Nằm trong không gian linh thiêng của chùa Thượng Nương, xã Liêm Hà, tỉnh Ninh Bình, bàn thờ Phật bằng đá (Bệ đá Long Hoa) là Bảo vật quốc gia mang giá trị đặc biệt về lịch sử và nghệ thuật.
Được đánh giá là tinh hoa nghệ thuật điêu khắc đá cổ, tiêu biểu cho trình độ mỹ thuật thời Trần, trải qua 660 năm, Bệ đá Long Hoa không chỉ là chứng tích văn hóa quý giá mà còn góp phần khẳng định bề dày truyền thống văn hóa của vùng đất Ninh Bình.
Chùa Thượng Nương là di tích lịch sử và kiến trúc nghệ thuật cấp tỉnh, được xây dựng từ thời Trần đã được tu bổ, tôn tạo lớn dưới thời Lê Trung Hưng và Nguyễn.
Việc Bệ đá Long Hoa tại chùa Thượng Nương được Thủ tướng Chính phủ công nhận là Bảo vật quốc gia năm 2026 là cơ sở quan trọng để các cấp, các ngành và chính quyền địa phương tăng cường trách nhiệm trong công tác quản lý, bảo vệ và phát huy giá trị di sản.
Không chỉ dừng lại ở việc bảo vệ hiện vật, yêu cầu đặt ra hiện nay là phải đưa giá trị của bảo vật hòa nhập sâu hơn vào đời sống văn hóa, tinh thần của cộng đồng, góp phần giáo dục truyền thống lịch sử, bồi đắp lòng tự hào dân tộc và ý thức gìn giữ di sản cho các thế hệ mai sau.
Ông Lại Trường Giang, Phó Chủ tịch Ủy ban Nhân dân xã Liêm Hà, cho biết ngay sau khi Bệ đá Long Hoa được công nhận là Bảo vật quốc gia, chính quyền địa phương đã phối hợp với các cơ quan chuyên môn rà soát, tăng cường biện pháp bảo vệ hiện vật, đảm bảo an toàn tuyệt đối trong không gian di tích. Xã đẩy mạnh công tác tuyên truyền đến người dân về ý nghĩa, giá trị đặc biệt của bảo vật, qua đó nâng cao ý thức trách nhiệm của cộng đồng trong việc cùng chung tay gìn giữ di sản.
Địa phương đã lắp đặt hệ thống camera giám sát tại khu vực trưng bày, đẩy mạnh số hóa 3D bệ đá và các hoạt động phục vụ nghiên cứu và lưu trữ dữ liệu…
Thời gian tới, việc phát huy giá trị Bảo vật quốc gia Bệ đá Long Hoa cũng sẽ được địa phương gắn với hoạt động giáo dục truyền thống, nghiên cứu khoa học và phát triển du lịch văn hóa-tâm linh theo hướng bền vững. Ngoài ra, việc đưa giá trị Bệ đá Long Hoa vào các chương trình truyền thông, giáo dục và tham quan trải nghiệm cũng sẽ góp phần làm phong phú đời sống tinh thần nhân dân và tạo thêm điểm nhấn cho du lịch văn hóa của địa phương.
Phó Trưởng phòng Nghiên cứu lịch sử-văn hóa, Bảo tàng tỉnh Ninh Bình Lê Thị Khánh Ninh đánh giá, Bệ đá Long Hoa ở chùa Thượng Nương là hiện vật gốc, độc bản, tiêu biểu có niên đại sớm nhất. Đơn vị đã xây dựng các kế hoạch bảo tồn, phát huy giá trị của Bảo vật quốc gia Bệ đá Long Hoa nói riêng và các bảo vật trên toàn tỉnh.
Bảo tàng tỉnh Ninh Bình đang nghiên cứu, biên soạn cuốn sách "Bảo vật quốc gia tỉnh Ninh Bình," sau khi cuốn sách hoàn thành và xuất bản sẽ góp phần bảo tồn và phát huy giá trị di sản văn hóa, quảng bá hình ảnh vùng đất và con người Ninh Bình, nâng cao nhận thức của cộng đồng trong việc gìn giữ và phát huy giá trị của các Bảo vật quốc gia.
Ở Việt Nam hiện nay đã phát hiện khoảng 100 bàn thờ Phật bằng đá (bệ đá), trong đó Bệ đá Long Hoa được tạo tác sớm nhất vào năm 1364. Hoa văn trang trí trên bệ đá phong phú, tinh tế, đặc sắc, trong đó có một số đề tài đẹp và lạ, chưa thấy xuất hiện ở các bệ đá cùng thời. Nội dung văn tự cùng đề án trang trí trên bệ đá là tư liệu quý cung cấp thông tin trên các phương diện lịch sử, ký tự học, mỹ thuật học giúp cho việc tìm hiểu về lịch sử, tôn giáo, tín ngưỡng, chữ viết (chữ Hán, chữ Nôm)...
Bệ đặt tại không gian chính điện của chùa Thượng Nương. Các hoa văn trang trí trên bệ mang phong cách tinh xảo, bố cục cân đối, thể hiện tư duy thẩm mỹ hài hòa giữa yếu tố trang trí và tính biểu tượng tâm linh. Đây là cổ vật quý hiếm, có cấu trúc, hình thức trang trí độc đáo và có niên đại sớm nhất so với các bệ đá hiện còn ở Việt Nam.
Không chỉ là một cấu kiện kiến trúc phục vụ thờ tự, Bệ đá Long Hoa còn là bảo vật làm hình mẫu giúp nghiên cứu, tìm hiểu về nghệ thuật điêu khắc các loại hình thờ tự bằng đá và là tác phẩm nghệ thuật độc bản, mang giá trị lịch sử, văn hóa và tôn giáo đặc biệt, góp phần khẳng định vị thế của vùng đất Ninh Bình trong dòng chảy văn hóa dân tộc.
Ông Hà Văn Cường, Ban Quản lý di tích thôn Tam Tứ, xã Liêm Hà cho biết, dù trải qua thời gian dài, bệ đá vẫn giữ được nhiều chi tiết chạm khắc nguyên gốc, phản ánh rõ kỹ thuật chế tác đá tinh xảo của nghệ nhân xưa.
Việc bảo tồn hiện vật luôn được cộng đồng và nhà chùa quan tâm, coi đây là báu vật gắn với lịch sử hình thành và phát triển của di tích. Nhà chùa luôn chú trọng công tác bảo vệ, giữ gìn hiện vật, đồng thời phối hợp với chính quyền địa phương trong việc tuyên truyền giá trị di sản đến cộng đồng.
Người dân coi đây không chỉ là một hiện vật cổ mà còn là biểu tượng văn hóa của làng quê, góp phần giáo dục thế hệ trẻ về truyền thống lịch sử và lòng tự hào đối với di sản cha ông để lại./.
Bảo vật Quốc gia “Ngai vua triều Nguyễn” trở về vị trí lịch sử