Từ những thửa ruộng lúa kém hiệu quả, người dân Quảng Điền (thành phố Huế) đã mạnh dạn chuyển sang trồng rau má theo quy trình VietGAP, từng bước hình thành vùng chuyên canh nông sản sạch quy mô lớn.
Không chỉ mang lại nguồn thu nhập ổn định, tạo việc làm cho hàng trăm lao động, cây rau má còn được chế biến thành nhiều sản phẩm OCOP có giá trị, mở ra cơ hội phát triển du lịch trải nghiệm nông nghiệp gắn với bản sắc địa phương.
Từ vùng trồng lúa nghèo đến vùng chuyên canh rau má
Nằm bên phá Tam Giang, Quảng Điền là vùng đất có điều kiện tự nhiên thuận lợi cho phát triển nông nghiệp. Trong đó, cây rau má đã trở thành một trong những sản phẩm đặc trưng, góp phần làm thay đổi diện mạo kinh tế nông thôn và tạo dựng thương hiệu nông sản sạch của xứ Huế.
Khoảng hai thập niên trước, người dân khu vực Quảng Thọ (nay thuộc xã Quảng Điền) chủ yếu sống dựa vào sản xuất lúa. Tuy nhiên, trên những diện tích đất canh tác kém hiệu quả, năng suất lúa thấp, thu nhập từ sản xuất nông nghiệp không đủ tạo tích lũy cho các hộ gia đình.
Trước thực tế đó, chính quyền địa phương đã vận động người dân chuyển đổi một phần diện tích trồng lúa sang trồng rau má, loại cây phù hợp với điều kiện khí hậu, thổ nhưỡng và có khả năng cho thu hoạch thường xuyên.
Ban đầu, rau má chủ yếu được trồng tự phát, quy mô nhỏ, sản phẩm bán dưới dạng rau tươi nên đầu ra chưa ổn định, giá cả phụ thuộc nhiều vào thương lái.
Nhận thấy tiềm năng kinh tế của loại cây trồng này, năm 2012, địa phương triển khai sản xuất rau má theo quy trình VietGAP, đồng thời tổ chức tập huấn, hướng dẫn người dân kỹ thuật chăm sóc, sử dụng phân bón và thuốc bảo vệ thực vật theo nguyên tắc "4 đúng:" đúng thuốc, đúng liều lượng, đúng thời điểm và đúng cách.
Việc chuyển đổi phương thức sản xuất đã tạo bước ngoặt đối với vùng trồng rau má Quảng Điền. Từ những diện tích canh tác nhỏ lẻ, các cánh đồng rau má dần được mở rộng, tập trung chủ yếu tại hai thôn Phước Yên và La Vân Thượng.
Đến nay, toàn xã có khoảng 60ha rau má với gần 300 hộ tham gia sản xuất, trở thành vùng trồng rau má lớn nhất thành phố Huế. Phần lớn diện tích được sản xuất theo quy trình VietGAP, đáp ứng yêu cầu về chất lượng và an toàn thực phẩm.
Cùng với mở rộng vùng nguyên liệu, việc tổ chức sản xuất thông qua Hợp tác xã Nông nghiệp Quảng Thọ 2 đã góp phần khắc phục tình trạng manh mún, thiếu liên kết trước đây.
Hợp tác xã giữ vai trò kết nối các hộ trồng rau với hoạt động thu mua, chế biến và tiêu thụ sản phẩm, đồng thời hướng dẫn kỹ thuật để bảo đảm chất lượng nguyên liệu đồng đều.
Đặc biệt, thay vì chỉ tiêu thụ rau má tươi, Hợp tác xã đã đầu tư nhà máy và dây chuyền chế biến với các thiết bị sấy, sao khô, nghiền bột, đóng gói chân không. Việc ứng dụng máy móc, công nghệ vào sản xuất giúp kéo dài thời gian bảo quản, đa dạng hóa sản phẩm và nâng cao giá trị của nguồn nguyên liệu tại chỗ.
Từ năm 2014, các sản phẩm mang thương hiệu Rau má Quảng Thọ từng bước được đưa ra thị trường, gồm trà rau má túi lọc, trà rau má sao khô và bột matcha rau má hòa tan. Trong đó, Trà rau má Quảng Thọ được công nhận sản phẩm OCOP 4 sao năm 2020; bột matcha rau má được chứng nhận là sản phẩm công nghiệp nông thôn tiêu biểu. Các sản phẩm cũng được đăng ký nhãn hiệu tập thể, bảo hộ sở hữu trí tuệ và cấp phép sản xuất theo quy định.
Hiện nay, rau má tươi và các sản phẩm chế biến từ rau má Quảng Thọ không chỉ phục vụ thị trường Huế mà còn được tiêu thụ tại nhiều địa phương như Thành phố Hồ Chí Minh, Đồng Nai, Đà Nẵng và các tỉnh phía Bắc.
Cây rau má tạo sinh kế, nâng cao thu nhập cho người dân
Hiệu quả rõ nét nhất từ mô hình trồng rau má ở Quảng Điền là sự thay đổi trong đời sống của người dân. Từ một loại cây trồng thay thế trên những diện tích lúa kém hiệu quả, rau má đã trở thành nguồn thu nhập chính của nhiều hộ gia đình, góp phần tạo việc làm và thúc đẩy phát triển kinh tế nông thôn.
So với trồng lúa, rau má có ưu thế về khả năng thu hoạch nhiều lứa, thời gian quay vòng sản xuất nhanh và tương đối dễ chăm sóc. Chi phí phân bón, nước tưới không quá lớn, cây ít sâu bệnh nếu được canh tác đúng quy trình. Nhờ đó, người dân có thể chủ động tổ chức sản xuất, tận dụng diện tích đất và lao động gia đình để nâng cao thu nhập.
Theo các hộ sản xuất tại địa phương, có gia đình mỗi ngày thu hoạch khoảng 2 tạ rau má tươi, tổng sản lượng hơn 20 tấn/năm, mang lại thu nhập xấp xỉ 100 triệu đồng.
Với những hộ có diện tích lớn, sản xuất ổn định theo quy trình VietGAP, thu nhập có thể đạt 200-300 triệu đồng/năm. Hiệu quả kinh tế từ cây rau má được đánh giá cao gấp 4-5 lần so với trồng lúa.
Không chỉ tạo nguồn thu cho các hộ trực tiếp sản xuất, vùng chuyên canh rau má còn mở rộng cơ hội việc làm cho lao động địa phương. Những công đoạn như làm cỏ, chăm sóc, thu hoạch, phân loại và sơ chế đều cần nhân công thường xuyên. Nhiều hộ có diện tích trồng lớn phải thuê thêm lao động thời vụ, qua đó tạo thêm nguồn thu cho các gia đình trong khu vực.
Với quy mô khoảng 60ha, gần 300 hộ tham gia, vùng trồng rau má Quảng Điền hiện tạo việc làm cho hơn 300 lao động. Sản lượng toàn vùng đạt khoảng 1.000 tấn/năm.
Để duy trì lợi thế, địa phương và Hợp tác xã đang hướng tới mở rộng diện tích sản xuất rau má theo hướng hữu cơ, hiện đạt khoảng 1,5ha. Cùng với đó là việc nâng cấp dây chuyền chế biến, ứng dụng công nghệ tự động hóa, cải thiện chất lượng và khả năng bảo quản sản phẩm.
Các hoạt động xúc tiến thương mại, quảng bá sản phẩm OCOP và ứng dụng công nghệ số trong giới thiệu, phân phối cũng được chú trọng.
Trong thời gian tới, Hợp tác xã dự kiến phát triển thêm các sản phẩm như trà rau má hòa tan, nước rau má đóng chai và viên nén rau má kết hợp dược liệu. Việc đa dạng hóa sản phẩm sẽ giúp mở rộng nhóm khách hàng, tăng khả năng tiếp cận các hệ thống siêu thị, nhà hàng, quầy thuốc và từng bước hướng tới thị trường xuất khẩu.
Tuy nhiên, để chuỗi sản xuất phát triển ổn định, việc mở rộng thị trường cần đi đôi với quy hoạch vùng nguyên liệu, kiểm soát chất lượng và duy trì liên kết giữa Hợp tác xã với các hộ dân.
Khai thác tiềm năng du lịch trải nghiệm từ vùng rau má
Không chỉ có giá trị trong sản xuất nông nghiệp, vùng chuyên canh rau má Quảng Điền còn sở hữu tiềm năng phát triển du lịch trải nghiệm. Những cánh đồng rau xanh trải dài tại Phước Yên, La Vân Thượng, quy trình sản xuất VietGAP và hoạt động chế biến các sản phẩm đặc trưng có thể trở thành những điểm nhấn trong hành trình khám phá đời sống nông thôn và văn hóa sản xuất của người dân vùng ven phá Tam Giang.
Xu hướng du lịch nông nghiệp, du lịch trải nghiệm đang tạo thêm cơ hội để các địa phương khai thác giá trị từ những vùng sản xuất đặc trưng. Thay vì chỉ tham quan cảnh quan, du khách có nhu cầu tìm hiểu quy trình tạo ra sản phẩm, trực tiếp tham gia một số hoạt động sản xuất và trải nghiệm văn hóa bản địa. Với Quảng Điền, cây rau má có thể trở thành chất liệu để xây dựng sản phẩm du lịch gắn với nông nghiệp sạch và sinh kế cộng đồng.
Theo định hướng giới thiệu du lịch trải nghiệm làng nghề rau má Quảng Thọ, du khách có thể khám phá vùng chuyên canh rộng hơn 70ha, tìm hiểu quy trình trồng rau má theo tiêu chuẩn VietGAP, trực tiếp tham gia thu hoạch và trải nghiệm các công đoạn chế biến trà rau má, bột matcha.
Đặc biệt, các sản phẩm OCOP từ rau má có thể được phát triển thành quà tặng du lịch, góp phần mở rộng đầu ra ngoài các kênh phân phối truyền thống. Thay vì chỉ bán rau tươi hoặc sản phẩm chế biến tại các cửa hàng, việc đưa sản phẩm vào các điểm tham quan, cơ sở lưu trú, nhà hàng và các chương trình trải nghiệm sẽ tạo thêm kênh tiêu thụ trực tiếp, giúp giá trị kinh tế được giữ lại nhiều hơn tại địa phương.
Một hướng đi khác là kết nối vùng rau má với các điểm tham quan văn hóa, lịch sử và cảnh quan trên địa bàn Quảng Điền, hình thành hành trình trải nghiệm đa dạng. Trong đó, du lịch nông nghiệp đóng vai trò bổ sung cho các sản phẩm du lịch hiện có, giúp du khách có thêm cơ hội khám phá đời sống, văn hóa và hoạt động sản xuất của cộng đồng địa phương.
Để mô hình phát triển hiệu quả, người dân và hợp tác xã cần được tham gia trực tiếp vào quá trình xây dựng, vận hành sản phẩm du lịch. Các hộ trồng rau có thể đảm nhận hoạt động hướng dẫn trải nghiệm, cung cấp dịch vụ và giới thiệu sản phẩm; hợp tác xã đóng vai trò kết nối, tổ chức hoạt động tham quan và kiểm soát chất lượng.
Từ một vùng thuần nông phụ thuộc vào cây lúa, Quảng Điền đã từng bước hình thành vùng chuyên canh rau má có quy mô lớn, tạo sinh kế ổn định và xây dựng được thương hiệu nông sản riêng.
Việc kết hợp sản xuất, chế biến sâu với du lịch trải nghiệm sẽ mở thêm hướng khai thác giá trị cho cây rau má, đồng thời góp phần đa dạng hóa sinh kế nông thôn.
Nếu được đầu tư bài bản, gắn kết chặt chẽ giữa nông nghiệp, du lịch và cộng đồng, vùng rau má Quảng Điền không chỉ là điểm sáng trong phát triển nông sản sạch mà còn có thể trở thành sản phẩm trải nghiệm đặc trưng của du lịch Huế./.
Doanh thu du lịch Huế vượt mục tiêu của năm 2026
Trong 10 tháng năm 2026, du lịch Huế ghi nhận mức tăng trưởng tích cực với doanh thu đạt khoảng 16.600 tỷ đồng, vượt kế hoạch cả năm.
