Đóng góp khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước, ngành điện tử tiếp tục khẳng định vai trò trụ cột trong hoạt động thương mại và sản xuất công nghiệp.
Trong bối cảnh thương mại quốc tế có nhiều biến động, ngành điện tử Việt Nam tiếp tục ghi nhận những kết quả tăng trưởng tích cực, trở thành một trong những động lực quan trọng thúc đẩy xuất khẩu.
Sự hiện diện của các tập đoàn công nghệ lớn, cùng nhu cầu gia tăng đối với thiết bị trí tuệ nhân tạo (AI), máy tính và hạ tầng trung tâm dữ liệu trên thế giới đang mở ra cơ hội phát triển mới cho ngành.
Tuy nhiên, phía sau những con số xuất khẩu ấn tượng là bài toán về nhập khẩu nguyên liệu, linh kiện, mức độ phụ thuộc vào chuỗi cung ứng bên ngoài và năng lực tham gia của doanh nghiệp trong nước.
Đây là những vấn đề cần được giải quyết để ngành điện tử không chỉ tăng trưởng về quy mô mà còn nâng cao giá trị gia tăng, tạo nền tảng phát triển bền vững.
Động lực quan trọng của tăng trưởng xuất khẩu
Theo báo cáo của Cục Xuất nhập khẩu (Bộ Công Thương), ước tính tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa của Việt Nam trong 10 tháng năm 2026 đạt 1.010,6 tỷ USD, tăng 32,3% so với cùng kỳ năm 2025, chính thức vượt mốc 1.000 tỷ USD.
Riêng tháng 10, kim ngạch xuất nhập khẩu ước đạt 122,2 tỷ USD, tăng 47,6% so với cùng kỳ năm trước. Trong đó, xuất khẩu tiếp tục là điểm sáng khi đạt khoảng 499 tỷ USD trong 10 tháng, tăng 27,4%. Kết quả này tạo động lực để Việt Nam hướng tới hoàn thành và vượt mục tiêu tăng trưởng xuất khẩu 15-16% trong cả năm 2026.
Đóng góp đáng kể vào kết quả trên là nhóm hàng điện tử, máy vi tính và điện thoại. Theo số liệu của Cục Hải quan (Bộ Tài chính), lũy kế đến ngày 15/10/2026, tổng kim ngạch xuất khẩu hai nhóm hàng máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện; điện thoại các loại và linh kiện đạt 189,65 tỷ USD, chiếm khoảng 40% tổng kim ngạch xuất khẩu cả nước.
Đáng chú ý, nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt 135,3 tỷ USD, tăng 65% so với cùng kỳ năm 2025. Đây là mức tăng trưởng nổi bật, phản ánh sự mở rộng sản xuất và khả năng tận dụng cơ hội từ nhu cầu công nghệ trên thị trường quốc tế.
Theo đánh giá tại buổi làm việc ngày 30/10 của Bộ Công Thương với các doanh nghiệp điện tử lớn, nhu cầu gia tăng đối với thiết bị phục vụ trí tuệ nhân tạo (AI) và các trung tâm dữ liệu trên toàn cầu là một trong những yếu tố thúc đẩy xuất khẩu nhóm hàng này.
Xu hướng đầu tư vào hạ tầng tính toán, lưu trữ dữ liệu và thiết bị công nghệ thế hệ mới đang tạo thêm dư địa tăng trưởng cho những quốc gia tham gia sản xuất điện tử, trong đó có Việt Nam.
Bên cạnh yếu tố thị trường, sự hiện diện của nhiều tập đoàn công nghệ lớn cũng góp phần củng cố vị trí của Việt Nam trong mạng lưới sản xuất điện tử quốc tế.
Theo ông Trần Thanh Hải, Phó Cục trưởng Cục Xuất nhập khẩu, Việt Nam đã trở thành một trong những địa điểm sản xuất điện tử quan trọng trong chuỗi cung ứng toàn cầu, với sự tham gia của các tập đoàn như Samsung, LG, Intel, Foxconn và Canon.
Hoạt động đầu tư, mở rộng nhà máy và dây chuyền sản xuất của các doanh nghiệp này không chỉ đóng góp trực tiếp vào kim ngạch xuất khẩu mà còn thúc đẩy phát triển các ngành công nghiệp liên quan, tạo việc làm và mở rộng hoạt động sản xuất công nghiệp trong nước.
Những kết quả trên cho thấy điện tử đã trở thành một trong những ngành hàng có vai trò quan trọng đối với năng lực xuất khẩu quốc gia. Tuy nhiên, để duy trì đà tăng trưởng, ngành cần tiếp tục thích ứng với sự thay đổi nhanh chóng của công nghệ, nhu cầu thị trường và cấu trúc chuỗi cung ứng toàn cầu.
Nhập siêu lớn, bộc lộ hạn chế trong cơ cấu sản xuất
Trái ngược với kết quả xuất khẩu tích cực, cán cân thương mại của ngành điện tử đang xuất hiện những dấu hiệu mất cân đối. Số liệu đến ngày 15/10/2026 cho thấy tổng kim ngạch nhập khẩu hai nhóm hàng điện tử chủ lực đạt 209,7 tỷ USD. Trong đó, nhập khẩu máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện đạt khoảng 201 tỷ USD, khiến nhóm hàng này nhập siêu 65,69 tỷ USD.
Ở chiều ngược lại, nhóm điện thoại các loại và linh kiện ghi nhận xuất siêu hơn 45,67 tỷ USD. Tuy nhiên, kết quả này chưa đủ bù đắp mức nhập siêu của nhóm máy vi tính, sản phẩm điện tử và linh kiện. Tính chung, hai nhóm hàng thâm hụt thương mại khoảng 20 tỷ USD.
Đáng chú ý, diễn biến này xuất hiện trong bối cảnh cán cân thương mại hàng hóa của Việt Nam năm 2026 chuyển sang trạng thái nhập siêu sau 10 năm liên tiếp duy trì xuất siêu.
Theo Cục Xuất nhập khẩu, một trong những nguyên nhân khiến nhập khẩu điện tử tăng mạnh là nhu cầu nguyên liệu, linh kiện phục vụ sản xuất gia tăng. Trong đó, giá một số loại chip tăng từ 300-500%, khiến trị giá nhập khẩu tăng đáng kể ngay cả khi khối lượng nhập khẩu không tăng tương ứng.
Bên cạnh yếu tố giá cả, các doanh nghiệp cũng gia tăng tích lũy, dự trữ nguyên liệu và linh kiện để bảo đảm nguồn cung, phục vụ kế hoạch sản xuất trong bối cảnh thị trường và chuỗi cung ứng quốc tế còn nhiều biến động. Việc mở rộng quy mô nhà máy, đầu tư thêm dây chuyền sản xuất và nâng công suất xuất khẩu cũng kéo theo nhu cầu nhập khẩu máy móc, thiết bị và nguyên vật liệu đầu vào.
Cơ cấu sản xuất ngành điện tử đang có sự phân hóa rõ rệt giữa khu vực doanh nghiệp FDI và doanh nghiệp trong nước. Trong khi các tập đoàn FDI giữ vai trò chủ đạo trong sản xuất, lắp ráp và xuất khẩu, doanh nghiệp nội địa chủ yếu tham gia cung ứng một số linh kiện, sản phẩm công nghiệp hỗ trợ và dịch vụ kỹ thuật.
Sự phân hóa này cho thấy năng lực tham gia chuỗi cung ứng của doanh nghiệp Việt Nam vẫn còn hạn chế. Tỷ lệ nội địa hóa và giá trị gia tăng tạo ra trong nước chưa tương xứng với quy mô xuất khẩu. Do đó, dù kim ngạch xuất khẩu tăng trưởng mạnh, hoạt động sản xuất vẫn phụ thuộc đáng kể vào nguồn cung từ nước ngoài.
Nâng cao giá trị nội địa, tham gia sâu hơn vào chuỗi cung ứng
Trước những cơ hội và thách thức đặt ra, định hướng phát triển ngành điện tử trong thời gian tới cần tập trung đồng thời vào thu hút đầu tư có chọn lọc, phát triển công nghiệp hỗ trợ và nâng cao năng lực của doanh nghiệp trong nước.
Theo Cục Xuất nhập khẩu, một trong những nhiệm vụ trọng tâm là tiếp tục thu hút đầu tư vào các lĩnh vực điện tử mũi nhọn, đặc biệt là công nghiệp bán dẫn và nghiên cứu, phát triển (R&D). Đây là những lĩnh vực có khả năng tạo ra giá trị gia tăng cao, đồng thời giúp Việt Nam từng bước tham gia sâu hơn vào các công đoạn quan trọng trong chuỗi sản xuất công nghệ toàn cầu.
Cùng với thu hút các tập đoàn lớn, việc phát triển hệ sinh thái doanh nghiệp công nghiệp hỗ trợ có ý nghĩa quyết định. Doanh nghiệp trong nước cần được nâng cao năng lực sản xuất linh kiện, vật liệu, phụ tùng và các sản phẩm kỹ thuật phục vụ ngành điện tử. Khi khả năng cung ứng nội địa được cải thiện, doanh nghiệp sản xuất sẽ có thêm lựa chọn về nguồn đầu vào, giảm mức độ phụ thuộc vào nhập khẩu và nâng cao khả năng ứng phó trước biến động của thị trường quốc tế.
Đặc biệt, cần tăng cường liên kết giữa doanh nghiệp FDI với doanh nghiệp trong nước, tạo điều kiện để các doanh nghiệp Việt Nam tham gia sâu hơn vào mạng lưới cung ứng của các tập đoàn đa quốc gia. Sự liên kết này không chỉ dừng ở hoạt động mua bán linh kiện mà cần hướng tới chuyển giao công nghệ, chia sẻ tiêu chuẩn sản xuất, đào tạo nhân lực và hỗ trợ nâng cao năng lực quản trị.
Một vấn đề khác là phát triển nguồn nhân lực chất lượng cao, đáp ứng yêu cầu của các lĩnh vực công nghệ mới. Sự phát triển của công nghiệp bán dẫn, thiết bị AI và các sản phẩm điện tử thế hệ mới đòi hỏi đội ngũ lao động có chuyên môn sâu về kỹ thuật, thiết kế, nghiên cứu và vận hành công nghệ. Vì vậy, cần tăng cường kết nối giữa doanh nghiệp với các cơ sở đào tạo, nghiên cứu để hình thành nguồn nhân lực phù hợp với nhu cầu thực tế.
Ngoài ra, đa dạng hóa thị trường xuất khẩu và nguồn cung nguyên liệu cũng là giải pháp cần thiết. Việc mở rộng đối tác thương mại, tránh phụ thuộc quá lớn vào một số thị trường hoặc nhà cung cấp sẽ giúp doanh nghiệp chủ động hơn trước những biến động về giá cả, logistics và chính sách thương mại quốc tế.
Năng lực logistics cũng cần được cải thiện nhằm giảm chi phí vận chuyển, lưu kho và nâng cao hiệu quả lưu thông hàng hóa. Đối với ngành điện tử có đặc thù chuỗi cung ứng phức tạp, yêu cầu cao về thời gian và chất lượng bảo quản, hệ thống logistics đồng bộ sẽ góp phần tăng sức cạnh tranh cho sản phẩm sản xuất tại Việt Nam.
Ngành điện tử Việt Nam đang đứng trước cơ hội mở rộng quy mô sản xuất và xuất khẩu nhờ xu hướng phát triển công nghệ toàn cầu. Tuy nhiên, yêu cầu đặt ra không chỉ là duy trì tốc độ tăng trưởng mà còn phải nâng cao chất lượng và tính tự chủ của nền sản xuất./.
Xuất nhập khẩu lần đầu vượt 1.000 tỷ USD, cán cân thương mại cải thiện
Tháng 10/2026, Việt Nam ước xuất siêu 6,8 tỷ USD, đánh dấu tháng thứ hai liên tiếp thặng dư thương mại. Đặc biệt, tổng kim ngạch xuất nhập khẩu hàng hóa 10 tháng lần đầu tiên vượt mốc 1.000 tỷ USD.
