Ngày 18/3, Cơ quan Hợp tác Quốc tế Nhật Bản (JICA) và Bộ Tài chính Việt Nam phối hợp tổ chức hội thảo về "Khoản vay chương trình cho Chuyển đổi xanh hướng tới mục tiêu Tăng trưởng xanh và Thích ứng với biến đổi khí hậu" trị giá 50 tỷ yên (tương đương 8.350 tỷ đồng hay 320 triệu USD).
Khoản vay này cũng đại diện cho "ODA thế hệ mới" với thủ tục linh hoạt, nhanh chóng, nhằm hỗ trợ Việt Nam thực hiện cam kết Net Zero vào năm 2050.
Bước ngoặt trong quan hệ đối tác
Trong bối cảnh biến đổi khí hậu diễn biến phức tạp, gây thiệt hại nặng nề đến kinh tế và đời sống người dân, Việt Nam đã xác định chuyển đổi xanh là mục tiêu hàng đầu.
Theo các chuyên gia, nhu cầu tài chính cho các biện pháp giảm phát thải trong từng lĩnh vực theo cam kết môi trường (Đóng góp do quốc gia tự quyết định - NDC) của Việt Nam đến năm 2030 là khoảng 68,75 tỷ USD. Trong đó, nguồn quốc gia tự thực hiện dự kiến khoảng hơn 24,7 tỷ USD, chiếm 36% và nhu cầu đối với nguồn lực hỗ trợ của quốc tế dự kiến khoảng 44 tỷ USD, chiếm 64%.
Thứ trưởng Bộ Tài chính Trần Quốc Phương nhấn mạnh để đảm bảo được nguồn lực trên, Việt Nam mong muốn các đối tác nước ngoài, trong đó có Nhật Bản tiếp tục đồng hành, hợp tác và hỗ trợ Việt Nam cả về tài chính, công nghệ và nguồn nhân lực trong lĩnh vực này.
Theo Thứ trưởng, Công hàm trao đổi cho Khoản vay trị giá 50 tỷ yên cho Chương trình đã được Chính phủ hai nước phê duyệt và dự kiến ký trong tháng 3/2026. Đây là kết quả rất quan trọng nhằm cụ thể hóa cam kết của Lãnh đạo cấp cao hai nước trong việc thúc đẩy hợp tác “ODA thế hệ mới” thể hiện đúng tinh thần của các khoản vay có điều kiện ưu đãi hơn, thủ tục đơn giản hơn, linh hoạt hơn, tài trợ cho các trọng tâm lĩnh vực ưu tiên của Chính phủ Việt Nam là chuyển đổi xanh, ứng phó với biến đổi khí hậu, đóng góp chung cho quan hệ hai nước tiếp tục phát triển trong giai đoạn tới.
“Nhật Bản là quốc gia có nhiều kinh nghiệm thành công trong chuyển đổi xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu. Tôi tin tưởng rằng việc triển khai thành công khoản vay hỗ trợ ngân sách này sẽ tiếp tục mở ra nhiều cơ hội hợp tác mới giữa hai bên. Trên tinh thần này, tôi đề nghị hai phía cùng nhau trao đổi, chia sẻ kinh nghiệm về xây dựng thể chế, chính sách cũng như trao đổi về các sáng kiến và giải pháp công nghệ trong lĩnh vực chuyển đổi xanh, thích ứng với biến đổi khí hậu, từ đó mở ra cơ hội để hai bên tiếp tục thúc đẩy hợp tác trong lĩnh vực này thời gian tới,” Thứ trưởng Trần Quốc Phương nói.
Nhấn mạnh đây là chương trình ở một "đẳng cấp khác" so với các dự án truyền thống, ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA tại Việt Nam chia sẻ điểm mấu chốt của khoản vay này là cách tiếp cận chiến lược toàn diện, hỗ trợ Việt Nam kết nối với các doanh nghiệp Nhật Bản sở hữu công nghệ tiên tiến, từ trí tuệ nhân tạo (AI) đến dữ liệu vệ tinh, nhằm hiện thực hóa mục tiêu tăng trưởng xanh một cách bền vững.
Sự kết nối công - tư
Một trong những đặc điểm nổi bật của khoản vay này là quy trình chuẩn bị và giải ngân rút gọn. Thay vì mất nhiều năm như các dự án hạ tầng thông thường, chương trình này chỉ mất 8 tháng kể từ khi yêu cầu chính thức vào tháng 7/2025 đến khi đạt được thỏa thuận và dự kiến giải ngân hoàn tất trong năm 2026.
Tại hội thảo, Đại sứ Nhật Bản, ông Ito Naoki chia sẻ khoản vay chương trình này là sáng kiến mang tính tiên phong trên thế giới, thông qua việc đề xuất các dự án ứng dụng công nghệ tiên tiến của Nhật Bản (như trí tuệ nhân tạo và dữ liệu quan sát vệ tinh) nhằm đáp ứng nhu cầu của Việt Nam trong tăng trưởng xanh và phòng chống thiên tai. Đây có thể trở thành động lực quan trọng thúc đẩy đổi mới sáng tạo – một trong những trụ cột hợp tác mới giữa Việt Nam và Nhật Bản.
Theo đó, phía Nhật Bản kỳ vọng chương trình sẽ thúc đẩy sự tham gia của khu vực tư nhân, nơi các doanh nghiệp không chỉ cung cấp tài chính mà còn chuyển giao công nghệ. Điển hình là 12 doanh nghiệp lớn từ Nhật Bản đã giới thiệu nhiều dự án ứng dụng công nghệ trong quản lý tín chỉ carbon, chuyển dịch năng lượng và cảnh báo sớm thiên tai. Việc các công ty Nhật Bản tham gia hội thảo đã mở rộng "không gian hợp tác" kết nối giữa khu vực công và tư nhân.
Cũng trong khuôn khổ sự kiện, các đại diện đã làm rõ các trụ cột chính của chính sách.
Ông Dương Hùng Cường, Phó Cục trưởng Cục Quản lý nợ và Kinh tế đối ngoại (Bộ Tài chính) đã trao đổi khung ma trận chính sách của khoản vay với tổng cộng 25 hành động chính sách đã được xây dựng và triển khai theo ba trụ cột chính, nhằm tạo nền tảng cho quá trình chuyển đổi xanh của nền kinh tế. Đó là thiết lập ưu đãi tài chính và đầu tư cho tăng trưởng xanh, xây dựng chính sách thực hiện NDC và áp dụng các biện pháp ứng phó với biến đổi khí hậu, tăng cường khả năng phục hồi sau thiên tai.
Về tài chính, đại diện Bộ Tài chính cho biết đang rà soát, điều chỉnh hệ thống thuế và các chính sách đầu tư công, tạo điều kiện thuận lợi cho dòng vốn xanh đồng thời khuyến khích tư nhân tham gia thị trường trái phiếu xanh.
Trong lĩnh vực năng lượng và kinh tế tuần hoàn, Bộ Công Thương đang tập trung hoàn thiện khung pháp lý cho mua bán điện trực tiếp (DPPA) và năng lượng tái tạo. Bên cạnh đó, Bộ Nông nghiệp và Môi trường cũng tiếp tục thúc đẩy các mô hình kinh tế tuần hoàn, quản lý chất thải rắn nhằm giảm phát thải khí nhà kính.
Về ứng phó thiên tai, ông Cường cho biết sau những bài học từ bão số 3 (Yagi), Việt Nam đã đẩy mạnh triển khai Luật Phòng thủ dân sự, xây dựng quy hoạch phòng chống thiên tai và áp dụng công nghệ mới (như radar thời tiết, đập kiểm soát trầm tích) giúp giảm thiểu rủi ro cho người dân và doanh nghiệp.
“Có thể thấy rằng hệ thống chính sách hiện nay đang từng bước hình thành một khuôn khổ toàn diện cho chuyển đổi xanh tại Việt Nam, kết hợp giữa các công cụ tài chính, tiền tệ, cơ chế thị trường, chính sách năng lượng, quản lý môi trường và tăng cường khả năng thích ứng với biến đổi khí hậu. Tuy nhiên, để các chính sách này phát huy hiệu quả trong thực tiễn, cần tiếp tục tăng cường sự phối hợp giữa các bộ, ngành, địa phương, khu vực tư nhân và các đối tác quốc tế, đồng thời hoàn thiện hệ thống dữ liệu, cơ chế giám sát và đánh giá chính sách,” ông Cường nói.
Tại hội thảo, lãnh đạo hai bên cùng bày tỏ sự tin tưởng vào lộ trình hợp tác chặt chẽ. Khoản vay chương trình này sẽ góp phần nâng cao năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu của Việt Nam đồng thời là minh chứng cho tình hữu nghị bền chặt giữa hai nước. Bên cạnh đó, các chuyên gia và doanh nghiệp đã thảo luận lộ trình thực hiện, chuyển hóa các cam kết chính sách thành hành động thực tế và mục tiêu Việt Nam trở thành thành quốc gia có thu nhập cao vào năm 2045.
Ông Kobayashi Yosuke, Trưởng đại diện JICA tại Việt Nam, nhấn mạnh sự kiện này là một bước tiến quan trọng hướng tới sự phát triển vượt bậc trong quan hệ đối tác công tư và hợp tác giữa Nhật Bản và Việt Nam. Chương trình hành động sẽ góp phần tăng cường năng lực ứng phó với biến đổi khí hậu và thiên tai cũng như thúc đẩy sự phát triển khoa học công nghệ, đổi mới sáng tạo sự phát triển của các doanh nghiệp Nhà nước và tư nhân Việt Nam./.
Định hướng thu hút, quản lý và sử dụng vốn ODA và vốn vay ưu đãi
Quyết định số 441/QĐ-TTg nêu rõ huy động và phân bổ các nguồn vốn ODA, vốn vay ưu đãi nước ngoài với quy mô và cơ cấu phù hợp nhằm đáp ứng nhu cầu vốn đầu tư phát triển trong giai đoạn 2026-2030.
