Đồng chí Lê Đức Thọ là một trong những chiến sỹ cách mạng kiên trung, nhà lãnh đạo tài năng, người học trò tin cậy của Chủ tịch Hồ Chí Minh, đã cống hiến trọn đời mình cho sự nghiệp giải phóng dân tộc, thống nhất đất nước.
Cuộc đời, sự nghiệp cách mạng của đồng chí là di sản tinh thần quý giá, trở thành nguồn động viên, cổ vũ Đảng bộ, chính quyền và nhân dân Ninh Bình trong sự nghiệp xây dựng, phát triển quê hương trong giai đoạn mới.
Giá trị lịch sử của di sản
Đồng chí Lê Đức Thọ, tên thật là Phan Đình Khải, sinh ngày 10/10/1911 tại xã Địch Lễ, huyện Mỹ Lộc, tỉnh Nam Định (nay thuộc phường Hồng Quang, tỉnh Ninh Bình). Sinh ra trong một gia đình có truyền thống Nho học, trên quê hương giàu truyền thống yêu nước cách mạng, đồng chí sớm giác ngộ lý tưởng cách mạng, tích cực tham gia phong trào đấu tranh và đã đảm nhiệm nhiều trọng trách trong tổ chức Đảng.
Trong những năm tháng hoạt động cách mạng, đồng chí nhiều lần bị thực dân Pháp bắt, kết án tù và tra tấn dã man. Trước những thử thách khắc nghiệt, đồng chí vẫn giữ vững bản lĩnh của người cộng sản, kiên cường bảo vệ tổ chức, giữ gìn bí mật hoạt động cách mạng. Ý chí và tinh thần ấy đã góp phần hun đúc nên phẩm chất của một nhà lãnh đạo tận tụy, kiên định với mục tiêu, lý tưởng của Đảng.
Qua từng giai đoạn của cách mạng, đồng chí Lê Đức Thọ luôn được Đảng tin tưởng giao đảm nhiệm những nhiệm vụ quan trọng. Năm 1944, sau khi ra tù, đồng chí được phân công phụ trách công tác bảo đảm bí mật, an toàn cho An toàn khu.
Tháng 8/1945, tại Hội nghị toàn quốc của Đảng, đồng chí được bầu vào Thường vụ Trung ương Đảng. Năm 1948, đồng chí được cử thay mặt Trung ương Đảng vào miền Nam trực tiếp lãnh đạo cuộc kháng chiến của nhân dân Nam Bộ. Năm 1958, đồng chí từ chiến trường miền Nam ra Bắc, được Bộ Chính trị phân công làm Trưởng ban Tổ chức Trung ương. Từ tháng 5/1968 đồng chí làm cố vấn đặc biệt của Đoàn đại biểu Chính phủ tại Hội nghị Paris về Việt Nam.
Bên cạnh những đóng góp quan trọng trong công tác lãnh đạo, chỉ đạo cách mạng, đồng chí còn quan tâm tổng kết thực tiễn, nghiên cứu lý luận và lịch sử Đảng, góp phần làm sáng tỏ những vấn đề đặt ra trong từng giai đoạn cách mạng. Với những cống hiến to lớn cho sự nghiệp cách mạng của Đảng và dân tộc, đồng chí được Đảng, Nhà nước trao tặng Huân chương Sao Vàng cùng nhiều phần thưởng cao quý khác.
Năm 2014, nhân kỷ niệm 103 năm Ngày sinh đồng chí Lê Đức Thọ, tỉnh Nam Định (cũ) đã tổ chức khánh thành Khu nhà tưởng niệm đồng chí, thể hiện tình cảm, lòng biết ơn và sự tri ân đối với người con ưu tú của quê hương. Công trình được xây dựng theo kiến trúc truyền thống, gồm nhà tưởng niệm và nhà khách, tạo không gian trang nghiêm phục vụ hoạt động tưởng niệm, tham quan và tìm hiểu lịch sử.
Khu nhà tưởng niệm có kết cấu gỗ, bố cục theo dạng chữ “Nhị”. Tiền đường rộng 15,4m, dài 8,57m, là nơi trưng bày các hiện vật, tư liệu, sách, báo và bài viết giới thiệu về cuộc đời, sự nghiệp của đồng chí. Hậu cung rộng 9,9m, dài 6,36m, là nơi thờ đồng chí. Nhà khách được xây dựng theo kiến trúc nhà truyền thống năm gian, hai mái, có kích thước 12,7m x 6,09m.
Theo ông Phan Đình Lương, người dân trong dòng họ Phan sinh sống gần khu tưởng niệm luôn ý thức trách nhiệm trong việc gìn giữ di tích. Công tác quét dọn, vệ sinh được ông duy trì thường xuyên, góp phần bảo đảm cảnh quan sạch đẹp; đồng thời bảo quản các tư liệu, hiện vật phục vụ việc giới thiệu về thân thế, cuộc đời và sự nghiệp của đồng chí.
Phát huy giá trị, lan tỏa truyền thống cách mạng
Khu nhà tưởng niệm đồng chí Lê Đức Thọ đang từng bước phát huy vai trò là địa chỉ đỏ trong giáo dục truyền thống cách mạng tại địa phương. Đây là nơi người dân, du khách đến dâng hương, tưởng niệm, tri ân đồng chí; đồng thời tìm hiểu về cuộc đời hoạt động cách mạng của một người con ưu tú của quê hương. Đặc biệt, việc tổ chức các hoạt động tham quan, tìm hiểu lịch sử cho học sinh góp phần đưa những giá trị truyền thống đến gần hơn với thế hệ trẻ.
Được tham quan, tìm hiểu về cuộc đời và sự nghiệp cách mạng của đồng chí Lê Đức Thọ, em Phạm Vũ Anh Thư (học sinh lớp 9A1, Trường Trung học cơ sở Lê Đức Thọ) chia sẻ, qua những tư liệu được giới thiệu tại Nhà tưởng niệm, em hiểu thêm về quá trình hoạt động cách mạng, những năm tháng rèn luyện, phấn đấu cùng những gian khổ, hy sinh của đồng chí. Điều đó giúp em thêm cảm phục ý chí kiên cường của người chiến sỹ cách mạng, từ đó ý thức rõ hơn trách nhiệm học tập, rèn luyện để trở thành con ngoan, trò giỏi.
Cùng với đó, trong quá trình sắp xếp, tổ chức lại hệ thống trường lớp theo hướng tinh gọn, phường Hồng Quang đã thực hiện sắp xếp các cơ sở giáo dục mầm non, tiểu học và trung học cơ sở trên địa bàn. Việc thống nhất tên gọi các trường theo tên đồng chí Lê Đức Thọ góp phần gìn giữ giá trị lịch sử, văn hóa để giáo dục truyền thống cách mạng cho học sinh.
Cô Nguyễn Thị Hồng Phương, Phó Hiệu trưởng Trường Trung học cơ sở Lê Đức Thọ cho biết, nhà trường thường xuyên tổ chức cho học sinh tham quan Nhà tưởng niệm đồng chí Lê Đức Thọ để các em hiểu hơn về truyền thống cách mạng của quê hương. Đây cũng là dịp để giáo dục học sinh lòng biết ơn các thế hệ đi trước, hình thành ý thức trân trọng những giá trị lịch sử ngay từ khi còn ngồi trên ghế nhà trường.
Với những giá trị lịch sử tiêu biểu, Khu nhà tưởng niệm đồng chí Lê Đức Thọ đã được Bộ Văn hóa, Thể thao và Du lịch xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia. Lễ công bố quyết định và đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia dự kiến được tổ chức trong tháng 10/2026, nhân dịp kỷ niệm 115 năm Ngày sinh đồng chí. Đây là sự ghi nhận đối với giá trị lịch sử của di tích; đồng thời khẳng định sự trân trọng của Đảng, Nhà nước và nhân dân đối với những cống hiến của đồng chí Lê Đức Thọ cho sự nghiệp cách mạng của dân tộc.
Ông Trần Quang Huy, Chủ tịch Ủy ban Nhân dân phường Hồng Quang cho biết, địa phương vinh dự được đón nhận Bằng xếp hạng Di tích lịch sử quốc gia đối với Khu nhà tưởng niệm đồng chí Lê Đức Thọ.
Xác định đây là sự kiện chính trị, văn hóa quan trọng, phường đang khẩn trương hoàn tất các phần việc chuẩn bị, từ công tác khánh tiết, tuyên truyền đến chỉnh trang cảnh quan, vệ sinh môi trường; đồng thời xây dựng phương án bảo đảm an ninh, trật tự, góp phần tổ chức buổi lễ trang trọng, an toàn, chu đáo./.
Đồng chí Lê Đức Thọ - nhà lãnh đạo trung kiên, tài năng của Đảng và cách mạng