lúa gạo chất lượng cao
Dự án hướng tới mang lại lợi ích trực tiếp cho 48.200 người, giảm phát thải khoảng 748.000 tấn carbon và áp dụng trên 180.000 ha diện tích canh tác, dự kiến 100.000 người tiêu dùng hưởng lợi.
